درباره‌ی بورس
ادمین سایت
10 مرداد 1405
16 دقیقه

بورس انرژی چیست؟ معرفی بازارها، کالاها و نحوه معامله در بورس انرژی ایران

بورس انرژی یکی از بازارهای تخصصی بازار سرمایه ایران است که امکان خرید و فروش حامل‌های انرژی، فرآورده‌های نفتی، برق و ابزارهای مالی مبتنی بر انرژی را در بستری شفاف، رقابتی و تحت نظارت فراهم می‌کند. در این بازار، کالاهایی مانند نفت، گاز، بنزین، گازوئیل، برق، متانول و سایر فرآورده‌های مرتبط با انرژی عرضه می‌شوند. علاوه بر معاملات فیزیکی، انواع اوراق بهادار و قراردادهای مالی نیز در بورس انرژی قابل معامله‌اند. بخش عمده فعالان بازار فیزیکی و برق بورس انرژی را شرکت‌ها، نیروگاه‌ها، پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها، مصرف‌کنندگان صنعتی و سایر اشخاص حقوقی تشکیل می‌دهند  با این حال، اشخاص حقیقی نیز در برخی بازارها و ابزارهای مالی بورس انرژی امکان سرمایه‌گذاری دارند.

در این مقاله، با ساختار بورس انرژی ایران، بازارها و کالاهای قابل معامله، شرایط دریافت کد معاملاتی و مراحل انجام معامله در این بازار آشنا می‌شویم.

نکات کلیدی

  • بورس انرژی بستری برای معامله حامل‌های انرژی و اوراق بهادار مبتنی بر آن‌ها است.
  • بورس انرژی ایران از بازار فیزیکی، بازار برق، بازار مشتقه و بازار سایر اوراق بهادار تشکیل شده است.
  • شرایط ورود و معامله در هر یک از بازارهای بورس انرژی متفاوت است.
  • بیشتر معاملات بازار فیزیکی و برق توسط اشخاص حقوقی و فعالان صنعتی انجام می‌شوند.
  • اشخاص حقیقی نیز می‌توانند در برخی ابزارها، از جمله اوراق سلف موازی استاندارد و بعضی اوراق بهادار مرتبط با انرژی، سرمایه‌گذاری کنند.
  • دریافت کد معاملاتی متناسب با بازار مورد نظر، پیش‌نیاز فعالیت در بورس انرژی است.

بورس انرژی چیست؟

بورس انرژی بازاری رسمی، سازمان‌یافته و تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار است که برای معامله حامل‌های انرژی، فرآورده‌های مرتبط و ابزارهای مالی مبتنی بر انرژی ایجاد شده است. در این بازار، عرضه‌کنندگان و خریداران می‌توانند معاملات خود را مطابق مقررات مشخص و بر اساس سازوکار عرضه و تقاضا انجام دهند. به این ترتیب، قیمت کالاها و اوراق قابل معامله در فضایی شفاف‌تر کشف می‌شود و اطلاعات مربوط به عرضه‌ها، حجم معاملات و قیمت‌ها در اختیار فعالان بازار قرار می‌گیرد.

شرکت بورس انرژی ایران در سال ۱۳۹۱ به‌عنوان چهارمین بورس رسمی کشور تاسیس شد. وظیفه اصلی این شرکت، ایجاد و اداره بازاری شفاف و رقابتی برای معامله حامل‌های انرژی و اوراق بهادار مبتنی بر آن‌ها است.

بازار انرژی به دلیل ارزش بالای معاملات، تنوع محصولات، اهمیت راهبردی کالاها و حضور گسترده شرکت‌های بزرگ، به بستری تخصصی برای انجام معاملات نیاز دارد.

مهم‌ترین اهداف تشکیل بورس انرژی عبارت‌اند از:

  • ایجاد شفافیت در معاملات حامل‌های انرژی
  • کشف قیمت بر اساس عرضه و تقاضا
  • کاهش معاملات غیرشفاف و غیررسمی
  • ایجاد دسترسی منظم‌تر برای تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان
  • تسهیل   تامین مالی فعالان صنعت انرژی
  • فراهم کردن ابزارهای مدیریت ریسک نوسان قیمت
  • توسعه معاملات داخلی و صادراتی محصولات انرژی 
  • افزایش رقابت میان عرضه‌کنندگان و خریداران

چه کالاهایی در بورس انرژی معامله می‌شود؟

دامنه کالاها و دارایی‌های قابل معامله در بورس انرژی متنوع است و ممکن است متناسب با پذیرش کالاها و راه‌اندازی ابزارهای جدید تغییر کند.

از مهم‌ترین کالاهای قابل معامله در بورس انرژی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • نفت خام
  • نفت کوره
  • گاز مایع
  • بنزین
  • گازوئیل
  • نفت سفید
  • نفتا
  • میعانات گازی
  • متانول
  • حلال‌ها
  • برش‌های هیدروکربنی
  • قطران
  • برق
  • برق سبز
  • برق آزاد
  • سایر فرآورده‌های نفتی، گازی و پتروشیمی

علاوه بر کالاهای فیزیکی، ابزارهایی مانند اوراق سلف موازی استاندارد، گواهی سپرده حامل‌های انرژی، گواهی صرفه‌جویی انرژی، گواهی ظرفیت و واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری مرتبط با انرژی نیز ممکن است در این بورس معامله شوند.

بازارهای بورس انرژی ایران

بورس انرژی ایران در حال حاضر از چهار بازار اصلی تشکیل شده است:

  1. بازار فیزیکی 
  2. بازار برق 
  3. بازار مشتقه 
  4. بازار سایر اوراق بهادار

بازار فیزیکی بورس انرژی

بازار فیزیکی محلی برای خرید و فروش مستقیم حامل‌های انرژی و فرآورده‌های مرتبط با آن‌ها است. در این بازار، خریدار پس از انجام معامله و تکمیل مراحل تسویه، کالا را مطابق شرایط درج‌شده در اطلاعیه عرضه تحویل می‌گیرد. محصولاتی مانند گاز مایع، بنزین، گازوئیل، نفتا، متانول، حلال‌ها و انواع فرآورده‌های هیدروکربنی در بازار فیزیکی عرضه می‌شوند.

مهم‌ترین عرضه‌کنندگان بازار فیزیکی معمولا شامل پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها و شرکت‌های تولیدکننده فرآورده‌های انرژی هستند. خریداران نیز اغلب شرکت‌های تولیدی، مصرف‌کنندگان صنعتی، صادرکنندگان و شرکت‌های فعال در زنجیره انرژی‌اند.

بازار فیزیکی بورس انرژی دارای دو رینگ اصلی است:

رینگ داخلی: در رینگ داخلی، کالاها برای مصرف یا عرضه در داخل کشور معامله می‌شوند. خریداران این رینگ معمولا اشخاص حقوقی دارای مجوز فعالیت مرتبط هستند. برای نمونه، یک واحد تولیدی ممکن است مواد اولیه مورد نیاز خود را از طریق رینگ داخلی بورس انرژی خریداری کند.

رینگ بین‌الملل: رینگ بین‌الملل برای معاملات صادراتی حامل‌های انرژی و فرآورده‌های مرتبط در نظر گرفته شده است. شرکت‌های ایرانی و خارجی واجد شرایط می‌توانند بر اساس مقررات مربوط، در این رینگ فعالیت کنند. شرایط معامله، نحوه تسویه، نوع ارز، محل تحویل و سایر جزئیات معاملات صادراتی در اطلاعیه عرضه هر کالا مشخص می‌شود.

معاملات بازار فیزیکی بورس انرژی می‌تواند در قالب قراردادهای مختلف انجام شود.

قرارداد نقدی: در قرارداد نقدی، خریدار وجه معامله را مطابق مهلت تعیین‌شده پرداخت می‌کند و فروشنده نیز کالا را بر اساس مقررات و شرایط اطلاعیه عرضه تحویل می‌دهد.

قرارداد نسیه: در قرارداد نسیه، کالا در اختیار خریدار قرار می‌گیرد اما پرداخت تمام یا بخشی از وجه معامله به تاریخی در آینده موکول می‌شود. در این معاملات معمولا ارائه تضامینی مانند ضمانت‌نامه بانکی یا اعتبار اسنادی ضروری است.

قرارداد سلف: در قرارداد سلف، خریدار مبلغ معامله را در زمان انعقاد قرارداد پرداخت می‌کند اما کالا در تاریخ مشخصی در آینده تحویل داده می‌شود. این نوع قرارداد می‌تواند برای   تامین مالی تولیدکننده و   تامین کالای آینده خریدار مورد استفاده قرار گیرد.

قرارداد کشف پریمیوم: در این قرارداد، طرفین بر سر یک مبلغ یا درصد مشخص به‌عنوان پریمیوم یا تخفیف نسبت به قیمت مبنا توافق می‌کنند. قیمت نهایی کالا در زمان تحویل، با توجه به قیمت مبنا و پریمیوم کشف‌شده در زمان معامله محاسبه می‌شود. این سازوکار باعث می‌شود قیمت نهایی به شرایط روز بازار در زمان تحویل نزدیک‌تر باشد.

بازار برق بورس انرژی

بازار برق بستری برای خرید و فروش برق میان نیروگاه‌ها، شرکت‌های توزیع برق، شرکت‌های خرده‌فروشی، مصرف‌کنندگان بزرگ و سایر فعالان مجاز است. در این بازار، برق می‌تواند در دوره‌های مختلف مصرف از جمله بار پایه، میان‌باری، کم‌باری و اوج بار معامله شود. برق سبز و برق آزاد نیز از دیگر محصولات قابل عرضه در بازار برق هستند.

عرضه‌کنندگان بازار برق معمولا نیروگاه‌ها و شرکت‌های خرده‌فروش‌اند. شرکت‌های توزیع نیروی برق، خرده‌فروشان و مصرف‌کنندگان بزرگ صنعتی نیز می‌توانند در جایگاه خریدار فعالیت کنند. ورود به معاملات برق نیازمند دریافت تاییدیه‌های مربوط و معرفی متقاضی از سوی نهادهای مسئول صنعت برق است.

 بازار مشتقه بورس انرژی

بازار مشتقه برای معامله قراردادهایی ایجاد شده است که ارزش آن‌ها به یک حامل انرژی یا دارایی پایه مرتبط است. این بازار به فعالان اقتصادی کمک می‌کند ریسک نوسان قیمت محصولات انرژی را مدیریت کنند یا بر اساس پیش‌بینی خود از تغییرات قیمت، موقعیت معاملاتی بگیرند.

مهم‌ترین ابزارهای بازار مشتقه بورس انرژی عبارت‌اند از:

قرارداد سلف موازی استاندارد: نوعی قرارداد پیش‌خرید کالا است که برخلاف قرارداد سلف عادی، اوراق آن تا پیش از سررسید قابلیت معامله در بازار ثانویه دارد. این ویژگی باعث می‌شود سرمایه‌گذار برای خروج از سرمایه‌گذاری الزاما تا تاریخ سررسید منتظر نماند.

قرارداد آتی: در این قرارداد، خریدار و فروشنده متعهد می‌شوند مقدار مشخصی از یک دارایی پایه را در تاریخی معین و با قیمتی که از قبل تعیین شده است، معامله کنند. معاملات آتی می‌تواند برای پوشش ریسک یا استفاده از تغییرات قیمت دارایی پایه به کار رود.

قرارداد اختیار معامله: اختیار معامله قراردادی است که به خریدار حق می‌دهد دارایی پایه را در زمان و با قیمت مشخص خریداری کند یا بفروشد. خریدار اختیار برای استفاده از این حق الزام ندارد، اما فروشنده قرارداد در صورت تصمیم خریدار، ملزم به اجرای تعهد خود خواهد بود.

بیشتر بخوانید: آتی کالا چیست؟

بازار سایر اوراق بهادار

در بازار سایر اوراق بهادار، ابزارهایی معامله می‌شوند که با صنعت انرژی ارتباط دارند اما لزوما به معنای خرید مستقیم کالای فیزیکی نیستند. بعضی از ابزارهای این بازار عبارت‌اند از:

گواهی صرفه‌جویی انرژی: گواهی صرفه‌جویی انرژی نشان‌دهنده مقدار مشخصی صرفه‌جویی محقق‌شده یا تعهد به صرفه‌جویی در مصرف یک حامل انرژی است. این گواهی‌ها می‌توانند برای تشویق پروژه‌های بهینه‌سازی مصرف انرژی، جبران محدودیت‌های مصرف یا انجام تعهدات مرتبط با انرژی به کار روند.

گواهی ظرفیت: هر واحد گواهی ظرفیت نشان‌دهنده تعهد به ایجاد مقدار مشخصی ظرفیت مطمئن تولید برق است. این گواهی در توسعه ظرفیت نیروگاهی و   تامین قدرت قراردادی مورد نیاز واحدهای صنعتی و تجاری کاربرد دارد.

گواهی سپرده حامل‌های انرژی: گواهی سپرده، ورقه‌ای بهادار است که مالکیت مقدار مشخصی کالا را نشان می‌دهد. کالای پشتوانه این اوراق در انبار یا مخزن مورد تایید بورس نگهداری می‌شود. دارنده گواهی می‌تواند بر اساس ضوابط نماد، اوراق را معامله کند یا در صورت فراهم بودن شرایط، برای تحویل کالا اقدام کند.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری مرتبط با انرژی: صندوق‌های سرمایه‌گذاری انرژی منابع سرمایه‌گذاران را در پروژه‌ها، شرکت‌ها یا اوراق مرتبط با صنعت انرژی سرمایه‌گذاری می‌کنند. در صورت قابل معامله بودن واحدهای صندوق، سرمایه‌گذاران می‌توانند مانند سایر صندوق‌های ETF، واحدهای آن را از طریق سامانه معاملاتی خرید و فروش کنند.

 

چه کسانی می‌توانند در بورس انرژی معامله کنند؟

شرایط معامله در بورس انرژی به بازار، نوع کالا، اطلاعیه عرضه و مقررات هر ابزار بستگی دارد.

اشخاص حقوقی

بخش عمده خریداران بازار فیزیکی و برق را اشخاص حقوقی تشکیل می‌دهند. این اشخاص معمولا باید مجوز یا پروانه فعالیت مرتبط با کالای مورد معامله داشته باشند. شرکت‌های تولیدی، پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها، نیروگاه‌ها، شرکت‌های توزیع برق، خرده‌فروشان برق، صادرکنندگان و مصرف‌کنندگان بزرگ صنعتی از مهم‌ترین فعالان بورس انرژی هستند.

اشخاص حقیقی

اشخاص حقیقی معمولا امکان خرید مستقیم کالا از بازار فیزیکی را ندارند. با این حال، می‌توانند متناسب با مقررات هر نماد، در برخی اوراق بهادار و ابزارهای مالی بورس انرژی فعالیت کنند.

برای نمونه، اوراق سلف موازی استاندارد و بعضی صندوق‌ها یا اوراق قابل معامله مرتبط با انرژی می‌توانند امکان حضور سرمایه‌گذاران حقیقی را فراهم کنند. پیش از ثبت سفارش باید شرایط درج‌شده در اطلاعیه نماد و محدودیت‌های معاملاتی آن بررسی شود.

کد معاملاتی بورس انرژی چیست؟

برای فعالیت در بازارهای بورس انرژی باید کد معاملاتی متناسب با بازار مورد نظر دریافت شود.

کد معاملاتی بورس انرژی با کد بورسی مورد استفاده در بازار سهام یکسان نیست. همچنین ممکن است متقاضی برای فعالیت در بازار فیزیکی، برق یا ابزارهای مالی به کدها، مدارک و تاییدیه‌های متفاوتی نیاز داشته باشد. صدور کد از طریق کارگزاری‌های دارای مجوز فعالیت در بورس انرژی انجام می‌شود.

مدارک دریافت کد بورس انرژی برای اشخاص حقوقی

مدارک مورد نیاز ممکن است بر اساس نوع بازار، شخصیت متقاضی و مقررات روز تغییر کند، اما معمولا شامل موارد زیر است:

مدارک لازم برای دریافت کد خرید در بورس انرژی برای اشخاص ایرانی
بازار برقبازار فیزیکی
تکمیل فرم احراز هویتتکمیل فرم احراز هویت
فرم در خواست کد اشخاص حقوقیفرم در خواست کد اشخاص حقوقی
بیانیه ریسکاساسنامه وشناسه ملی
اساسنامه و شناسه ملیشرکت‌نامه
شرکت‌نامهآگهی روزنامه رسمی در خصوص تاسیس و آخرین تغییرات آن
آگهی روزنامه رسمی در خصوص تاسیس و آخرین تغییرات آنآگهی آخرین تغییرات مدیران و صاحبان امضای مجاز
آگهی آخرین تغییرات مدیران و صاحبان امضای مجازکپی برابر اصل شده مدرک شناسایی صاحبان امضای مجاز شامل شناسنامه و کارت ملی
کپی برابر اصل شده مدرک شناسایی صاحبان امضای مجاز شامل شناسنامه و کارت ملیمدارک ،مجوزها و مستندات مثبته در خصوص فعالیت مشتری
مدارک ،مجوزها و مستندات مثبته در خصوص فعالیت مشتری 
فرم معرفی اطلاعات حساب مشتری 

اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی نیز می‌توانند با ارائه مدارک زیر کد معاملاتی دریافت و از رینگ بین‌الملل بازار فیزیکی بورس انرژی خرید کنند.

مدارک لازم برای دریافت کد معاملاتی جهت خرید و فروش کالا در بورس انرژی
در صورتی که متقاضی شخص حقوقی باشد:در صورتی که متقاضی شخص حقیقی باشد:
الف- اشخاص حقوقی ایرانی که سرمایه آن‌ها منشا خارجی دارد: روزنامه رسمی تاسیس، روزنامه رسمی آخرین تغییرات معرف صاحبان امضای مجازالف- اشخاص حقیقی ایرانی که سرمایه آن‌ها منشا خارجی دارد: اصل و تصویر شناسنامه یا گذرنامه و کارت ملی
ب- اشخاص حقوقی خارجی: اصل و تصویر شناسنامه یا مدارک مشابه، مدرک تاسیس و مدرک نشان دهنده مشخصات و حدود اختیارات صاحبان امضای مجاز شخص حقوقیب- اشخاص حقیقی خارجی: اصل و تصویر گذرنامه

نکته: ممکن است کارگزاری یا بورس انرژی، متناسب با نوع کالا و بازار مورد تقاضا، مدارک تکمیلی دیگری نیز درخواست کند.

 

 

اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی نیز می‌توانند با ارائه مدارک زیر کد معاملاتی دریافت و از رینگ بین‌الملل بازار فیزیکی بورس انرژی خرید کنند.

 

 

نحوه معامله در بورس انرژی

فرآیند معاملات در بازار بورس انرژی بسته به نوع معاملات متفاوت است. در بازار برق، در صورت شارژ شدن توزیع برق‌ها و عرضه نیروگاه‌ها، معاملات هر روز در یک زمان مشخص، به صورت حراج چندقیمتی صورت خواهد گرفت. انجام معاملات در بازار فیزیکی بورس انرژی ساعت مشخصی ندارد و شرایط هر روز در شرح عرضه مشخص خواهد شد. در ادامه فرآیند معامله در هر دو بازار را به صورت خلاصه مشاهده می‌کنید.

فرآیند معاملات در بازار فیزیکی در بورس انرژی

1- واریز ۱۰ درصد ارزش معامله مورد نظر به حساب سپرده‌گذاری با کد شناسه کارگزاری قبل از انجام معامله برای خریداران

2- واریز مابقی وجه معامله به همراه وجه مالیات بر ارزش افزوده برای تسویه

3- واریز وجه کالای معامله شده به حساب عرضه‌کننده پس از کسر هزینه‌ها توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی و تسویه وجوه

4- تحویل کالا توسط عرضه‌کننده به خریداران در موعد مقرر

فرآیند معاملات در بازار برق در بورس انرژی

1- ارسال سفارش با تکمیل فرم خرید برای خریدار و فرم فروش برای فروشنده قبل از ساعت ۹:۳۰  تا ۱۰:۰۰

2- ورود سفارشات به سیستم معاملات توسط کارگزار در مرحله پیش گشایش ۹:۳۰ تا ۱۰:۰۰

3- اعمال تغییرات حجمی و قیمتی در طول ساعات معاملات ۱۰ تا ۱۲

نکته: از روز یک‌شنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ تا اطلاع ثانوی، ساعت شروع و پایان جلسات معاملاتی بازارهای بورس انرژی ایران (شامل: بازارهای فیزیکی برق، فرعی برق، نفت و گاز و سایر حامل‌های انرژی) از ساعت ۰۹:۰۰ تا ۱۵:۰۰ است. همچنین گواهی صرفه‌جویی انرژی هم بین ساعات ۰۸:۵۵ تا ۱۵:۰۰ فعال است.

قیمت در بورس انرژی چگونه تعیین می‌شود؟

قیمت کالاها در بورس انرژی بر اساس سازوکار عرضه و تقاضا و در محدوده شرایط تعیین‌شده برای هر عرضه کشف می‌شود. عرضه‌کننده معمولا قیمت پایه را اعلام می‌کند و خریداران سفارش‌های خود را ثبت می‌کنند. در صورتی که تقاضا بیشتر از عرضه باشد، رقابت میان خریداران می‌تواند قیمت نهایی معامله را افزایش دهد.

در بعضی قراردادها نیز قیمت نهایی بر اساس یک نرخ مرجع مانند قیمت‌های منطقه‌ای یا جهانی، نرخ ارز و پریمیوم کشف‌شده در بازار محاسبه می‌شود.

مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر قیمت محصولات بورس انرژی عبارت‌اند از:

  • قیمت جهانی نفت و گاز
  • نرخ ارز
  • میزان عرضه و تقاضا
  • هزینه حمل‌ونقل
  • کیفیت و مشخصات کالا
  • محل تحویل
  • شرایط صادرات
  • سیاست‌های قیمت‌گذاری
  • وضعیت تولید پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها
  • محدودیت‌های فصلی مصرف انرژی
  • مقررات داخلی و بین‌المللی

تسویه معاملات بورس انرژی

منظور از فرآیند تسویه، پرداخت مبلغ قرارداد به همراه کارمزد کارگزار است:

فرآیند تسویه معاملات در بازار فیزیکی در بورس انرژیفرآیند تسویه معاملات در بازار برق در بورس انرژی
 تسویه نقد: در این روش وجه قرارداد ظرف مهلت تسویه به صورت نقدی توسط کارگزار خریدار به حساب تسویه واریز می‌شود.شرکت سپرده‌گذاری مرکزی هنگام انعقاد معامله، پول را از کارگزار خریدار دریافت و به کارگزار فروشنده حداکثر تا T+3 (یعنی ۳ روز بعد از روز معامله) تحویل می‌دهد.
تسویه خارج از پایاپای: در این روش ظرف مهلت تسویه، سند تسویه خارج از پایاپای طبق ساختار شرکت سپرده‌گذاری مرکزی به تایید فروشنده و کارگزار فروشنده می‌رسد و به همراه سایر مستندات لازم توسط کارگزار خریدار به اتاق پایاپای ارائه می‌شود.در پایان روز معاملاتی، گزارشی از معاملات انجام‌شده تهیه و به فروشنده یا خریدار تحویل داده می‌شود.
تسویه با تضمین: تسویه‌ای که با ضمانت‌نامه بانکی یا از طریق گشایش اعتبار اسنادی انجام می‌شود و صرفا در مورد معاملات نسیه انجام می‌شود. 

 

مزایا و محدودیت‌های بورس انرژی

فعالیت در بورس انرژی برای عرضه‌کنندگان، خریداران و اقتصاد کشور مزایای مختلفی دارد:

  • قیمت‌ها در یک بازار رسمی و بر اساس رقابت میان خریداران و فروشندگان کشف می‌شوند.
  • احراز هویت طرفین، استاندارد بودن قراردادها و نظارت نهادهای بازار سرمایه، ریسک معاملات غیررسمی را کاهش می‌دهد.
  • عرضه‌کنندگان می‌توانند محصولات خود را در معرض تقاضای مجموعه بزرگ‌تری از خریداران داخلی یا خارجی قرار دهند.
  • قراردادهایی مانند سلف موازی استاندارد و صندوق‌های پروژه یا انرژی می‌توانند به تامین مالی فعالان صنعت کمک کنند.
  • ابزارهای مشتقه امکان پوشش بخشی از ریسک نوسان قیمت حامل‌های انرژی را فراهم می‌کنند.
  • رینگ بین‌الملل بستری رسمی برای عرضه صادراتی فرآورده‌های انرژی ایجاد می‌کند.
  • ارتباط مستقیم‌تر میان عرضه‌کننده و خریدار می‌تواند هزینه‌های واسطه‌گری و معاملات غیرشفاف را کاهش دهد.

بورس انرژی در کنار مزایا، محدودیت‌ها و ریسک‌هایی نیز دارد:

  • پیچیدگی مقررات و فرآیندهای معاملاتی
  • نیاز به مجوزهای تخصصی برای خرید برخی کالاها 
  • بالا بودن حداقل حجم خرید در بعضی عرضه‌ها
  • نیاز به سرمایه در گردش قابل توجه
  • ریسک نوسان قیمت حامل‌های انرژی
  • ریسک تغییر نرخ ارز
  • هزینه حمل و نگهداری کالا
  • محدودیت‌های صادراتی یا قانونی
  • احتمال تاخیر در تسویه یا تحویل
  • نیاز به ارائه تضامین در بعضی قراردادها
  • امکان تغییر شرایط عرضه و ساعات معامله.

به همین دلیل، بررسی دقیق اطلاعیه عرضه و مشورت با کارشناسان کارگزاری پیش از ثبت سفارش ضروری است.

تفاوت بورس انرژی و بورس کالا چیست؟

بورس انرژی و بورس کالا هر دو بستر معامله کالا و ابزارهای مالی مرتبط هستند اما حوزه فعالیت آن‌ها متفاوت است. بورس انرژی به‌طور تخصصی بر حامل‌های انرژی، فرآورده‌های نفتی، گاز، برق و اوراق بهادار مرتبط با انرژی تمرکز دارد. در مقابل، در بورس کالا گروه گسترده‌تری از محصولات مانند فلزات، محصولات پتروشیمی، سیمان، محصولات کشاورزی، خودرو و کالاهای صنعتی معامله می‌شوند.

بعضی شباهت‌های این دو بازار عبارت‌اند از:

  • انجام معاملات در بستر رسمی و تحت نظارت
  • وجود بازار فیزیکی و ابزارهای مالی
  • استفاده از کارگزاری برای ثبت سفارش
  • لزوم تسویه و تحویل بر اساس مقررات
  • انتشار اطلاعیه عرضه برای معاملات فیزیکی

اطلاعیه عرضه‌های بورس انرژي را کجا ببینیم؟

اطلاعات مربوط به عرضه‌ها، معاملات، اطلاعیه‌ها، قوانین، فرم‌ها و فهرست کارگزاران عضو از طریق وب‌سایت رسمی بورس انرژی ایران منتشر می‌شود. پیش از انجام معامله، بهتر است آخرین اطلاعات مربوط به موارد زیر را بررسی کنید:

  • عرضه‌های پیش رو
  • اطلاعیه عرضه هر کالا
  • فهرست کالاها و اوراق پذیرفته‌شده
  • عرضه‌کنندگان مجاز
  • ساعات فعالیت بازارها
  • دستورالعمل معاملات
  • ضوابط تسویه و تحویل
  • اطلاعیه‌های عمومی و معاملاتی

سخن آخر

بورس انرژی بازاری تخصصی برای معامله نفت، گاز، برق، فرآورده‌های نفتی و ابزارهای مالی مرتبط با صنعت انرژی است. این بورس از چهار بخش اصلی بازار فیزیکی، بازار برق، بازار مشتقه و بازار سایر اوراق بهادار تشکیل شده است. شرایط ورود به هر بخش متفاوت است و فعالان باید بر اساس نوع بازار، کد معاملاتی، مدارک و مجوزهای لازم را دریافت کنند. بخش عمده معاملات فیزیکی و برق توسط اشخاص حقوقی و فعالان صنعتی انجام می‌شود  با این حال، اشخاص حقیقی نیز می‌توانند از طریق برخی اوراق بهادار، قراردادهای سلف موازی یا صندوق‌های مرتبط با انرژی در این بازار حضور داشته باشند. پیش از انجام هر معامله، بررسی اطلاعیه عرضه، شرایط خریداران، مقدار پیش‌پرداخت، مهلت تسویه، هزینه‌های جانبی و نحوه تحویل کالا اهمیت زیادی دارد.