افزایش سرمایه شرکتهای سهامی و نحوه محاسبه مقدار سهام هر سرمایهگذار پس از آن، یکی از مفاهیم مهمی است که سرمایهگذاران در بازار سرمایه با آن سر و کار دارند. حتما شما هم دیدهاید که نماد شرکتی در سامانه کدال و اطلاعیههای ناظر بازار، برای افزایش سرمایه متوقف و سپس بازگشایی شده است. در این شرایط سوالات زیادی برای سرمایهگذاران ایجاد میشود. به همین دلیل در ادامه تمامی نکات مربوط به افزایش سرمایه شرکت ها در بازار سرمایه را بررسی میکنیم. با ما همراه باشید.
نکات کلیدی:
- افزایش سرمایه به معنای افزایش تعداد سهام منتشرشده توسط شرکتهای سهامی است.
- شرکتها با اهدافی مانند تامین منابع مالی یا اصلاح ساختار سرمایه سازمان، دست به افزیش سرمایه میزنند.
- افزایش سرمایه از محل سود انباشته، افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی داراییهای شرکت، افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و محل مطالبات حال شده و افزایش سرمایه از محل صرف سهام با سلب حق تقدم، از انواع روشهای افزایش سرمایه هستند.
- در روش افزایش سرمایه از محل سود انباشته، سهامی با عنوان «سهام جایزه» به سهامداران تعلق میگیرد.
- در روش افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و محل مطالبات حال شده، اوراقی تحت عنوان «حق تقدم سهام» در اختیار سهامداران فعلی قرار میگیرد.
- قیمت سهام شرکتها پس از افزایش سرمایه تغییر میکند و معاملهگران با در نظر گرفتن تغییرات احتمالی، برای خرید و فروش سهام شرکت تصمیمگیری میکنند.
افزایش سرمایه چیست؟
افزایش سرمایه در شرکتهای سهامی عبارت است از افزایش اسمی میزان سرمایه ثبت شده شرکت. به عبارت بهتر، افزایش سرمایه یعنی افزایش تعداد سهام منتشرشده توسط شرکتهای سهامی.
دلایل افزایش سرمایه شرکتها
- تامین منابع مالی جدید برای گسترش فعالیتهای شرکت
- اصلاح ساختار سرمایه شرکت
مراحل تصمیمگیری برای افزایش سرمایه به این شکل است که ابتدا هیئت مدیره درباره افزایش سرمایه شرکت تصمیمگیری میکنند و این تصمیم را به عنوان یک پیشنهاد در جلسه مجمع عمومی فوقالعاده به رایگیری میگذارند. نکتهای که در افزایش سرمایه شرکت ها اهمیت دارد، محل تامین این مبلغ است.
انواع روشهای افزایش سرمایه
افزایش سرمایه شرکت ها از منابع متفاوتی تامین میشود، بنابراین روشهای مختلفی دارد. اگر بخواهیم انواع افزایش سرمایه را بر این اساس (روش تامین مالی) بررسی کنیم به ۴ روش زیر خواهیم رسید:
- افزایش سرمایه از محل سود انباشته (سودهای پرداختنشده سالهای قبل)
- افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی داراییهای شرکت
- افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و محل مطالبات حال شده
- افزایش سرمایه از محل صرف سهام با سلب حق تقدم
1- افزایش سرمایه از محل سود انباشته (سودهای پرداخت نشده سالهای قبل)
بخشی از سود سالانه شرکتها در حساب سود انباشته آنها ذخیره میشود. این مقدار از سود در زمان مناسب به عنوان افزایش سرمایه با انتشار سهام جدید به حساب سرمایه شرکت منتقل میشود. این اوراق جدید به نسبت دارایی سهامداران قبلی بین آنها تقسیم میشود. به عبارت بهتر، سودهایی که در سالهای گذشته بین سهامداران تقسیم نشده است، برای جبران و احیاء مخارج مورد نیاز برای سرمایهگذاریهای جدید و سایر عملیات شرکت به کار گرفته میشود و عملا جریان نقدینگی جدیدی به شرکت وارد نمیشود.
همان طور که مشخص است در این حالت، سهامداران پولی برای خرید اوراق جدید تزریق نمیکنند، به همین دلیل اصطلاحا به سهام تعلق گرفته به سهامداران «سهام جایزه» میگویند. این سهام جایزه به همه سهامداران تعلق دارد و سهامداران بدون نیاز به پرداخت هیچگونه وجهی، مالک سهام جایزه میشوند به نحوی که میزان مالکیت سهامداران پس از این نوع افزایش سرمایه تغییری نخواهد کرد.
2- افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابیهای شرکت
هر شرکت در بازههای زمانی مختلف برای خرید داراییهای مشخصی اقدام میکند. این داراییها میتوانند از جنس ابزارآلات صنعتی، ماشینآلات، انواع خودرو سبک و سنگین، زمین، تجهیزات و... باشند. در این حالت، قیمت خرید این داراییها در ترازنامه شرکت ثبت میشود.
قیمت روز این داراییها تحت تاثیر عواملی مانند، نرخ تورم، نوسانات ارز، اصطکاک وسایل و... تغییر میکند. شرکتها میتوانند از محل افزایش قیمت روز این داراییها، سرمایه خود را افزایش دهند. این شرایط، افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی داراییهای شرکت نام دارد.
به عنوان مثال، یک شرکت ممکن است در سال 1385 یک قطعه زمین به ارزش 100 میلیون تومان را خریده باشد. اگر این زمین همچنان جزو متعلقات شرکت باشد باید مجددا ارزیابی و قیمت روز آن مشخص شود. این قیمت جدید، تغییرت زیادی را در ترازنامه شرکت ایجاد خواهد کرد و باعث افزایش سرمایه شرکت میشود.
۳- افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده
همان طور که در بخش افزایش سرمایه از محل سود انباشته گفتیم اگر شرکت مذکور، اندوخته یا سود انباشتهای داشته باشد میتواند اقدام به افزایش سرمایه کند. حال اگر شرکت، اندوخته یا سود انباشتهای نداشته باشد یا نخواهد از این محل برای افزایش سرمایه استفاده کند؛ میتواند از محل آورده نقدی سهامداران اقدام به افزایش سرمایه کند. در این حالت شرکت از سهامداران درخواست میکند که مبلغ جدیدی را برای افزایش دادن سرمایه به شرکت بیاورند و با این کار، حق بهرهمندی از حق تقدم را برای خود حفظ کنند.
شرکت با تصویب مجمع عمومی فوقالعاده تصمیم میگیرد از محل آورده نقدی، اقدام به افزایش سرمایه کند. بنابراین با توجه به این که افزایش سرمایه از این روش، مستلزم تامین منابع جدید از سوی سهامداران فعلی شرکت است، شرکت حق استفاده و حضور در این افزایش سرمایه را ابتدا به سهامداران میدهد. به این صورت که اوراقی تحت عنوان حق تقدم سهام در اختیار سهامداران فعلی قرار میگیرد. سهامدار در مدتزمان مجاز برای معاملات این اوراق میتواند یکی از دو اقدام زیر را انجام دهد:
الف_ پرداخت قیمت سهام
در این روش سهامداران به ازای هر سهم باید مبلغی را به شرکت پرداخت کنند. این مبلغ ممکن است به اندازه ارزش اسمی هر سهم (که در ایران برابر است با ۱۰۰۰ ریال)، یا بیشتر از ارزش اسمی باشد و تا محدوده قیمت روز هر سهم تعیین شود. همان طور که گفتیم، معمولا در ایران از سهامداران درخواست میشود که به ازای هر سهم، ۱۰۰تومان (ارزش اسمی) به حساب شرکت واریز کنند. در صورتی که این عدد بیشتر از این مبلغ باشد، تحت عنوان صرف سهام در قسمت حقوق صاحبان سهام در سمت چپ ترازنامه شرکت نشان داده میشود.
طبق قانون تجارت، حساب صرف سهام را نمیتوان به عنوان سود بین سهامداران شرکت توزیع کرد. به عنوان مثال، چنان چه از سهامداران خواسته شود که به جای ارزش اسمی هر سهم، مبلغ ۱۲۰ تومان برای هر سهم واریز کنند، ۲۰ تومانی که مازاد بر ارزش اسمی از سهامدار دریافت میشود، به عنوان صرف سهام در نظر گرفته خواهد شد.
ب- فروش حق تقدم
به جز پرداخت مبلغ اسمی هر سهم، سهامدار قبلی میتواند نسبت به فروش این اوراق (در مدت زمانی که برای آن تعیین میشود) اقدام کند. اگر سهامداران به هر علتی تمایل نداشته باشند که از حق تقدمهای خود استفاده کنند، میتوانند این اوراق را به سرمایهگذاران دیگر بفروشند؛ این نقل و انتقال از طریق شرکتهای کارگزاری بورس اوراق بهادار و فرابورس ایران انجام میشود.
خریدار اوراق حق تقدم، باید علاوه بر پرداخت مبلغی که بابت حق تقدم به فروشنده میپردازد، مبلغ مطالبهشده توسط شرکت را هم به حساب شرکت واریز کند. لازم به ذکر است معمولا مهلت استفاده از گواهیهای حق تقدم در خرید سهام جدید، در یک بازه زمانی ۶۰ روزه خواهد بود.
اگر سهامداران در مهلت مقرر برای پذیرهنویسی اقدام نکنند (یعنی مبلغ درخواستی شرکت را واریز نکنند) یا از فروش گواهی حق تقدم خود صرف نظر کنند، شرکت پس از اتمام دوره پذیره نویسی، گواهیهای باقیمانده را به عنوان حق تقدم استفاده نشده از طریق بورس اوراق بهادار در معرض فروش عمومی (پذیرهنویسی عام) قرار میدهد و پس از فروش، مبلغ حاصل از فروش را به حساب سهامداران قبلی واریز میکند. به این صورت افراد جدید میتواند حق تقدم استفاده نشده را بخرند و جایگزین سهامداران قبلی شوند.
4- افزایش سرمایه از محل صرف سهام با سلب حق تقدم
همان طور که در بخش افزایش سرمایه از محل آورده نقدی بیان کردیم، در صورتی که سهامداران فعلی حق استفاده از حق تقدم را برای خود محفوظ نگه داشته باشند به آن، افزایش سرمایه با استفاده از ارزش اسمی یا صرف سهام میگویند. گاهی ممکن است سهامداران حق استفاده از حق تقدم را از خود سلب کنند و سهام جدید را به سهامداران جدید واگذار کنند. به این مورد افزایش سرمایه از محل سلب حق تقدم گفته میشود که در آن از عواید حاصل از صرف سهام واگذار شده به سهامداران جدید، سهام اضافه به سهامداران گذشته تعلق میگیرد.
شما میتوانید با مطالعه مثال شماره 9 در همین مقاله، اطلاعات شفافتری در این رابطه به دست بیاورید.
کدام روش افزایش سرمایه بهتر است؟
انتخاب بهترین روش برای افزایش سرمایه میتواند تاثیر چشمگیری در تحقق اهداف و توسعه شرکتها داشته باشد. برای شرکتهایی که به دنبال گسترش فعالیتهای خود یا سرمایهگذاری در پروژههای جدید هستند، استفاده از روشهایی مانند افزایش سرمایه از طریق آورده نقدی یا صرف سهام بسیار موثر خواهد بود. این روشها با تزریق منابع مالی جدید به شرکت، فرصتهای رشد و پیشرفت را تسهیل میکنند و زیرساخت لازم برای دستیابی به اهداف بلندمدت را فراهم میسازند.
سرمایهگذاران معمولا به دنبال شفافیت مالی، سودآوری و پتانسیل رشد شرکتها هستند. روشهایی مانند آورده نقدی و صرف سهام، به دلیل ورود منابع مالی جدید و تقویت بنیه شرکت، سرمایهگذاران را نسبت به آینده شرکت امیدوار میکند. همچنین، تجدید ارزیابی داراییها، هرچند منجر به ورود نقدینگی نمیشود، اما میتواند سرمایهگذاران را به سرمایهگذاری در شرکتهایی که به دنبال اصلاح ساختار مالی و خروج از زیاندهی هستند، ترغیب کند.
از سوی دیگر، شرکتهایی که با مشکلات مالی و زیان انباشته مواجهاند، بهویژه آنهایی که مشمول ماده ۱۴۱ قانون تجارت میشوند، میتوانند از روش تجدید ارزیابی داراییها بهره ببرند. هرچند این روش باعث ورود نقدینگی به شرکت نمیشود، اما با اصلاح ساختار مالی و بهبود ترازنامه، امکان جذب سرمایهگذاران یا دریافت تسهیلات بانکی را افزایش میدهد. در نهایت، شناخت دقیق وضعیت مالی و اهداف شرکت، شرط اصلی برای انتخاب مناسبترین روش افزایش سرمایه است.
محاسبه قیمتها بعد از افزایش سرمایه
همانطور که در ابتدای افزایش سرمایه از محل آورده نقدی گفته شد فرض بر این است که سهامداران فعلی حق استفاده از حق تقدم را برای خود محفوظ داشتهاند که در واقع به آن افزایش سرمایه با استفاده از ارزش اسمی یا صرف سهام میگویند. گاهی ممکن است سهامداران حق استفاده از حق تقدم را از خود سلب کنند و سهام جدید را به سهامداران جدید واگذار کنند. به این مورد افزایش سرمایه از محل سلب حق تقدم گفته میشود که در آن از عواید حاصل از صرف سهام واگذار شده به سهامداران جدید، سهام اضافه به سهامداران گذشته تعلق میگیرد. این روش با مطالعه مثال شماره ۹ شفافتر خواهد شد.
1- نحوه محاسبه قیمتها پس از افزایش سرمایه از محل سود انباشته
در این روش پس از افزایش سرمایه، قیمت جدید سهام (قیمت تئوریک) را میتوان به صورت زیر محاسبه کرد:
مثال ۱:
فرض کنید قیمت هر سهم شرکت «الف» در بازار بورس تهران ۴,۰۰۰ ریال است و این شرکت از محل سود انباشته ۶۰ درصد افزایش سرمایه میدهد. طبق فرمول مذکور، قیمت هر سهم جدید بعد از افزایش سرمایه به صورت زیر محاسبه خواهد شد:
همان طور که میبینید با افزایش سرمایه گذاری در بورس، قیمت هر سهم کاهش مییابد اما از طرف دیگر به میزان درصد افزایش سرمایه به تعداد سهام هر سرمایهگذاری هم اضافه خواهد شد. در این مثال، اگر شخصی قبل از افزایش سرمایه، ۱,۰۰۰ سهم ۴,۰۰۰ ریالی داشته باشد؛ هم اکنون با افزایش ۶۰ درصدی سرمایه شرکت، تعداد سهام او هم ۶۰ درصد بیشتر میشود. یعنی ۱,۶۰۰ سهم ۲,۵۰۰ ریالی خواهد داشت. به عبارت بهتر، آن ۶۰۰ سهام جدید، سهام جایزه او هستند.
مثال 2:
به یک مثال واقعی از این نوع افزایش سرمایه توجه کنید:
طبق اعلامیه صدور مجوز افزایش سرمایه بانک دی مورخ 08/09/1394 که در سایت کدال درج شده است، این بانک مجاز به افزایش سرمایه ۲۸ درصدی از محل سود انباشته است (قرار است سرمایه بانک از ۵,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال به ۶,۴۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال افزایش یابد). با توجه به این که قیمت پایانی سهم در آخرین روز معاملاتی قبل از مجمع افزایش سرمایه آن ۱,۵۱۵ ریال بود، قیمت تئوریک سهم را برای روز بازگشایی محاسبه میکنیم.
همانطور که مشاهده میکنید قیمت تئوریک سهم ۱,۱۸۳ ریال خواهد بود که ممکن است در روز بازگشایی بر اثر عرضه و تقاضا بالاتر از این قیمت باز شود در این صورت دارندگان سهم سود خواهند کرد. البته این احتمال دارد که قیمت بازگشایی کمتر از قیمت تئوریک بوده و دارنده سهم با زیان مواجه شود. (توضیحات تکمیلی در مورد بازگشایی در انتهای مطلب).
دارندگان سهام با افزایش سرمایه شرکت، افزایش ۲۸ درصدی در تعداد سهام خود خواهند داشت. یعنی اگر شخصی قبلا ۱۰۰ سهم بانک دی را داشت با افزایش ۲۸ درصدی سهم، دارای ۱۲۸ سهم خواهد شد.
مثال ۳:
فرض کنید قیمت هر سهم شرکت «ب» در بازار بورس تهران ۹,۰۰۰ ریال است و این شرکت از محل مازاد تجدید ارزیابی داراییها، افزایش سرمایهای ۱۲۵ درصدی خواهد داشت. فرمول محاسبه قیمت جدید هر سهم شرکت «ب» مانند فرمول دو مثال قبل است. به این ترتیب میبینیم که:
با افزایش ۱۲۵ درصدی سرمایه شرکت «ب»، تعداد سهام سرمایهگذاران قبلی نیز ۱۲۵ درصد افزایش پیدا میکند. در صورتی که یک سرمایهگذار در زمان افزایش سرمایه شرکت، ۱,۰۰۰ سهم ۹,۰۰۰ ریالی داشته باشد اکنون۲۲۵۰ سهم ۴,۰۰۰ ریالی خواهد داشت.
مثال ۴:
به یک مثال واقعی از این نوع افزایش سرمایه توجه کنید:
طبق اعلامیه صدور مجوز افزایش سرمایه شرکت فراوردههای نسوز ایران (با نماد کفرا) مورخ ۲۶/۱۲/۱۳۹۴ که در سایت کدال درج شده، این شرکت مجاز به افزایش سرمایه با مشخصات زیر است:
۱۷۴ درصد افزایش سرمایه از محل مازاد تجدید ارزیابی داراییها (افزایش سرمایه شرکت از ۱۳۶,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال به ۳۷۲,۸۸۵,۷۵۴,۰۰۰ ریال) و قیمت پایانی سهم در آخرین روز معاملاتی قبل از مجمع ۹,۳۹۲ ریال بود. برای محاسبه قیمت تئوریک سهم در روز بازگشایی به صورت زیر عمل خواهیم کرد:
توجه کنید در این مثال با توجه به اعشاری بودن میزان افزایش سرمایه، بعضی ارقام تقریبی محاسبه شده است. همان طور که مشاهده میکنید، قیمت تئوریک سهم ۳,۴۲۵ ریال خواهد بود که ممکن است در روز بازگشایی بر اثر عرضه و تقاضا، با قیمتی بالاتر از این قیمت باز شود، در این صورت دارندگان سهم سود خواهند کرد. با این حال احتمال دارد قیمت بازگشایی، کمتر از قیمت تئوریک باشد و دارنده سهم با زیان مواجه شود. دارندگان سهام با افزایش سرمایه شرکت، به افزایشی ۱۷۴ درصدی در تعداد سهام خود دست پیدا میکنند. یعنی اگر شخصی قبلا ۱۰۰ سهم ۹,۳۹۲ ریالی کفرا داشته است با افزایش ۱۷۴ درصدی سهم، مالک ۲۷۴ سهم ۳,۴۲۵ ریالی میشود.
2- نحوه محاسبه قیمت در روش افزایش سرمایه از محل آورده نقدی سهامداران و مطالبات حال شده
در این روش، برای محاسبه قیمت تئوریک هر سهم پس از افزایش سرمایه، از فرمول زیر استفاده میکنیم:
نکته: در سه مثال زیر افزایش سرمایهها همگی از محل آورده نقدی سهامداران و مطالبات آنها هستند و فرض بر این است که سهامداران فعلی حق استفاده از حق تقدم را برای خود محفوظ نگه داشتهاند.
مثال ۵: افزایش سرمایه از محل صرف سهام
فرض کنید قیمت هر سهم شرکت «ج» در بازار بورس تهران ۶,۰۰۰ ریال است و این شرکت از محل مطالبات و آورده نقدی ۲۰۰ درصد افزایش سرمایه میدهد و به ازای هر سهم جدید ۶,۰۰۰ ریال از سهامداران مطالبه میکند. قیمت هر سهم جدید و همچنین قیمت حق تقدم این سهم به صورت زیر خواهد بود:
همان طور که میبینید، در این مثال قیمت جدید سهم بعد از افزایش سرمایه تغییری نکرد؛ زیرا مبلغی که شرکت برای هر سهم مطالبه کرده، دقیقا همان قیمت بازار است. در اینجا شرکت بابت هر سهم اصطلاحا ۵,۰۰۰ ریال صرف سهام و ۱,۰۰۰ ریال بابت ارزش اسمی سهام از سهامداران دریافت کرده است.
مثال ۶:
فرض کنید قیمت هر سهم شرکت «د» در بازار بورس تهران ۶,۰۰۰ ریال باشد. این شرکت از محل مطالبات و آورده نقدی ۱۵۰ درصد افزایش سرمایه میدهد و به ازای هر سهم جدید ۳,۰۰۰ ریال از سهامداران مطالبه میکند که در حقیقت ۱,۰۰۰ ریال قیمت اسمی هر سهم و ۲,۰۰۰ ریال به عنوان صرف سهام خواهد بود. قیمت هر سهم جدید و همچنین قیمت حق تقدم این سهم به شکل زیر محاسبه میشود:
همان طور که گفتیم در این مثال، شرکت «د» بابت هر سهم ۲,۰۰۰ ریال صرف سهام و ۱,۰۰۰ ریال ارزش اسمی سهام از سهامداران دریافت کرده است. سهامداران قبلی که ارزش هر سهم آنها ۶,۰۰۰ ریال بود در حال حاضر به ازای هر سهم، مجاز به استفاده از ۱٫۵ سهم حق تقدم خواهند بود. به عبارت بهتر، ارزش دارایی آنها تغییری نکرده است چرا که ارزش ۱٫۵ سهم حق تقدم معادل (۱,۲۰۰*۱٫۵)=۱,۸۰۰ ریال و ارزش سهم جدید معادل ۴,۲۰۰ ریال خواهد بود که به لحاظ ارزش برابر با همان ۶,۰۰۰ ریال قبل است. در این شرایط سهامداران میتوانند مبلغ تعیین شده از سوی شرکت را پرداخت و حق تقدم خود را که در آینده تبدیل به سهم خواهد شد، دریافت کنند. همچنین میتوانند حق تقدم خود را در زمان تعیین شده بفروشند.
مثال ۷: از محل آورده نقدی به میزان ارزش اسمی
این مثال یکی از متداولترین و رایجترین روشها در ایران است. در این روش فقط به اندازه ارزش اسمی به عنوان آورده نقدی از سهامداران مطالبه میشود. فرض کنید قیمت هر سهم شرکت «ه» در بازار بورس تهران ۶,۰۰۰ ریال است و این شرکت از محل مطالبات و آورده نقدی، ۳۰۰ درصد افزایش سرمایه داده است. همچنین به ازای هر سهم جدید، ۱,۰۰۰ ریال (یعنی همان ارزش اسمی) از سهامداران مطالبه میکند. قیمت هر سهم جدید و همچنین قیمت حق تقدم سهم این شرکت به صورت زیر خواهد بود:
در این مثال به ازای هر سهم، ۳ عدد حق تقدم به سهامداران قبلی تعلق میگیرد. ارزش این حق تقدمها به علاوه قیمت جدید سهام، مساوی با 6000 ریال میشود که یعنی ارزش دارایی سرمایهگذار، قبل و بعد از افزایش سرمایه، یکسان است.
مثال ۸: یک مثال واقعی از این نوع افزایش سرمایه
طبق اعلامیه صدور مجوز افزایش سرمایه شرکت سیمان سپاهان (با نماد سپاها) مورخ ۱۳۹۴/۱۰/۲۷ که در سایت کدال درج شده است، این شرکت مجاز به افزایش سرمایه با مشخصات زیر شد:
۱۶٫۶۷ درصد افزایش سرمایه از محل مطالبات حال شده سهامداران و آورده نقدی (افزایش سرمایه شرکت از ۱,۸۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال به ۲,۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال).
قیمت پایانی سهم در آخرین روز معاملاتی قبل از مجمع ۱,۰۲۳ ریال بود. بنابراین قیمت تئوریک سهم در روز بازگشایی به روش زیر محاسبه میشود:
همان طور که میبینید قیمت تئوریک هر سهم ۱,۰۱۹ ریال خواهد بود. از این پس فرد به ازای هر ۶ سهم، ۱ گواهی حق تقدم دریافت خواهد کرد که اگر بخواهد این حق تقدم را تبدیل به سهم کند، باید به ازای هر ۱ گواهی حق تقدم، ۱۰۰ تومان به حساب شرکت واریز کند.
نکته: در زمان افزایش سرمایه به هر یک از روشها، قیمت سهام آن نماد کاهش پیدا میکند.
بر اساس روش محاسبه قیمت تئوریک هر سهم جدید، با کاهش قیمت سهام پس از افزایش سرمایه، ارزش دارایی افراد تغییری نمیکند؛ چرا که به همان میزان (درصد افزایش سرمایه) بر تعداد سهام سرمایهگذاران قبلی اضافه میشود. در واقع اگر بخواهیم خیلی ساده بیان کنیم مثل این است که بگوییم شما ۱۰ سهم ۵,۰۰۰ ریالی دارید یا ۲۰ سهم ۲۵۰۰ ریالی. در هر دو حالت ارزش دارایی شما ۵۰,۰۰۰ ریال خواهد بود. فرمولهای ارائهشده برای محاسبه قیمت تئوریک سهم پس از افزایش سرمایه است و پیشبینی میشود که سهم پس از افزایش سرمایه در محدوده قیمتهای به دست آمده بازگشایی شود. ممکن است با توجه به روند عرضه و تقاضا در بازار، قیمت جدید سهم، بیشتر یا کمتر از قیمتهای به دست آمده باشد.
سهامداران میتوانند (در صورت تمایل) پس از شرکت در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، در مهلت تعیین شده (که معمولا ۶۰ روز است)، مبلغ مطالبهشده را به حساب شرکت واریز کنند تا در زمان مشخص، حق تقدمهای آنها تبدیل به سهم شود؛ یا این که از طریق سامانه معاملاتی برای فروش حق تقدمها اقدام کنند.
همان طور که در مثال ۷ گفتیم، معمولا این روش در ایران کاربرد بیشتری دارد. در این حالت سهامدار باید به ازای هر سهم جدید، مبلغ یک هزار ریال (قیمت اسمی سهم) را به حساب شرکت واریز کند تا در زمان مشخصی، حق تقدمهای آن تبدیل به سهم شود. توجه کنید که در بعضی موارد اگر سهامدار مطالباتی از شرکت داشته باشد (مثلا مطالبات ناشی از سود سهام)، میتواند این مبلغ را از محل مطالبات پرداخت کند.
3-نحوه محاسبه قیمت در روش افزایش سرمایه از محل سلب حق تقدم سهام
مثال ۹: یک مثال واقعی از این روش
با توجه به افزایش سرمایه اخیر گروه سرمایهگذاری میراث فرهنگی (سمگا) از طریق سلب حق تقدم، در ادامه روند قیمت جدید این سهم را به همراه نکات مربوطه به عنوان مثال ارائه خواهیم کرد:
طبق مصوبه مجمع عمومی فوقالعاده شرکت سمگا مورخ ۱۳۹۴/۱۱/۲۰ مقرر شد که سرمایه شرکت از مبلغ ۸۰۰ میلیارد ریال به مبلغ ۲،۰۰۰ میلیارد ریال، از محل آورده نقدی سهامداران جدید (سلب حق تقدم از سهامداران فعلی و اعطای سهام جایزه به آنها) افزایش یابد. به این منظور تعداد ۳۴۲،۸۵۷،۱۴۳ حق تقدم این شرکت برای پذیرهنویسی عمومی از ابتدای وقت اداری روز سه شنبه مورخ ۱۸/۱۲/۱۳۹۴ آغاز و تا پایان وقت اداری روز دوشنبه مورخ ۲۴/۱۲/۱۳۹۴ به مدت ۷ روز عرضه شد. سرمایه قبل از افزایش سرمایه ۸۰۰ میلیارد ریال، سرمایه بعد از افزایش سرمایه ۲۰۰۰ میلیارد ریال (میزان افزایش سرمایه در این شرکت برابر است با ۱۲۰۰ میلیارد ریال) است. ارزش اسمی هر سهم ۱۰۰۰ ریال و مبلغی که شرکت از سهامداران جدید به ازای هر سهم مطالبه میکند، ۳۵۰۰ ریال است.
با توجه به این که سهامداران فعلی حق استفاده از حق تقدم را از خود سلب کردهاند، قیمت تئوریک هر سهم و قیمت هر حق تقدم بعد از افزایش سرمایه چقدر خواهد بود؟ از آن جا که افزایش سرمایه برابر با ۱۲۰۰ میلیارد ریال بوده و قیمت تعیینشده هر سهم برای سهامداران جدید ۳۵۰۰ ریال است؛ تعداد ۳۴۲،۸۵۷،۱۴۳ حق تقدم این شرکت از اول وقت اداری روز سه شنبه مورخ ۱۸/۱۲/۱۳۹۴ تا پایان وقت اداری روز دوشنبه مورخ ۱۲۴/۱۲/۱۳۹۴ به فروش رسید.
یعنی با فروش ۳۴۲۸۵۷۱۴۳ سهم به قیمت هر سهم ۳۵۰۰ ریال به سهامداران جدید، مبلغ ۱۲۰۰ میلیارد ریال تامین میشود و سرمایه به مبلغ ۲۰۰۰ میلیارد ریال میرسد. از طرفی دیگر باید توجه کنید، بر اساس آن که سرمایه ثبت شده در اساسنامه بر مبنای ارزش اسمی (۱۰۰۰ریال) هر سهم است، تعداد برگه سهمهای شرکت باید ۲ میلیارد برگه باشد (تا حاصل ضرب تعداد سهام در قیمت اسمی برابر با ۲۰۰۰ میلیارد ریال شود).
در واقع ۸۰۰ میلیون برگه سهم از قبل وجود داشت و تعداد ۳۴۲۸۵۷۱۴۳ برگه سهم جدید هم که تازگی به فروش رسید و تا رسیدن به ۲ میلیارد برگه سهم، ۸۵۷۱۴۲۸۵۷ برگه سهم باقی میماند. تعداد ۸۵۷۱۴۲۸۵۷ برگه سهم باقیمانده باید بین سهامداران قبلی (به نسبت دارایی سهام آنها) تقسیم شود. حال کافی است ۸۵۷۱۴۲۸۵۷ برگه سهم باقیمانده را بر ۸۰۰ میلیون برگه سهم (تعداد برگههای پیش از افزایش سرمایه) تقسیم کنیم تا به همان نسبت بین سهامداران قبل، سهم توزیع شود.
بنابراین اگر فرض کنیم شما پیش از افزایش سرمایه، صاحب ۱۰۰۰ سهم سمگا بودهاید، اکنون ۱۰۷۱ سهم دیگر به شما تعلق میگیرد و دارای ۲۰۷۱ سهم خواهید بود. قیمت پایانی سهم در ۱۸ بهمن ۱۳۹۴ و قبل از برگزاری مجمع ۸,۵۲۷ ریال بود و بعد از مجمع، اولین قیمت سهم بعد از بازگشایی (۳ اسفند ۱۳۹۴) ۴,۳۵۴ ریال قیمت دارد (البته شرکت ۱,۰۰۰ ریال هم سود تقسیم کرده است).
حالا با مثال شرایط یک سهامدار این شرکت را بعد از حضور در این نوع افزایش سرمایه توضیح میدهیم. فرض میکنیم فردی ۱,۰۰۰ سهم این شرکت را قبل از افزایش سرمایه در قیمت ۸,۵۰۰ تومان خریداری کرده است. بعد از افزایش سرمایه، او دارای ۱,۰۰۰ سهم اصلی و ۱,۰۷۱ سهم جدید است. این فرد باید این ۲,۰۷۱ سهم خود را حدودا به قیمت ۴,۱۰۵ ریال به فروش برساند تا ارزش داراییهای او حفظ شود (در این محاسبه، سود تقسیمی شرکت را لحاظ نکردهایم). در واقع میفهمیم افرادی که سهم خود را قبل از افزایش سرمایه خریدهاند نسبت به افرادی که به تازگی سهم خود را به قیمت ۳,۵۰۰ ریال خریدهاند، بهای بیشتری پرداخت کردهاند.
بار دیگر یادآوری میکنیم در تمامی موارد و مثالهای بالا، ممکن است قیمت تئوریک سهم با قیمت بازگشایی سهم روی تابلو معاملات متفاوت باشد. همچنین ممکن است بر اساس معیارهای مختلفی مثل جو روانی بازار، چشمانداز خود شرکت یا… قیمت بازگشایی با قیمت تئوریک مورد محاسبه ما، اختلاف زیادی داشته باشد که جلوتر توضیح خواهیم داد.
4-نحوه محاسبه قیمت در روش افزایش سرمایه از محل سود انباشته و آورده نقدی سهامدارن (تلفیق دو روش)
گاهی اوقات شرکتها مقداری از مبلغ افزایش سرمایه را به صورت اندوخته یا سود انباشته در اختیار دارند، ولی این مقدار برای افزایش سرمایه مورد نظر کافی نیست. در این حالت شرکت میتواند برای افزایش سرمایه از روش اول و دوم یعنی افزایش سرمایه از محل سود انباشته و اندوخته و از محل آورده نقدی سهامداران و مطالبات آنها به طور همزمان استفاده کند. در این حالت باید از فرمول تلفیقی زیر استفاده کنیم.
مثال ۱۰: افزایش سرمایه از محل آورده + انباشته
فرض کنید قیمت هر سهم شرکت «و» در بازار بورس تهران ۳۰۰۰ ریال است و این شرکت قصد دارد ۱۵۰ درصد افزایش سرمایه داشته باشد اما ۵۰ درصد این افزایش سرمایه از محل سود انباشته و ۱۰۰ درصد دیگر این افزایش سرمایه از محل آورده نقدی سهامداران خواهد بود. شرکت به ازای هر سهم جدید که در واقع مربوط به آورده سهامداران است، ۱۰۰۰ ریال (یعنی همان ارزش اسمی) از سهامداران مطالبه میکند. قیمت هر سهم جدید و همچنین قیمت حق تقدم این سهم به صورت زیر خواهد بود:
در این مثال فرض کنید فردی ۱۰۰۰ سهم از این شرکت را داشته است. بعد از افزایش سرمایه به ازای هر سهم (بابت افزایش سرمایه از آورده)، ۱ عدد حق تقدم به فرد تعلق میگیرد که اگر ۱۰۰۰ ریال ارزش اسمی سهم را پرداخت کند نهایتا به همراه تعداد سهام تعلق گرفته به فرد از محل انباشته، تعداد سهام فرد به ۲۵۰۰ سهم خواهد رسید.
مثال ۱۱: یک نمونه واقعی از این نوع افزایش سرمایه
طبق اعلامیه صدور مجوز افزایش سرمایه شرکت قطعات اتومبیل ایران (با نماد ختوقا) مورخ ۰۵ /۰۷/۱۳۹۴ که در سایت کدال درج شده است، این شرکت مجاز به افزایش سرمایه با مشخصات زیر شد:
۱۴۴ درصد افزایش سرمایه از محل آورده + انباشته (افزایش سرمایه شرکت از ۲۶۶,۶۳۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال به ۶۵۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال).
از آن جایی که افزایش سرمایه از هر محل برابر است، ۷۲ درصد از محل آورده نقدی سهامداران و مطالبات و ۷۲ درصد از محل سود انباشته خواهد بود. قیمت پایانی سهم در آخرین روز معاملاتی قبل از مجمع، ۱,۹۰۲ ریال است. حال میخواهیم قیمت تئوریک سهم را برای روز بازگشایی محاسبه کنیم. توجه داشته باشید در این مثال به دلیل رقم اعشار در درصد افزایش سرمایه، بعضی ارقام تقریبی محاسبه شدهاند.
در این مثال اگر کسی ۱۰۰ سهم ختوقا را داشت و در افزایش سرمایه شرکت میکرد، ۷۲ عدد حق تقدم و ۷۲ عدد سهم به تعداد قبل او اضافه میشد و با محاسبات بالا میتوانست ارزش تئوریک هر سهم و حق تقدم را محاسبه کند. مجددا باید اعلام کنیم که در روز بازگشایی بر اثر عرضه و تقاضا، ممکن است قیمت بالاتر یا پایینتر از قیمت تئوریک باز شود.
مزایا و معایب افزایش سرمایه
افزایش سرمایه شرکت ها میتواند مزایا و معایب زیادی داشته باشد که در ادامه به برخی از مهمترین آنها اشاره میکنیم.
مزایای افزایش سرمایه
- کاهش قیمت سهام شرکت
- ایجاد جذابیت بیشتر برای معاملهگران برای خرید سهام شرکت
- بینیازی از پرداخت وجه توسط سهامداران
معایب افزایش سرمایه
- وارد نشدن سرمایه جدید و نقدینگی به شرکت
- کاهش مبلغ سود شرکت در کوتاهمدت (این اتفاق در صورتی رخ میدهد که افزایش سرمایه از محل سود انباشته انجام شده باشد)
- احتمال ایجاد زیان انباشته در بلندمدت (این اتفاق در صورتی رخ میدهد که افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی داراییهای شرکت انجام شده باشد)
افزایش سرمایه به چه کسانی تعلق میگیرد؟
میتوان این سؤال را اینگونه مطرح کرد که در چه صورتی افزایش سرمایه شرکت ها به سهامداران تعلق میگیرد؟ افزایش سرمایه به سهامداری تعلق میگیرد که در تاریخ اجرای مصوبه مجمع عمومی فوقالعاده شرکت مبنی بر افزایش سرمایه، مالک سهام شرکت باشد و اصطلاحا در مجمع عمومی فوقالعاده افزایش سرمایه، شرکت کند.
آیا افزایش سرمایه شرکت ها جذابیتی برای سهامداران دارد؟
یکی از موارد خیلی مهم، وجود بحث جذاب بودن یا نبودن برای حضور در افزایش سرمایه است. در کشور ایران معمولا به محض پخش شدن خبر افزایش سرمایه یک شرکت، معاملهگران برای خرید سهام آن شرکت اقدام میکنند و حتی باعث ایجاد صف خرید میشوند. دسته بزرگی از این معاملهگران، پیش از خرید سهم مذکور هیچ تحقیقی نمیکنند و حتی به دیگران هم توصیه میکنند که سهم مذکور را بخرند.
اما واقعیت امر چیست؟ همان طور که قبلا گفتیم، شرکتها بنا به دلایل مختلف از جمله نیاز به منابع برای طرحهای توسعهای یا تصحیح ساختار مالی شرکت و… اقدام به افزایش سرمایه میکنند. طبق فرمولهای ارائه شده، قرار است ارزش دارایی سهامداران در زمان بازگشایی سهم بعد از افزایش سرمایه تغییری نکند و در واقع بر اساس محاسبات تئوریک، ارزش دارایی سهامداران همان ارزش دارایی در روز قبل از افزایش سرمایه باشد (به عنوان مثال ۵۰ سهم ۱۰۰۰ تومانی برابر است با ۱۰۰ سهم ۵۰۰ تومانی). پس باید به این نکته توجه کرد که طبق تعاریف و فرمولهای تئوریک، قرار نیست بعد از افزایش سرمایه چیزی به داراییهای شما اضافه شود. البته در این میان شاید شنیدن بعضی کلمات مثل سهام جایزه و… کمی گمراه کننده باشد.
در این شرایط مهمترین سوالی که باید از خود بپرسیم این است که چه عاملی موجب رغبت افراد برای خرید اینگونه سهام میشود و آیا ورود ما توجیه دارد یا خیر؟
از آن جایی که این گونه سهام معمولا بعد از برگزاری مجمع افزایش سرمایه بدون محدودیت دامنه نوسان بازگشایی میشوند، ممکن است با سه حالت مواجه شوید:
الف) افزایش قیمت و باز شدن نماد بیشتر از قیمت تئوریک (چون دامنه محدودیت ندارد ممکن است پتانسیلهای مثبت موجود در سهم به یکباره نمایان شود و این رشد قیمت قابل توجه باشد.)
ب) وجود نداشتن اختلاف میان قیمت بازگشایی و قیمت تئوریک
ج) کاهش قیمت و باز شدن نماد با قیمتی کمتر از قیمت تئوریک (چون دامنه محدودیت ندارد ممکن است پتانسیلهای منفی موجود در سهم به یکباره نمایان شود و این افت قیمت قابل توجه باشد.)
به طور کلی بر اساس قانون عرضه و تقاضا، قیمت سهام شرکتها دستخوش تغییر میشوند و هر کس بر اساس استدلالهای خود ارزش یک سهم را تخمین میزند. فرض کنید فردی بر اساس شرایط موجود و چشماندازی که برای یک شرکت متصور است، ارزش یک سهم را ۵۰۰ تومان برآورد کند. حالا اگر قیمت، کمتر از این عدد باشد تمایل به خرید سهم دارد و اگر قیمت این سهم، بیشتر از ارزش برآوردی خود یعنی بالاتر از ۵۰۰ باشد، تمایلی به خرید نخواهد داشت. حتی ممکن است این سهم را داشته باشد و در قیمت ۵۰۰ یا بالاتر فروشنده شود. در نتیجه همین عامل موجب میشود که یکی از سه حالت بالا رخ دهد.
اگر قبل از افزایش سرمایه، قیمت به شدت رشد کرده باشد و شما بیدلیل و فقط بر اساس شنیدن افزایش سرما
