واژه‌نامه بورسی

بازار بورس پر از اصطلاحات و واژگان تخصصی است که آشنایی با آن‌ها برای سرمایه‌گذاران یک ضرورت محسوب می‌شود. در این مقاله، بعضی از مهم‌ترین و پرکاربردترین اصطلاحات بورسی را به ‌صورت کوتاه و کاربردی معرفی کرده‌ایم تا با استفاده از آن‌ها، مسیر سرمایه‌گذاری در بورس ساده‌تری را در پیش بگیرید. با ما همراه باشید تا نگاهی کلی به ادبیات بورس بیاندازیم و برای سرمایه‌گذاری آگاهانه آماده شویم.

آربیتراژ: آربیتراژ به معنای کسب سود بدون ریسک از تفاوت قیمت یک دارایی در دو یا چند بازار است. معامله‌گران با خرید دارایی از بازاری که قیمت پایین‌تر دارد و فروش آن در بازاری با قیمت بالاتر، از این اختلاف قیمت بهره می‌برند.

ارزش اسمی: ارزش اسمی سهام مبلغی است که روی برگه سهم نوشته می‌شود و از تقسیم سرمایه شرکت بر تعداد سهام به دست می‌آید. در ایران، معمولا ارزش اسمی هر سهم ۱۰۰۰ ریال است

ارزش بازاری: ارزش بازار سهام برابر است با آن قیمتی که سهم در بازار معامله می‌شود. این ارزش تحت تاثیر عرضه و تقاضا در بازار است.

ارزش خالص دارایی (NAV): ارزش خالص دارایی (NAV) معیاری است که نشان‌دهنده ارزش کل دارایی‌های یک صندوق یا شرکت سرمایه‌گذاری منهای بدهی‌های آن است. به عبارت دیگر، NAV ارزش هر واحد سرمایه‌گذاری را مشخص می‌کند.

ارزش دفتری: منظور از ارزش دفتری سهام، ارزش ثبت شده هر سهم در ترازنامه شرکت است که از تقسیم ارزش کل حقوق صاحبان سهام بر تعداد سهام منتشرشده به دست می‌آید. این ارزش نشان‌دهنده سهم هر سهام‌دار از دارایی‌های خالص شرکت است.

ارزش ذاتی: ارزش ذاتی سهام قیمتی است که بر اساس تحلیل‌های مالی، سودآوری آینده و عوامل بنیادی شرکت محاسبه می‌شود. این ارزش نشان‌دهنده قیمت واقعی یا منصفانه سهم است و ممکن است با قیمت بازار متفاوت باشد.

ارزش گذاری: ارزش‌گذاری سهام به معنای تعیین قیمت منصفانه یک سهم از طریق بررسی و تحلیل عوامل مالی، عملکرد شرکت، و شرایط اقتصادی است تا به تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای خرید یا فروش آن کمک کند.

ارزش معاملات: ارزش معاملات سهام به مجموع ارزش مالی تمامی خرید و فروش‌های انجام‌شده سهام شرکت‌ها در یک بازه زمانی مشخص اشاره دارد.

افزایش سرمایه: افزایش سرمایه به معنی افزایش مقدار سرمایه یک شرکت از طریق انتشار سهام جدید است. این کار به منظور تامین منابع مالی بیشتر برای توسعه، کاهش بدهی‌ها یا بهبود ساختار مالی انجام می‌شود.

افزایش سرمایه ازمحل آورده نقدی: در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، شرکت سهام جدید منتشر می‌کند و سهامداران که دارای حق تقدم هستند با پرداخت پول نقد این سهام را می‌خرند تا سرمایه شرکت افزایش یابد.

افزایش سرمایه از سود انباشته: در افزایش سرمایه از محل سود انباشته، شرکت به جای تقسیم سود نقدی، آن را به سرمایه تبدیل می‌کند و سهام جدید به سهامداران می‌دهد.

افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها: در افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها، شرکت دارایی‌های خود را با ارزش روز به‌روزرسانی می‌کند و این افزایش ارزش را به‌عنوان سرمایه جدید ثبت می‌کند؛ بدون اینکه پول نقد جدید وارد شرکت شود.

افزایش سرمایه به روش صرف سهام: در افزایش سرمایه به روش صرف سهام، شرکت سهام جدید را با قیمتی بالاتر از ارزش اسمی منتشر می‌کند. سپس مابه‌التفاوت قیمت فروش و ارزش اسمی سهام را به عنوان صرف سهام ثبت و برای تقویت منابع مالی یا بهبود ساختار مالی استفاده می‌کند.

افشا اطلاعات: افشا اطلاعات در بورس به معنای ارائه و انتشار اطلاعات مهم و مرتبط درباره وضعیت مالی، عملکرد، و فعالیت‌های شرکت‌ها است. این اطلاعات به سرمایه‌گذاران و عموم کمک می‌کند تا تصمیم‌های آگاهانه‌تری در مورد خرید یا فروش سهام اتخاذ کنند.

بازار آتی: بازار آتی یکی از زیر مجموعه‌های بازار مشتقه در بورس کالا و بستری برای معامله قراردادهای آتی است.

بازار اولیه: بازار اولیه به بازاری اشاره دارد که در آن اوراق بهادار، مانند سهام و اوراق قرضه، برای اولین بار عرضه و معامله می‌شوند.

بازار ثانویه: بازار ثانویه به بازاری اشاره دارد که در آن اوراق بهادار پس از عرضه اولیه، بین سرمایه‌گذاران خرید و فروش می‌شود.

بازار خرسی: بازار خرسی به شرایطی در بازار سرمایه اشاره دارد که قیمت‌ها به‌طور مداوم در حال کاهش هستند و به طور کلی احساسات منفی در بین سرمایه‌گذاران حاکم است. در این بازار، فروش‌های زیاد و عدم اعتماد به آینده بازار مشاهده می‌شود.

بازار گاوی: بازار گاوی به وضعیتی گفته می‌شود که قیمت‌ها به‌طور مداوم در حال افزایش هستند و سرمایه‌گذاران نسبت به آینده بازار خوش‌بین هستند.

بورس کالا: بورس کالا، بازاری است که در آن کالاهای فیزیکی و مواد اولیه مانند فلزات، محصولات کشاورزی، فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی و دیگر مواد اولیه خرید و فروش می‌شوند.

• بازار فیزیکی بورس کالا: بازار فیزیکی بورس کالا بازاری است که در آن کالاهای واقعی مانند فلزات و محصولات کشاورزی مورد معامله قرار می‌گیرند. این معاملات تحت نظارت سازمان بورس انجام می‌شود و هدف آن ایجاد شفافیت و تعیین قیمت منصفانه برای کالاها است.
• بازار مالی بورس کالا: بازار مالی بورس کالا به منظور جذب بیشتر سرمایه‌گذاران تشکیل شده و شامل سه زیربخش است: گواهی سپرده کالایی، صندوق سرمایه‌گذاری کالایی و قرارداد سلف موازی استاندارد. هدف این بازار افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران و تقویت تعاملات این زمینه است.
• بازار مشتقه بورس کالا: بازاری است که در آن اوراق مشتقه مبتنی بر کالا مورد معامله قرار می‌گیرد. این اوراق مشتقه به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: قراردادهای آتی و قراردادهای اختیار معامله.

بورس انرژی: بورس انرژی یک بستر رقابتی است که برای معامله حامل‌های انرژی مانند نفت، گاز و برق و همچنین اوراق بهادار مرتبط با آن‌ها ایجاد شده است.

بهترین تقاضا: بهترین تقاضا در بورس بالاترین قیمتی است که خریداران برای خرید سهام یک شرکت پیشنهاد می‌دهند.

بهترین عرضه: بهترین عرضه در بورس پایین‌ترین قیمتی است که فروشندگان برای فروش سهام یک شرکت پیشنهاد می‌دهند.

پرتفوی: پرتفوی به مجموعه‌ای از دارایی‌ها و سرمایه‌گذاری‌هایی اشاره دارد که یک سرمایه‌گذار در اختیار دارد. این دارایی‌ها می‌توانند شامل سهام، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سایر ابزارهای مالی باشد.

• پرتفوی سپرده‌گذاری: شامل اوراق بهاداری است که آن‌ها در حساب کارگزاری ناظر خود دارند. این پرتفوی هر روز توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی به‌روزرسانی می‌شود تا سرمایه‌گذاران بتوانند به‌طور دقیق از وضعیت دارایی‌های خود مطلع شوند.
• پرتفوی لحظه‌ای: یکی از ابزارهای موجود در سامانه‌های معاملاتی است که به سرمایه‌گذاران این امکان را می‌دهد تا اطلاعات لحظه‌ای مانند ارزش دارایی، قیمت، میزان سود و زیان، درصد سود و زیان، و قیمت سر به سر را مشاهده کنند و این پرتفو مبنای محاسبه دارایی شما نیست.

پذیره‌نویسی: پذیره‌نویسی به معنای عرضه سهام یک شرکت به عموم برای جمع‌آوری وجوه لازم برای شروع یا توسعه فعالیت‌های آن شرکت است. پس از ثبت شرکت در مراجع مربوطه و بازگشایی نماد آن در بورس یا فرابورس، سهام مذکور برای معامله آماده می‌شود.

تابلو بورس: تابلو بورس نمایشگر اطلاعات لحظه‌ای معاملات سهام است که شامل قیمت‌ها، حجم معاملات عرضه و تقاضا و سایر اطلاعات در بورس می‌شود.

تابلوخوانی: تابلوخوانی به تحلیل اطلاعات روی تابلوی بورس، مانند قیمت، حجم معاملات، و عرضه و تقاضا، برای شناسایی روندها و تصمیم‌گیری در خرید یا فروش سهام گفته می‌شود.

تاریخ تسویه معاملات در بورس: تسویه معاملات در بورس به فرآیندی اشاره دارد که در آن مبلغ پرداختی خریدار، به دست فروشنده می‌رسد و مالکیت اوراق بهادار از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود. مدت‌زمان انتقال وجه با توجه به نوع دارایی متفاوت خواهد بود.

• T+0: منظور از T+0 این است که پس از انجام معامله صفر روز کاری زمان می‌برد تا تسویه انجام و مبلغ معامله به مانده قابل برداشت فروشنده اضافه شود. تسویه معاملات آتی، اختیار معامله کالا، شمش و گواهی سپرده سکه بورس کالا در همان روز انجام می‌شود.
• T+1: منظور از T+1 این است که پس از انجام معامله یک روز کاری زمان می‌برد تا تسویه انجام و مبلغ معامله به مانده قابل برداشت فروشنده اضافه شود. تسویه معاملات صندوق‌های درآمد ثابت و صندوق‌های کالایی یک روز کاری بعد از معامله انجام می‌شود.
• T+2: منظور از T+2 این است که پس از انجام معامله دو روز کاری زمان می‌برد تا تسویه انجام و مبلغ معامله به مانده قابل برداشت فروشنده اضافه شود. تسویه معاملات سهام، حق تقدم سهام و صندوق‌های سهامی و مختلط دو روز کاری بعد از معامله انجام می‌شود.
• T+3: منظور از T+3 این است که پس از انجام معامله سه روز کاری زمان می‌برد تا تسویه انجام و مبلغ معامله به مانده قابل برداشت فروشنده اضافه شود. تسویه معاملات اوراق سلف برق سه روز کاری بعد از معامله انجام می‌شود.

تعلیق نماد: به معنای این است که ناظر بازار با صدور اطلاعیه‌ای، از انجام معاملات یک نماد به مدت بیش از ۵ روز کاری جلوگیری می‌کند.

توقف نماد: به حالتی می‌گویند که انجام معاملات سهام یک شرکت در بورس به دلایل مختلفی مانند برگزاری مجمع سالانه توسط سازمان بورس متوقف می‌شود.

جلسه معاملاتی: جلسه معاملاتی در بورس به بازه زمانی مشخصی اطلاق می‌شود که در آن خریداران و فروشندگان می‌توانند اوراق بهادار را معامله کنند. این جلسات معمولا در ساعت‌های معین در روزهای کاری برگزار می‌شوند و معاملات در این مدت ثبت و انجام می‌شود.

حجم سفارش: به معنای تعداد سهامی است که یک سرمایه‌گذار قصد خرید یا فروش آن را در یک سفارش مشخص دارد.

حجم مبنا: حداقل تعداد سهامی است که باید در یک روز معامله شود تا قیمت آن سهم بتواند نوسان کامل مجاز روزانه را داشته باشد. این قانون برای جلوگیری از دستکاری قیمت سهام در بازار استفاده می‌شود.

حجم معاملات: به تعداد سهام یا اوراق بهاداری اشاره دارد که در یک بازه زمانی مشخص (مانند یک روز) در بازار خرید و فروش می‌شود. این حجم می‌تواند به تحلیل‌گران کمک کند تا قدرت و روند حرکت قیمت‌ها را ارزیابی کنند.

حد سود: به قیمتی گفته می‌شود که در آن سرمایه‌گذار تصمیم می‌گیرد دارایی خود را بفروشد تا از سود حاصل از افزایش قیمت بهره‌مند شود. این سطح معمولا از قبل تعیین می‌شود تا سرمایه‌گذار از تغییرات ناگهانی بازار محافظت کند.

حد ضرر: به قیمتی اشاره دارد که سرمایه‌گذار برای فروش دارایی خود تعیین می‌کند تا از زیان‌های بیشتر جلوگیری کند. این سطح به‌عنوان یک ابزار مدیریت ریسک عمل می‌کند تا در صورت کاهش قیمت دارایی، از زیان‌های قابل توجه جلوگیری شود.

حراج پیوسته: روشی است که در آن معاملات سهام به‌صورت مداوم و در طول ساعات کاری بورس انجام می‌شود و قیمت‌ها بر اساس عرضه و تقاضا به‌طور پیوسته به‌روز می‌شوند.

حراج ناپیوسته: منظور از حراج ناپیوسته حالتی است که سفارش‌گذاری و ویرایش و حذف آن روی نمادها صورت می‌گیرد اما معامله‌ای انجام نمی‌شود.

حق‌ تقدم: اوراقی است که شرکت‌ها بر اساس قانون تجارت و در زمان افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده سهامداران منتشر می‌کنند و آن را در اختیار سهامداران خود قرار می‌دهند.

خرید اعتباری: خرید اعتباری به خرید سهام با استفاده از اعتبار یا وام اشاره دارد. در این روش، سرمایه‌گذار می‌تواند با استفاده از منابع مالی قرضی، سهام بیشتری بخرد و به‌این‌ترتیب قدرت خرید خود را افزایش دهد. این نوع خرید می‌تواند به افزایش سود در صورت رشد قیمت‌ها منجر شود، اما در عین حال خطر زیان‌های بیشتری را نیز به همراه دارد.

دامنه نوسان: دامنه نوسان به محدوده‌ای اشاره دارد که قیمت یک سهم در طول یک روز معاملاتی می‌تواند در آن افزایش یا کاهش یابد. این محدوده معمولا به درصدی از قیمت پایانی روز قبل سهم تعیین می‌شود و هدف آن جلوگیری از نوسانات شدید قیمت در بازار است.
درصد تقسیم سود: آن بخش از سود تحقق یافته را که به ازای هر سهم بین سهامداران به صورت نقدی تقسیم می‌شود، درصد سود تقسیمی می‌نامند.
دوره پذیره‌نویسی: پذیره‌نویسی فرایندی است که در آن افراد حقیقی یا حقوقی، تامین بخشی از سرمایه شرکت یا صندوق سرمایه‌گذاری را بر عهده می‌گیرند و در ازای آن، مالکیت بخشی از سهام یا واحدهای صندوق را به دست می‌آورند. این فرایند، پیش از شروع فعالیت شرکت یا صندوق انجام می‌شود.

ریسک: ریسک به احتمال از دست دادن بخشی یا تمام سرمایه یا نرسیدن به بازده مورد انتظار گفته می‌شود و می‌تواند به دلیل عوامل مختلفی مانند نوسانات بازار، تغییرات اقتصادی یا عملکرد شرکت‌ها ایجاد شود.
ریسک سیستماتیک: ریسک سیستماتیک، ریسکی است که به کل بازار یا یک بخش بزرگ از آن مرتبط است و نمی‌توان آن را با تنوع‌بخشی کاهش داد. این نوع ریسک شامل عواملی مثل تغییرات اقتصادی، سیاسی یا اجتماعی است.
ریسک غیرسیستماتیک: ریسک غیرسیستماتیک به ریسکی گفته می‌شود که به یک شرکت یا صنعت خاص مرتبط است و با تنوع‌بخشی می‌توان آن را کاهش داد. این ریسک ناشی از عواملی مثل مدیریت ضعیف یا مشکلات مالی یک شرکت است.
ریسک نکول: ریسک نکول به وضعیتی اشاره دارد که در آن یکی از طرفین یک قرارداد مالی قادر به اجرای کامل تعهدات خود نیست. این ناتوانی ممکن است به دلایل مختلفی، چه عمدی و چه غیرعمدی، رخ دهد.

سال مالی:  به دوره زمانی ۱۲ ماهه اطلاق می‌شود که شرکت‌ها برای ثبت و گزارش‌گیری از فعالیت‌های مالی خود از آن استفاده می‌کنند. این دوره می‌تواند با سال تقویمی هم‌زمان نباشد و معمولا به شرکت‌ها کمک می‌کند تا عملکرد مالی خود را ارزیابی کنند.

سامانه معاملاتی: بستری الکترونیکی است که از طریق آن خرید و فروش سهام و سایر اوراق بهادار به صورت آنلاین انجام می‌شود. این سیستم امکان ثبت، اصلاح و پیگیری سفارش‌ها را فراهم می‌کند.

سبدگردانی: یک روش سرمایه‌گذاری غیرمستقیم است و به مدیریت و انتخاب دارایی‌ها در یک سبد سرمایه‌گذاری اشاره دارد. این فرآیند شامل تحلیل و تنوع‌بخشی به سرمایه‌گذاری‌ها به منظور کاهش ریسک و افزایش بازده است. سبدگردانی معمولا توسط متخصصان مالی انجام می‌شود که به بررسی و انتخاب بهترین فرصت‌های سرمایه‌گذاری می‌پردازند.

سرخطی زدن: به معنای ثبت سریع سفارش خرید یا فروش سهام در لحظات ابتدایی باز شدن بازار است. هدف از این کار، قرار گرفتن در اولویت صف خرید یا فروش برای معامله سهام در قیمت مورد نظر است.

سرمایه‌گذاری: سرمایه‌گذاری یعنی تخصیص منابع مالی به دارایی‌ها یا پروژه‌ها با هدف کسب سود یا افزایش ارزش در طول زمان.

• سرمایه گذاری غیرفعال: رویکردی است که در آن سرمایه‌گذار به جای خرید و فروش مکرر دارایی‌ها، سبدی از دارایی‌ها را برای مدت طولانی نگهداری می‌کند. هدف این روش بهره‌گیری از رشد کلی بازار است.
• سرمایه گذاری فعال: رویکردی است که در آن سرمایه‌گذاران به طور مداوم در تلاش برای خرید و فروش دارایی‌ها به منظور کسب سود بیشتر از بازار هستند.
• سرمایه گذاری غیرمستقیم: یک روش سرمایه‌گذاری است که در آن سرمایه‌گذار به‌طور مستقیم در دارایی‌ها سرمایه‌گذاری نمی‌کند، بلکه از طریق واسطه‌هایی مانند صندوق‌های سرمایه‌گذاری یا سبدگردان‌ها اقدام می‌کند.
• سرمایه گذاری مستقیم: یک روش سرمایه‌گذاری که در آن سرمایه‌گذار به‌طور مستقیم در بازارهایی مانند بورس سرمایه‌گذاری می‌کند.

سود انباشته: سود انباشته به مجموع سودهای خالص یک شرکت گفته می‌شود که پس از پرداخت سود تقسیمی به سهام‌داران، در شرکت باقی‌مانده و برای سرمایه‌گذاری‌های آینده یا ذخیره‌های مالی استفاده می‌شود. این مبلغ نشان‌دهنده توان مالی و عملکرد مثبت شرکت است.

سود تحقق یافته: سود تحقق‌یافته به سودی گفته می‌شود که یک شرکت یا فرد پس از فروش دارایی یا تکمیل یک معامله به دست می‌آورد. این سود زمانی به‌صورت واقعی شناسایی می‌شود که دارایی مورد نظر (مانند سهام، ملک یا کالا) فروخته شده و مبلغ آن دریافت شده باشد.

سود تقسیمی: به قسمتی از سود خالص یک شرکت گفته می‌شود که به سهام‌داران پرداخت می‌شود. این سود معمولا به صورت نقدی به سهام‌داران تعلق می‌گیرد.

سود هر سهم: سود هر سهم (EPS) نشان‌دهنده سود خالص یک شرکت به ازای هر سهم است. این شاخص نشان می‌دهد که شرکت چقدر سود برای سهامدارانش به ازای هر سهم تولید کرده است.

سهام: سهام نشان‌دهنده مالکیت جزئی یک فرد یا نهاد در یک شرکت است. خرید سهام به سهام‌دار حق دریافت سود و شرکت در تصمیم‌گیری‌های شرکت را می‌دهد.

• سهام جایزه: منظور از سهام جایزه سهامی است که شرکت‌ها در برخی از روش‌های افزایش سرمایه بدون دریافت مبلغی به سهامدران خود اختصاص می‌دهند.
• سهامدار خرد: به اشخاص حقیقی و حقوقی که کمتر از یک درصد از سهام شرکت را در اختیار دارند سهامدار خرد می‌گویند.
• سهامدار عمده: منظور از سهامدار عمده اشخاص حقیقی یا حقوقی هستند که 1 یا بیشتر از 1 درصد از سهام شرکت در را در اختیار دارند.
• سهام تهاجمی: سهامی که نوسانات قیمتی آن بیشتر از بازار و ضریب بتای آن بالاتر از 1 است، به عنوان سهام تهاجمی شناخته می‌شود.
• سهام دفاعی: سهام دفاعی به سهام شرکت‌هایی گفته می‌شود که در شرایط اقتصادی نامناسب عملکرد پایداری دارند و معمولا در صنایع ضروری مانند غذا، دارو و خدمات عمومی فعالیت می‌کنند. این سهام نوسانات کمتری دارند و به عنوان سرمایه‌گذاری کم‌ریسک‌تر در نظر گرفته می‌شوند.
• سهام شناور: سهام شناور آزاد بخشی از سهام شرکت محسوب می‌شود که دارندگان با مالکیت بر آن قسمت از سهم، قصد مالکیت بر مدیریت شرکت را ندارند و در هر شرایطی آماده فروش دارایی خود هستند.

شاخص: شاخص معیاری است که عملکرد یک مجموعه خاص از دارایی‌ها، مانند سهام را اندازه‌گیری می‌کند. این معیار به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا روند کلی بازار یا بخش‌های خاصی از آن را تحلیل کنند و تصمیمات بهتری بگیرند.

• شاخص بازده نقدی: شاخص بازده نقدی (TEDIX) معیاری است که سود نقدی پرداخت‌شده توسط شرکت‌های حاضر در بورس را نشان می‌دهد. این شاخص فقط تغییرات ناشی از سودهای نقدی را محاسبه می‌کند و تأثیر نوسانات قیمت سهام را در نظر نمی‌گیرد.
• شاخص سهام آزاد شناور: شاخص سهام آزاد شناور، معیاری است که تغییرات قیمت سهام شرکت‌هایی را نشان می‌دهد که بخش بزرگی از سهام آن‌ها در دسترس عموم قرار دارد و معامله می‌شود؛ بدون در نظر گرفتن سهامداران عمده.
• شاخص صنعت: شاخص صنعت عملکرد شرکت‌های یک صنعت خاص را نشان می‌دهد و تغییرات آن بازتاب‌دهنده وضعیت و روند صنایع مختلف در بازار است.
• شاخص کل: شاخص کل بورس نشان‌دهنده عملکرد کلی بازار سرمایه است و با توجه به ارزش بازار تمامی شرکت‌های بورس محاسبه می‌شود، به طوری که تغییرات کلی بازار سرمایه را منعکس می‌کند.
• شاخص کل هم وزن: شاخص کل هم‌وزن، شاخصی است که تغییرات قیمت سهام شرکت‌ها را با وزن مساوی در نظر می‌گیرد، به طوری که تأثیر همه شرکت‌ها در آن یکسان است.
• شاخص 30 شرکت بزرگ: شاخص ۳۰ شرکت بزرگ نشان‌دهنده میانگین تغییرات قیمت سهام ۳۰ شرکت بزرگ بورس است،
• شاخص 50 شرکت برتر: شاخص ۵۰ شرکت برتر بیانگر تغییرات قیمت سهام ۵۰ شرکت برتر بورس است که از نظر نقدشوندگی نسبت به سایر شرکت‌ها برتری دارند. این فهرست ثابت نیست و هر سه ماه یک‌بار به‌روزرسانی می‌شود.

صف خرید: صف خرید یعنی وضعیتی در بازار سهام که تقاضا برای خرید یک سهم بیشتر از عرضه آن است و سفارشات خرید در قیمت حداکثر مجاز روزانه بدون فروشنده می‌مانند.

صف فروش: وضعیتی در بازار سهام که عرضه یک سهم بیشتر از تقاضا است و سفارشات فروش در حداقل قیمت مجاز روزانه بدون خریدار باقی می‌مانند.

صندوق سرمایه گذاری: صندوق سرمایه‌گذاری یک ابزار مالی است که وجوه نقد را از سرمایه‌گذاران جمع‌آوری و توسط افراد متخصص در یک بازار مشخص اقدام به سرمایه‌گذاری می‌کند.

• صندوق املاک: صندوق املاک و مستغلات یکی از انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری بورسی است که بخش عمده دارایی‌های خود را به خرید یا اجاره املاک اختصاص می‌دهد. بازدهی این صندوق به عملکرد بازار ملک وابسته است.
• صندوق اهرمی: صندوق اهرمی نوعی صندوق سرمایه‌گذاری در سهام است که با استفاده از اهرم مالی، می‌تواند بازدهی بالاتری را همراه با ریسک بیشتر به دست ‌آورد.
• صندوق بازارگردانی: صندوق‌های بازارگردانی نوعی صندوق سرمایه‌گذاری تخصصی هستند که ویژه سرمایه‌گذاران حقوقی طراحی شده‌اند. این صندوق‌ها با هدف تنظیم قیمت‌ها، کنترل نوسانات، افزایش نقدشوندگی و رفع صف‌های خرید و فروش در بازار فعالیت می‌کنند.
• صندوق جسورانه: صندوق جسورانه یکی از انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری است که با وجوه جمع‌آوری شده در کسب‌وکارهای نوپا و کوچک با پتانسیل رشد بالا سرمایه‌گذاری می‌کند. صندوق جسورانه ریسک بیشتری نسبت به سایر انواع صندوق‌ها دارد.
• صندوق درآمد ثابت: صندوق درآمد ثابت نوعی صندوق سرمایه‌گذاری است که بیشتر دارایی‌های خود را در سپرده‌های بانکی و اوراق با درآمدثابت سرمایه‌گذاری می‌کند. این صندوق‌ها ریسک کم و بازدهی قابل پیش‌بینی دارند.
• صندوق در صندوق: صندوق در صندوق (FOF) یک نوع صندوق سرمایه‌گذاری است که به جای سرمایه‌گذاری مستقیم در دارایی‌ها، وجوه خود را در چندین صندوق دیگر سرمایه‌گذاری می‌کند.
• صندوق زعفران: صندوق سرمایه‌گذاری زعفران ابزاری مالی است که با جمع‌آوری پول از سرمایه‌گذاران، در اوراق بهادار مرتبط با زعفران سرمایه‌گذاری می‌کند تا افراد از سود بازار زعفران بهره‌مند شوند.
• صندوق زمین و ساختمان: صندوق زمین و ساختمان یکی از انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری است که دارایی جمع‌آوری شده را در پروژه‌های ساختمانی سرمایه‌گذاری می‌کند.
• صندوق سهامی: صندوق سهامی نوعی صندوق سرمایه‌گذاری است که بیشتر دارایی‌های خود را در سهام شرکت‌ها سرمایه‌گذاری می‌کند. این صندوق‌ ریسک بالا و امکان بازدهی بیشتر نسبت به صندوق‌های درآمد ثابت دارند.
• صندوق صدور و ابطالی: صندوق‌ها بر اساس نحوه معامله به دو دسته تقسیم می‌شوند. صندوق صدور و ابطالی، صندوقی است که معاملات آن‌ از طریق درخواست صدور و ابطال در سایت هر صندوق به‌طور جداگانه انجام می‌شود.
• صندوق طلا: صندوق طلا نوعی صندوق سرمایه‌گذاری است که در طلا و اوراق بهادار مرتبط با طلا سرمایه‌گذاری می‌کند. این صندوق‌ها به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهند تا بدون خرید فیزیکی طلا، از سود آن بهره‌مند شوند.
• صندوق قابل معامله در بورس (ETF): صندوق‌ها بر اساس نحوه معامله به دو دسته تقسیم می‌شوند. صندوق قابل معامله در بورس (ETF) نوعی صندوق سرمایه‌گذاری است که می‌تواند در بورس مانند سهام معامله شود.
• صندوق کالایی: صندوق کالایی یکی از انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس است که امکان سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار مرتبط با سپرده‌های کالایی را فراهم می‌کند. در حال حاضر، فقط صندوق‌های کالایی مبتنی بر طلا و زعفران در بورس ایران فعال هستند.
• صندوق مختلط: صندوق مختلط نوعی صندوق سرمایه‌گذاری است که دارایی‌های خود را به‌طور متعادل بین سهام و سپرده‌های بانکی تقسیم می‌کند. این صندوق‌ تعادلی میان ریسک و بازدهی ارائه می‌دهد.
• صندوق نوع دوم: صندوق نوع دوم، نوع کم ریسک تری از صندوق درآمدثابت است که نسبت به صندوق درآمدثابت عادی بخش بزرگتری از دارایی خود را در سرمایه‌گذاری‌های کم ریسک قرار می‌دهد.

ضریب آلفا: ضریب آلفا میزان بازده اضافی یک سهم یا سبد نسبت به بازده مورد انتظار آن (با توجه به ریسک) را نشان می‌دهد. آلفای مثبت به معنی عملکرد بهتر از انتظار و آلفای منفی به معنی عملکرد ضعیف‌تر از انتظار است.
ضریب بتا: ضریب بتا میزان حساسیت و نوسان یک سهم یا سبد نسبت به نوسانات کل بازار را نشان می‌دهد. بتای بالاتر از ۱ یعنی سهم نوسان بیشتری نسبت به بازار دارد و بتای کمتر از ۱ یعنی نوسان کمتر از بازار است.

عرضه اولیه: عرضه اولیه به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن سهام یک شرکت برای اولین بار در بورس یا فرابورس به طور عمومی عرضه می‌شود.

فرابورس: فرابورس بازاری است که در آن شرکت‌هایی که شرایط لازم برای ورود به بورس را ندارند به‌واسطه قوانین پذیرش آسان‌تر فرابورس، در این بازار پذیرش می‌شوند.

قرارداد آتی: قراردادی است که بر اساس آن طرفین یک معامله در زمان حال توافق می‌کنند که یک دارایی را در زمان مشخصی و با قیمتی مشخص معامله کنند.

قرارداد اختیار معامله یا آپشن: قراردادی دو طرفه است که براساس آن خریدار و فروشنده توافق می‌کنند مقداری از یک دارایی با قیمتی معین و در تاریخی مشخص معامله کنند. در این قرارداد همانطور که از نامش پیداست خریدار اختیار دارد و مجبور به معامله نیست اما فروشنده باید به تعهد خود عمل کند.

قیمت آخرین معامله: قیمت سهم در آخرین معامله‌ای است که در طول روز معاملاتی انجام شده است. این قیمت ممکن است با قیمت پایانی متفاوت باشد.

قیمت اولیه (قیمت آغازین): قیمتی است که در شروع رسمی معاملات برای سهام یک شرکت در تابلو بورس قابل مشاهده است.

قیمت پایانی: قیمت پایانی میانگین قیمت سهم در طول یک روز معاملاتی است که با توجه به حجم معاملات محاسبه می‌شود. این قیمت به عنوان معیار اصلی برای تعیین وضعیت سهم در پایان روز و مبنای معاملات روز بعد استفاده می‌شود.

کارگزاری: شرکت کارگزاری نهادی مالی است که با مجوز سازمان بورس به عنوان واسطه بین خریداران و فروشندگان در بازار بورس فعالیت می‌کند و با تسهیل معاملات، کارمزد دریافت می‌کند.
کارگزار ناظر: برای خرید سهام از طریق هر کارگزاری امکان انجام آن را دارید اما برای فروش، تنها باید از همان کارگزاری اقدام کنید که ابتدا سهام را از آن خریداری کرده‌اید. این کارگزاری به عنوان کارگزار ناظر شناخته می‌شود.
کارمزد کارگزار: کارمزد کارگزار آن بخشی از کارمزد معاملات است که سرمایه‌گذار به‌عنوان هزینه انجام خرید یا فروش سهام در بورس به کارگزاری پرداخت می‌کند.
کارمزد معاملات: کارمزد معاملات در بورس هزینه‌ای است که هنگام خرید یا فروش سهام، صندوق و سایر دارایی‌ها به کارگزاری و سایر نهادهای مرتبط پرداخت می‌شود.
کدال: کدال سامانه‌ای است که اطلاعات مالی و گزارش‌های مربوط به شرکت‌های ثبت‌شده در بورس را ارائه می‌دهد. این سامانه به سرمایه‌گذاران امکان می‌دهد تا به اطلاعات دقیق و به‌روز شرکت‌ها دسترسی پیدا کنند.
کد بورسی: کد بورسی یک شناسه‌ منحصر به فرد است که هر فرد فعال در بازار سرمایه تنها یک‌بار دریافت می‌کند و بدون آن امکان خرید و فروش اوراق بهادار در این بازار وجود ندارد.

گره معاملاتی: گره معاملاتی به حالتی اشاره دارد که یک سهم برای چند روز متوالی در وضعیت صف خرید یا فروش قرار گیرد و معامله‌گران قادر به انجام معامله خود نباشند.
گواهی سرمایه گذاری: گواهی سرمایه‌گذاری یک سند معتبر است که مالکیت سرمایه‌گذار بر دارایی‌هایی مانند سهام را نشان می‌دهد و در سامانه یکپارچه ذی‌نفعان بازار سرمایه به آدرس قابل مشاهده است.

مجمع: به جلسه‌ای گفته می‌شود که سهامداران یک شرکت برای تصمیم‌گیری در مورد موضوعات مهم مانند تقسیم سود، انتخاب مدیران و تصویب صورت‌های مالی گرد هم می‌آیند.

مجمع عادی سالیانه: که طبق اساسنامه شرکت و حداکثر تا چهار ماه پس از پایان سال مالی تشکیل می‌شود، به منظور رسیدگی به صورت‌های مالی، گزارش مدیران و بازرسان و تقسیم سود و اندوخته بین سهامداران برگزار می‌شود.

مجمع فوق‌العاده: مجمعی است که برای تصمیم‌گیری در خصوص مسائل ویژه‌ای مانند افزایش سرمایه یا انحلال شرکت با حضور سهامداران و مدیران شرکت برگزار می‌شود.

محدودیت حجمی: حداکثر تعداد سهامی است که در هر نماد معاملاتی طی یک سفارش در سامانه معاملات می‌تواند به ثبت برسد.

معاملات: منظور از معاملات در بورس خرید و فروش سهام و صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سایر دارایی‌های قابل معامله در بورس است که توسط سرمایه‌گذاران با هدف کسب سود انجام می‌شود.

معاملات بلوکی: معاملات بلوکی به خرید و فروش مقدار زیادی از سهام شرکت‌ها اشاره دارد که چهارچوب خاصی دارد و برای جلوگیری از اثرگذاری بر قیمت سهم، معاملات بلوکی در بازاری خارج از بورس یا فرابورس انجام می‌شود.

ناشر پذیرفته شده در بورس: شرکتی است که سهام آن در بورس یا فرابورس عرضه شده و ملزم به ارائه گزارش‌های مالی منظم طبق قوانین بازار سرمایه است.

نقدشوندگی: منظور از نقدشوندگی سرعت تبدیل یک دارایی به وجه نقد بدون کاهش ارزش چشمگیر آن است. دارایی‌هایی با نقدشوندگی بالا به راحتی و سریع در بازار خرید و فروش می‌شوند.

نقشه بازار: یک نمایش گرافیکی از وضعیت کلی بازار سهام است که عملکرد سهام‌ها و صنایع مختلف را با استفاده از رنگ‌ها و اندازه‌ها نشان می‌دهد. این نقشه به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا روندها و تغییرات بازار را به‌راحتی شناسایی کنند.

نقطه سر به سر: به قیمتی اشاره دارد که در آن سرمایه‌گذار با فروش سهم، هزینه‌های خرید آن را پوشش می‌دهد و هیچ سود یا زیانی ندارد.

نماد: نماد در بورس، کد یا نام اختصاری هر شرکت است که برای شناسایی آن در بازار بورس استفاده می‌شود. این نماد معمولا ترکیبی از چند حرف است که بخش اول آن نمایانگر صنعت شرکت و بخش دوم نام شرکت را مشخص می‌کند. برای مثال، نماد وتجارت متعلق به بانک تجارت است.

نوسان گیری: به استراتژی سرمایه‌گذاری اشاره دارد که در آن معامله‌گران سعی می‌کنند از نوسانات کوتاه‌مدت قیمت‌ها در بازار استفاده کنند. این روش شامل خرید و فروش دارایی‌ها در بازه‌های زمانی کوتاه، معمولا چند روز تا چند هفته، برای کسب سود از تغییرات قیمت است.

نهاد مالی: به سازمان‌ها، موسسات یا بنگاه‌هایی که به عنوان واسطه‌های مالی عمل می‌کنند (مانند بانک‌ها یا کارگزاری‌ها)، نهاد مالی می‌گویند.

واحد صندوق: واحد صندوق به کوچک‌ترین بخش سرمایه‌گذاری در یک صندوق سرمایه‌گذاری گفته می‌شود. هر سرمایه‌گذار با خرید یک یا چند واحد، به نسبت تعداد واحدهای خود، در سود یا زیان صندوق شریک می‌شود.