بورس انرژی چیست؟
بورس انرژی در ایران بستری رسمی و قانونمند برای خرید و فروش حاملهای انرژی و اوراق مبتنی بر آنها است که با ایجاد یک بازار رقابتی، انحصار را کمتر میکند. همانطور که میدانید، انرژی یکی از مهمترین مولفههای توسعه اقتصادی و صنعتی است. مدیریت، قیمتگذاری و تامین منابع انرژی، نقشی کلیدی در ثبات اقتصادی کشورها دارد. بنابراین، ایجاد بستری ساختاریافته برای انجام معاملات انرژی، به ویژه در قالب نهادهای مالی مدرن مانند بورس، میتواند به شفافسازی بازار، کشف قیمت واقعی و جذب سرمایهگذاران کمک کند.
در این مقاله با سازوکار، انواع بازارها و کارکردهای بورس انرژی ایران آشنا میشویم.
نکات کلیدی:
- بورس انرژی بازاری است برای معامله «حاملهای انرژی» (مثل نفت، گاز، برق و ...) و اوراق بهادار مبتنی بر آنها به کار میرود.
- هدف از تاسیس بورس انرژی، ایجاد بازاری شفاف، رقابتی و منصفانه برای معاملات انرژی است و باعث کاهش ریسک انحصار و واسطهگری میشود.
- فرآیند معاملات در بازار بورس انرژی بسته به نوع معاملات متفاوت است.
- معاملات بورس انرژی مانند سایر معاملات بورسی شامل کارمزد میشود.
بورس انرژی چیست؟
بورس انرژی نوعی از بورسهای کالایی است که معاملات حاملهای انرژی و اوراق بهادار مبتنی بر این حاملها در آن انجام میشود. بورس انرژی، چهارمین بورس ایران است و در اسفندماه سال 1391 تاسیس شد. این بازار تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت میکند و معاملات محصولات نفت و مشتقات نفتی، برق، گاز طبیعی، زغال سنگ، حق آلودگی و سایر حاملهای انرژی در آن انجام میشود. از جمله مزایای این بازار میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
• شفافیت
• نقدشوندگی و رقابتپذیری بالا
• کشف قیمت منصفانه
• انحصارزدایی
انواع بازار در بورس انرژی ایران کدامند؟
بورس انرژی ایران شامل دو بازار فعال فیزیکی و بازار مشتقه میشود. در بازار فیزیکی، کالاهای پذیرفتهشده در بورس و در بازار مشتقه، اوراق بهادار مبتنی بر کالاهای پذیرفتهشده در بورس، مورد معامله قرار میگیرند. در بازار فیزیکی، معاملات در سه تابلوی مجزا انجام میگیرد:
• تابلوی برق
• تابلوی نفت و گاز
• تابلوی سایر حاملهای انرژی
بازار مشتقه هم شامل سه نوع قرارداد است که در تابلوهای مربوط به قرارداد سلف موازی استاندارد، قرارداد آتی و قرارداد اختیار معامله مبادله میشوند.
لازم به ذکر است که معاملات هر یک از این تابلوها، در دو رینگ داخلی و بینالمللی انجام میشود.
چه کسانی میتوانند در بورس انرژی معامله کنند؟
در بازار داخلی، چه در حوزه برق و چه در حوزه فیزیکی، اشخاص حقوقی امکان دریافت کد و خرید را دارند. در بازار بینالملل اشخاص حقوقی و اشخاص حقیقی با شرایط خاص میتوانند برای دریافت کد و خرید اقدام کنند.
| خریداران مجاز در بورس انرژی | |
| بازار برق | بازار فیزیکی |
| در بازار عمدهفروشی برق: شرکتهای توزیع برق و شرکتهای خردهفروشی برق | رینگ داخلی: اشخاص حقوقی که پروانه بهرهبرداری مرتبط دارند. |
| بازار مصرفکنندگان بزرگ برق: تمامی مصرفکنندگان برق بالا (۵ مگاوات در ساعت) | رینگ بینالملل: اشخاص حقوقی تولیدی یا بازرگانی (چه در ایران و چه خارج از ایران) |
عرضه کنندگان عمده در بورس انرژی ایران چه کسانی هستند؟
عرضهکنندگان بازار فیزیکی بورس انرژی، پالایشگاهها و پتروشیمیها و همچنین نیروگاههای متصل به شبکه سراسری هستند. در بازار مشتقه بورس انرژی هر یک از این عرضهکنندگان میتوانند برای تامین سرمایه، اوراق خود را به صورت سلف چاپ کنند و به فروش برسانند ( پالایشگاهها، پتروشیمیها، نیروگاهها).
عرضهکنندگان حوزه نفت، گاز، پتروشیمی و سایر حاملهای انرژی | |||
ردیف | نام شرکت | ردیف | نام شرکت |
۱ | شرکت ملی نفت ایران | ۱۶ | شرکت پتروشیمی بندر امام خمینی |
۲ | شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران | ۱۷ | شرکت پتروشیمی جم |
۳ | شرکت پالایش نفت آبادان | ۱۸ | شرکت پتروشیمی رازی |
۴ | شرکت پالایش نفت اصفهان | ۱۹ | شرکت پتروشیمی زاگرس |
۵ | شرکت پالایش نفت بندر عباس | ۲۰ | شرکت پتروشیمی فن آوران |
۶ | شرکت پالایش نفت بهران | ۲۱ | شرکت پتروشیمی کرمانشاه |
۷ | شرکت پالایش نفت تبریز | ۲۲ | شرکت پتروشیمی مبین |
۸ | شرکت پالایش نفت تهران | ۲۳ | شرکت ذوب آهن اصفهان |
۹ | شرکت پالایش نفت امام خمینی (ره) شازند | ۲۴ | شرکت زغال سنگ البرز مرکزی |
۱۰ | شرکت پالایش نفت شیراز | ۲۵ | شرکت زغال سنگ کرمان |
۱۱ | شرکت پالایش گاز ایلام | ۲۶ | واحد کک سازی و پالایش قطران زرند |
۱۲ | شرکت پالایش گاز خانگیران | ۲۷ | شرکت پروده طبس |
۱۳ | شرکت پالایش نفت کرمانشاه | ۲۸ | شرکت پتروشیمی تبریز |
۱۴ | شرکت پالايش نفت لاوان | ۲۹ | شرکت پتروشیمی شازند |
۱۵ | مجتمع گازی پارس جنوبی | ۳۰ | – |
عرضهکنندگان عمده در حوزه برق | |||
ردیف | نام شرکت | ردیف | نام شرکت |
۱ | نیروگاه سیکل ترکیبی فارس، شرکت مولد نیروگاهی تجارت فارس | ۱۲ | نيروگاه سيكلتركيبي گیلان، توسعه مسیر برق گیلان |
۲ | نيروگاه پرند، توليد برق پرند مپنا | ۱۳ | نيروگاه سيكلتركيبيقم، پيوند گستر پارس |
۳ | نيروگاه زنبق يزد، تعاوني کارکنان نيروگاه يزد | ۱۴ | نيروگاه شهداي پاکدشت (دماوند )، شرکت توليد نيروي برق دماوند |
۴ | نيروگاه سيکل ترکيبي اروميه، تدبيرسازان سرآمد | ۱۵ | نيروگاه شهيد منتظري، پرشين فولاد |
۵ | نيروگاه سيکل ترکيبي سبلان، سبلان برق اميد | ۱۶ | نيروگاه کازرون، شرکت ساينا گستر پرديسان |
۶ | نيروگاه سيکل ترکيبي شريعتي، انديشه سازان بهين سرآمد | ۱۷ | نيروگاه کهنوج، شرکت توليد برق ماهتاب کهنوج |
۷ | نيروگاه سيکل ترکيبي نيشابور، ساينا گستر پرديسان | ۱۸ | نيروگاه مشهد، افق توسعه انرژي خليج فارس |
۸ | نيروگاه سيکل سنندج، شرکت توليد نيروي برق سنندج | ۱۹ | نیروگاه سیکل ترکیبی سمنان (قدس)، گهر انرژی سیرجان |
۹ | نیروگاه سیکل ترکیبی منتظرقائم،شرکت توسعه برق و انرژی سپهر | ۲۰ | نیروگاه کاشان، شرکت ساخت و بهره برداری انرژی |
۱۰ | نیروگاه شهید منتظرقائم، شرکت توسعه برق و انرژی سپهر | ۲۱ | نیروگاه آبادان، تولید نیروی برق آبادان |
۱۱ | نيروگاه سيكل تركيبي خوي، توليد نيروي پرتو شمس تابان | ۲۲ | نیروگاه سلطانیه، شرکت تولید نیروی مرکزی صبا |
کارمزد معاملات بورس انرژی چقدر است؟
بر اساس آخرین مصوبه بورس انرژی، شرح کارمزد معاملات در بورس انرژی، مطابق جدول زیر است:
شرح | كارمزد خريد(درصد) | سقف كارمزد خريد | كارمزد فروش(درصد) | سقف كارمزد فروش |
شركت بورس انرژي | ۰.۰۴ | ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۰.۰۴ | ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ |
شركت سپردهگذاري مركزي | ۰.۰۲۵ | ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۰.۰۲۵ | ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ |
شركت مديريت فناوري | ۰.۰۱۵ | ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۰.۰۱۵ | ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ |
سازمان بورس و اوراق بهادار | ۰.۰۳۲ | ۸۰,۰۰۰,۰۰۰
| ۰.۰۴۸ | ۱۲۰,۰۰۰,۰۰۰ |
شركت كارگزاري | ۰.۱۵ | ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۰.۱۵ | ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ |
جمع | ۰.۲۶۲ | ۴۸۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۰.۲۷۸ | ۵۲۰,۰۰۰,۰۰۰ |
سخن آخر
بورس انرژی ایران یک نوع بورس کالایی است و شامل دو بازار فعال فیزیکی و بازار مشتقه میشود. در بازار فیزیکی، کالاهای پذیرفتهشده در بورس و در بازار مشتقه، اوراق بهادار مبتنی بر کالاهای پذیرفتهشده در بورس، مورد معامله قرار میگیرند.
بازار فیزیکی خود شامل سه تابلوی برق، نفت و گاز و تابلوی سایر حاملهای انرژی و بازار مشتقه شامل سه تابلوی قرارداد سلف موازی استاندارد، قرارداد آتی و قرارداد اختیار معامله است. همچنین هر یک از تابلوها دارای دو رینگ داخلی و بینالمللی هستند.
در بازار فیزیکی معاملات در قالب قراردادهای نقدی، نسیه، سلف، کشف پریمیوم انجام میپذیرند و قراردادهای آتی، اختیار معامله و سلف موازی استاندارد و … نیز قابلیت معامله در بازار مشتقه را دارند. در این بازار فقط مشتریان حقوقی حق خرید دارند و افراد حقیقی فقط میتوانند به معامله اوراق سلف بپردازند.
ثبت نام و دریافت کد بورس کالا
برای دریافت کد بورس کالا و شروع سرمایهگذاری در این بازار روی دکمه زیر کلیک کنید:
