افزایش سرمایه به روش صرف سهام چیست؟

افزایش سرمایه یکی از روش‌های متداول شرکت‌ها برای تامین منابع مالی، اصلاح ساختار سرمایه، اجرای طرح‌های توسعه‌ای و بهبود توان عملیاتی است. شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس و فرابورس می‌توانند بسته به شرایط مالی و اهداف خود از روش‌های مختلفی برای افزایش سرمایه استفاده کنند. یکی از این روش‌ها، افزایش سرمایه از محل صرف سهام است.

در این روش، شرکت سهام جدید را با قیمتی بالاتر از ارزش اسمی به سرمایه‌گذاران عرضه می‌کند. تفاوت میان قیمت عرضه سهام جدید و ارزش اسمی آن، صرف سهام نام دارد. در این روش، شرکت می‌تواند بدون افزایش بیش از اندازه تعداد سهام، منابع قابل توجهی جذب کند. در ادامه با مفهوم صرف سهام، نحوه انجام افزایش سرمایه به این روش، مزایا و معایب آن و تفاوت آن با سایر روش‌های افزایش سرمایه آشنا می‌شویم.

نکات کلیدی

صرف سهام چیست؟

برای درک افزایش سرمایه از محل صرف سهام، ابتدا باید با مفهوم صرف سهام آشنا شویم.

سهام شرکت‌ها دارای یک ارزش اسمی هستند. ارزش اسمی هر سهم در شرکت‌های سهامی ایرانی معمولا ۱۰۰۰ ریال در نظر گرفته می‌شود. ارزش اسمی الزاما ارتباطی با قیمت روز سهام در بازار ندارد و ممکن است قیمت معاملاتی یک سهم چندین برابر ارزش اسمی آن باشد. زمانی که شرکت در جریان افزایش سرمایه، سهام جدید را با قیمتی بالاتر از ارزش اسمی عرضه می‌کند، اختلاف بین قیمت عرضه و ارزش اسمی هر سهم، صرف سهام محسوب می‌شود.

برای مثال، فرض کنید یک شرکت سهام جدید خود را با قیمت ۵۰۰۰ ریال عرضه کند. اگر ارزش اسمی هر سهم ۱۰۰۰ ریال باشد، به ازای هر سهم ۴۰۰۰ ریال صرف سهام ایجاد می‌شود.

در واقع:

بنابراین، فقط بخش معادل ارزش اسمی به حساب سرمایه شرکت منتقل می‌شود و مبلغ اضافه، تحت عنوان صرف سهام در حقوق صاحبان سهام شرکت منعکس خواهد شد.

افزایش سرمایه از محل صرف سهام چیست؟

در افزایش سرمایه به روش صرف سهام، شرکت به جای این که سهام جدید را صرفا به ارزش اسمی منتشر کند، آن را با قیمتی بیشتر از ارزش اسمی در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌دهد تا شرکت بتواند با انتشار تعداد کمتری سهم جدید، منابع مالی بیشتری جذب کند.

برای مثال، فرض کنید یک شرکت قصد دارد ۵۰۰ میلیارد ریال منابع جدید جذب کند. اگر سهام جدید فقط به ارزش اسمی ۱۰۰۰ ریال منتشر شود، برای جذب این مبلغ باید تعداد بسیار زیادی سهم جدید انتشار یابد اما اگر شرکت بتواند هر سهم جدید را با قیمتی بالاتر، مثلا ۵۰۰۰ ریال، عرضه کند، برای جذب همان میزان منابع مالی به انتشار تعداد کمتری سهم نیاز خواهد داشت.

به همین دلیل، افزایش سرمایه از محل صرف سهام می‌تواند نسبت به بعضی روش‌های دیگر، آثار رقیق‌کنندگی کمتری بر تعداد سهام شرکت داشته باشد؛ یعنی درصد مالکیت سهامداران قبلی کمتر تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

بیشتر بخوانید: ارزش اسمی سهم چیست؟

افزایش سرمایه به روش صرف سهام چگونه انجام می‌شود؟

افزایش سرمایه از محل صرف سهام مانند سایر روش‌های افزایش سرمایه نیازمند طی کردن مراحل قانونی و اخذ مجوزهای لازم است.

در ابتدا، هیئت‌مدیره شرکت پیشنهاد افزایش سرمایه را تهیه می‌کند. در این پیشنهاد، میزان افزایش سرمایه، دلایل انجام آن، محل مصرف منابع و نحوه انتشار سهام جدید مشخص می‌شود. پس از آن، گزارش توجیهی افزایش سرمایه در اختیار حسابرس و بازرس قانونی شرکت قرار می‌گیرد. در صورت تایید شرایط، شرکت باید مجوزهای لازم را از سازمان بورس و اوراق بهادار دریافت کند.

در نهایت، موضوع افزایش سرمایه در مجمع عمومی فوق‌العاده مطرح می‌شود و در صورت تصویب سهامداران، مراحل اجرایی آن آغاز خواهد شد. سهام جدید می‌تواند با استفاده از سازوکارهای مختلفی در اختیار سهامداران فعلی یا سایر سرمایه‌گذاران قرار گیرد. جزئیات نحوه عرضه سهام و حقوق سهامداران فعلی باید در اطلاعیه‌های رسمی شرکت مشخص شود.

صرف سهام چگونه در صورت‌های مالی ثبت می‌شود؟

در این روش، تمام وجه حاصل از فروش سهام جدید به حساب سرمایه شرکت منتقل نمی‌شود. فرض کنید ارزش اسمی هر سهم ۱۰۰۰ ریال است و شرکت سهام جدید را با قیمت ۶۰۰۰ ریال عرضه می‌کند. در این صورت:

• ۱۰۰۰ ریال به ازای هر سهم به سرمایه شرکت اضافه می‌شود.
• ۵۰۰۰ ریال باقی‌مانده به عنوان صرف سهام شناسایی خواهد شد.

صرف سهام در بخش حقوق صاحبان سهام شرکت منعکس می‌شود و نحوه استفاده از آن تابع قوانین و مقررات مربوط به شرکت‌های سهامی و بازار سرمایه است. به همین دلیل، افزایش سرمایه از محل صرف سهام را نباید با افزایش سرمایه‌ای که مستقیما از سود انباشته یا آورده نقدی سهامداران انجام می‌شود، یکسان دانست.

وجوه حاصل از صرف سهام چه کاربردی دارد؟

نحوه استفاده از منابع حاصل از صرف سهام به تصمیمات شرکت و مقررات مربوط بستگی دارد.

شرکت می‌تواند منابع جذب‌شده را برای اهدافی مانند اجرای طرح‌های توسعه، تامین سرمایه در گردش، خرید تجهیزات، اصلاح ساختار مالی یا کاهش نیاز به تامین مالی از طریق بدهی به کار گیرد. در بعضی ساختارها، صرف سهام ممکن است پس از طی فرآیندهای قانونی برای افزایش سرمایه‌های بعدی یا سایر مصارف مجاز مورد استفاده قرار گیرد.  بنابراین، برای ارزیابی یک افزایش سرمایه از محل صرف سهام، سرمایه‌گذاران باید علاوه بر مبلغ افزایش سرمایه، محل مصرف منابع جذب‌شده را نیز بررسی کنند.

مزایای افزایش سرمایه از محل صرف سهام

افزایش سرمایه به روش صرف سهام می‌تواند برای شرکت و سهامداران مزایای مختلفی داشته باشد.

• مهم‌ترین مزیت این روش، امکان جذب منابع قابل توجه با انتشار تعداد کمتری سهم است زیرا قیمت عرضه سهام جدید می‌تواند بیشتر از ارزش اسمی تعیین شود.
• در روش‌هایی که تعداد بسیار زیادی سهم جدید منتشر می‌شود، سهم نسبی سهامداران قبلی از مالکیت شرکت ممکن است کاهش یابد. در روش صرف سهام، در صورت طراحی مناسب افزایش سرمایه، تعداد سهام جدید می‌تواند کمتر باشد و در نتیجه میزان رقیق شدن مالکیت کاهش پیدا کند.
• منابع جذب‌شده از این روش می‌تواند برای اجرای پروژه‌های توسعه‌ای، کاهش بدهی یا افزایش سرمایه در گردش استفاده شود و در نتیجه وضعیت مالی شرکت را بهبود دهد.
• در این روش شرکت برای جذب منابع مالی نیازی به دریافت وام و پذیرش هزینه بهره ندارد. بنابراین، در مقایسه با تامین مالی از طریق بدهی، فشار مالی کمتری به شرکت وارد می‌شود.
• اگر سهام یک شرکت در بازار با قیمتی بسیار بیشتر از ارزش اسمی معامله شود، عرضه سهام جدید با قیمتی متناسب با شرایط بازار می‌تواند امکان استفاده بهتر از ارزش بازار شرکت برای تامین مالی را فراهم کند.

معایب و ریسک‌های افزایش سرمایه از محل صرف سهام

با وجود مزایا، استفاده از روش صرف سهام همیشه برای شرکت یا سهامداران مطلوب نیست و باید شرایط مختلفی در نظر گرفته شود.

• قیمت عرضه سهام جدید اهمیت زیادی دارد. اگر قیمت عرضه بیش از حد بالا تعیین شود، ممکن است استقبال کافی از عرضه صورت نگیرد. در مقابل، قیمت‌گذاری بسیار پایین می‌تواند منافع سهامداران فعلی را تحت تاثیر قرار دهد.
• اگر سهامداران فعلی در فرآیند خرید سهام جدید مشارکت نکنند، ممکن است درصد مالکیت آن‌ها در شرکت کاهش پیدا کند.
• اجرای موفق افزایش سرمایه از محل صرف سهام تا حد زیادی به شرایط بازار سرمایه، وضعیت سهم، میزان تقاضای سرمایه‌گذاران و اعتماد بازار به شرکت وابسته است.
• در شرایط نامناسب بازار، جذب منابع از طریق انتشار سهام جدید ممکن است دشوارتر شود.
• صرف انجام افزایش سرمایه به معنای بهبود عملکرد شرکت نیست. اگر منابع جذب‌شده به شکل مناسبی سرمایه‌گذاری یا مدیریت نشوند، افزایش سرمایه ممکن است تاثیر مثبتی بر سودآوری شرکت نداشته باشد.

تفاوت افزایش سرمایه از محل صرف سهام و آورده نقدی

در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، سهامداران برای دریافت سهام جدید معمولا مبلغی معادل ارزش اسمی سهم پرداخت می‌کنند و در بسیاری از موارد برای آن‌ها حق تقدم ایجاد می‌شود اما در افزایش سرمایه از محل صرف سهام، سهام جدید با قیمتی بیشتر از ارزش اسمی عرضه می‌شود و بخشی از مبلغ پرداختی تحت عنوان صرف سهام ثبت خواهد شد. بنابراین، در روش صرف سهام شرکت می‌تواند با انتشار تعداد سهام کمتر، مبلغ بیشتری جذب کند.

تفاوت صرف سهام و سود انباشته

در افزایش سرمایه از محل سود انباشته، منابع جدیدی وارد شرکت نمی‌شود. شرکت بخشی از سودهای انباشته‌شده سال‌های گذشته را به سرمایه تبدیل می‌کند و معمولا سهام جایزه در اختیار سهامداران قرار می‌گیرد اما در افزایش سرمایه از محل صرف سهام، سرمایه‌گذاران برای خرید سهام جدید وجه پرداخت می‌کنند و منابع مالی جدید وارد شرکت می‌شود. در نتیجه، این دو روش از نظر تاثیر بر نقدینگی شرکت تفاوت مهمی دارند.

تفاوت صرف سهام و تجدید ارزیابی دارایی‌ها

در افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها نیز وجه نقد جدیدی وارد شرکت نمی‌شود. در این روش، ارزش بعضی دارایی‌های شرکت با توجه به شرایط جدید ارزیابی می‌شود و مازاد ایجادشده در فرآیندهای قانونی به سرمایه منتقل خواهد شد. در مقابل، افزایش سرمایه از محل صرف سهام یک روش تامین مالی محسوب می‌شود و می‌تواند نقدینگی جدیدی در اختیار شرکت قرار دهد.

افزایش سرمایه از محل صرف سهام چه تاثیری بر قیمت سهم دارد؟

افزایش سرمایه معمولا موجب تغییر در تعداد سهام و ساختار حقوق صاحبان سهام شرکت می‌شود و به همین دلیل قیمت نظری سهم نیز ممکن است تعدیل شود. با این حال، تاثیر واقعی افزایش سرمایه بر قیمت سهم، تنها به فرمول‌های تعدیل محدود نمی‌شود و بازار عواملی مانند موارد زیر را نیز در نظر می‌گیرد:

• قیمت انتشار سهام جدید
• میزان افزایش سرمایه
• نحوه مصرف منابع
• وضعیت سودآوری شرکت
• چشم‌انداز صنعت
• شرایط کلی بازار
• میزان استقبال سرمایه‌گذاران از افزایش سرمایه

بنابراین، نمی‌توان صرفا به دلیل انجام افزایش سرمایه از محل صرف سهام انتظار رشد قیمت سهم را داشت.

آیا افزایش سرمایه از محل صرف سهام برای سهامداران مناسب است؟

پاسخ به این سوال به شرایط شرکت بستگی دارد. اگر شرکت منابع جذب‌شده را در پروژه‌هایی با بازده اقتصادی مناسب سرمایه‌گذاری کند، افزایش سرمایه می‌تواند در بلندمدت به رشد ظرفیت عملیاتی، فروش و سودآوری منجر شود. در مقابل، اگر افزایش سرمایه بدون برنامه مشخص انجام شود یا منابع حاصل به صورت ناکارآمد مصرف شود، صرف افزایش سرمایه نمی‌تواند ارزش اقتصادی قابل توجهی برای سهامداران ایجاد کند.

بنابراین، سرمایه‌گذاران بهتر است پیش از تصمیم‌گیری، گزارش توجیهی افزایش سرمایه، هدف شرکت از تامین مالی، قیمت انتشار سهام جدید، عملکرد گذشته شرکت و چشم‌انداز سودآوری آن را بررسی کنند.

زمان بررسی افزایش سرمایه از محل صرف سهام به چه نکاتی توجه کنیم؟

پیش از ارزیابی چنین افزایش سرمایه‌ای، بهتر است چند موضوع مهم را بررسی کنید:

• دلیل شرکت برای انجام افزایش سرمایه چیست؟
• منابع حاصل از افزایش سرمایه در چه محلی مصرف خواهد شد؟
• قیمت عرضه سهام جدید چگونه تعیین شده است؟
• افزایش سرمایه چه میزان منابع نقدی وارد شرکت می‌کند؟
• تعداد سهام شرکت پس از افزایش سرمایه چقدر تغییر خواهد کرد؟
• پروژه موردنظر شرکت چه تاثیری بر سودآوری آینده دارد؟
• شرکت در گذشته تا چه اندازه در اجرای طرح‌های توسعه موفق بوده است؟

بررسی این موارد می‌تواند تصویر دقیق‌تری از آثار واقعی افزایش سرمایه در اختیار سرمایه‌گذاران قرار دهد.

پس از بررسی افزایش سرمایه و شرایط بنیادی شرکت، می‌توانید نماد مورد نظرتان را در آساتریدر معامله کنید.

ورود به آساتریدر

با هم مرور کنیم...

افزایش سرمایه از محل صرف سهام یکی از روش‌های تامین مالی شرکت‌ها است که در آن سهام جدید با قیمتی بیشتر از ارزش اسمی منتشر می‌شود. اختلاف میان قیمت عرضه و ارزش اسمی هر سهم، صرف سهام نام دارد. مزیت مهم این روش آن است که شرکت می‌تواند با انتشار تعداد کمتری سهم، منابع مالی بیشتری جذب کند و از این منابع برای طرح‌های توسعه‌ای، سرمایه در گردش یا اصلاح ساختار مالی استفاده کند.

موفقیت افزایش سرمایه از محل صرف سهام به عواملی مانند قیمت‌گذاری مناسب سهام جدید، شرایط بازار و مهم‌تر از همه نحوه استفاده شرکت از منابع حاصل از افزایش سرمایه بستگی دارد. به همین دلیل، سرمایه‌گذاران نباید صرفا انجام افزایش سرمایه را نشانه‌ای مثبت تلقی کنند بلکه لازم است اهداف افزایش سرمایه، گزارش‌های منتشرشده از سوی شرکت و تاثیر احتمالی آن بر عملکرد و سودآوری آینده را به صورت دقیق بررسی کنند.