سهام جایزه چیست؟ نحوه تبدیل سهام جایزه به سهام عادی

سهام جایزه، سهامی است که شرکت پس از تصویب افزایش سرمایه از طریق روش‌هایی مانند سود انباشته یا تجدید ارزیابی دارایی‌ها در مجمع عمومی فوق‌العاده، در اختیار سهامداران خود قرار می‌دهد. دلیل نامگذاری آن با عنوان «جایزه» این است که سهامداران برای دریافت این سهام، پولی پرداخت نمی‌کنند. 

این روش علاوه بر تقویت ساختار مالی شرکت، برای سهام‌داران نیز مزایایی مانند افزایش تعداد سهام و حفظ ارزش دارایی فراهم می‌کند اما سهام جایزه دقیقا از کجا می‌آید؟ چه زمانی به سبد دارایی ما اضافه می‌شود و چه زمانی قابل معامله است؟ پاسخ این پرسش‌ها و جزئیات بیشتر را در ادامه مقاله بررسی خواهیم کرد.

نکات کلیدی: 

 سهام جایزه چیست؟

سهام جایزه (Bonus Shares) نوعی پاداش است که شرکت‌ها به سهام‌داران خود می‌دهند. شرکت‌ها برای پاداش دادن به سهام‌داران خود دو گزینه اصلی دارند: سود نقدی یا سهام جایزه. در روش سهام جایزه، شرکت به جای پرداخت سود نقدی، سهام اضافی به سهام‌داران اختصاص می‌دهد. این سهام به نسبت مشخصی از تعداد سهام فعلی سهامداران توزیع می‌شود، مثلا به ازای هر ۱۰ سهم، یک سهم جدید داده می‌شود. سهام جایزه به سهام‌داران امکان می‌دهد تا بدون نیاز به خرید سهام جدید، مالکیت بیشتری در شرکت کسب کنند و از رشد بلندمدت آن بهره‌مند شوند. از طرفی، شرکت‌ها نیز از این طریق می‌توانند منابع نقدی خود را حفظ و به جای پرداخت نقدی، سرمایه خود را تقویت کنند. برای آشنایی با این سهام و نحوه توزیع و فروش آن لازم است افزایش سرمایه و انواع آن را بشناسیم.

سهام جایزه در کدام روش‌های افزایش سرمایه به سهامداران تعلق می‌گیرد؟

سهام جایزه بیشتر در افزایش سرمایه از محل سود انباشته و افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها به سهامداران اختصاص می‌یابد. روش دیگر افزایش سرمایه از روش صرف سهام است که چندان رایج نیست. در ادامه جزئیات این سه روش افزایش سرمایه شرکت‌های بورسی را بررسی می‌کنیم: 

افزایش سرمایه از محل سود انباشته: شرکت‌ها در پایان سال مالی خود، مقداری از سود به‌‌دست‌آمده را به عنوان سود انباشته در صورت‌های مالی خود لحاظ و نگه‌داری می‌کنند. در صورتی‌ که این سود انباشته به میزان مشخصی برسد و شرکت هم نیاز به منابع مالی جدید داشته باشد، می‌تواند از سود انباشته استفاده کند. در این روش از افزایش سرمایه، عملا نقدینگی جدیدی وارد شرکت نمی‌شود و در ترازنامه معادله به حالت قبل خود می‌ماند؛ بنابراین در این میان درصد مالکیت سهام‌داران شرکت نیز تغییری نخواهد کرد. به زبان ساده‌تر با افزایش سرمایه، ‌تعداد سهام سهام‌داران نیز افزایش‌ و در مقابل قیمت سهام کاهش می‌یابد. در این حالت، ‌چون سهام‌داران منابعی را به شرکت پرداخت نکرده‌اند، از سهام جدید منتشرشده‌ با عنوان سهام جایزه یاد می‌شود. با افزایش تعداد سهام در دسترس، قیمت هر سهم کاهش می‌یابد تا ارزش کل دارایی سهام‌داران ثابت بماند.

افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها: ارزش دارایی‌های فیزیکی و مالی سازمان‌ها با گذشت زمان و به دلیل اثر تورم و افزایش قیمت‌ها، افزایش می‌یابد. تجدید ارزیابی دارایی‌ها به این معنی است که شرکت، دارایی‌های ثابت خود مانند زمین، ساختمان، ماشین‌آلات و تجهیزات و… را ارزیابی و در صورت تغییر قیمت آن‌ها، ارزش جدید دارایی‌ها را در ترازنامه به‌روزرسانی می‌کند. در این صورت، برای این که معادله «دارایی = بدهی + سرمایه» برقرار باشد، با افزایش میزان دارایی‌ها، میزان سرمایه نیز باید افزایش یابد. در این نوع از افزایش سرمایه، تعداد سهام سهام‌داران افزایش و در مقابل قیمت هر سهم کاهش می‌یابد. به این ترتیب، تغییری در میزان دارایی سهام‌داران ایجاد نمی‌شود.

افزایش سرمایه از روش صرف سهام: در مواقعی که ارزش قیمت بازار با ارزش اسمی سهم متفاوت باشد، به مقدار اضافه ارزش سهام، صرف سهام گفته می‌شود. در این روش که استفاده از آن در بازار سرمایه رواج چندانی ندارد، شرکت سهام خود را به جای ارزش اسمی، به مبلغی بیش از قیمت اسمی به فروش می‌رساند. تفاوت قیمت فروش و قیمت اسمی سهام به سه شکل قابل مدیریت است:

• مبلغ حاصله به ‌حساب اندوخته شرکت منتقل شود.
• سهام جدید به سهام‌داران تخصیص یابد.
• اضافه ارزش به صورت نقد میان سهام‌داران تقسیم شود.

نکته: یکی دیگر از روش‌های تامین مالی شرکت‌ها «افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال‌شده سهام‌داران» است. در این روش،‌ مسئله سهام جایزه مطرح نیست. شرکت اوراق جدیدی را به نام حق تقدم سهام منتشر می‌کند که سهام‌داران می‌توانند در بازه زمانی مشخص برای خرید آن اقدام کنند. 

قیمت سهام جایزه چگونه محاسبه می‌شود؟

برای محاسبه قیمت جدید سهام پس از توزیع سهام جایزه، از درصد افزایش سرمایه و قیمت پایانی هر سهم قبل از افزایش سرمایه، استفاده می‌شود. فرمول محاسبه قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه به شکل زیر است:

به عنوان مثال، اگر یک شخص تعداد ۱۰۰۰ سهم به ارزش ۵۰۰۰ تومان را از یک نماد خریداری کند و طی اطلاعات منتشرشده، شرکت مد نظر قصد داشته باشد از روش آخر، افزایش سرمایه ۶۰ درصدی بدهد (A=0.6)، قیمت سهم و میزان سهمی که به فرد تعلق خواهد گرفت به این شکل خواهد بود:

۳۱۲۵ = (1+0.6) / ۵۰۰۰ = قیمت سهم

بنابراین، فرد ۱۶۰۰ سهم با قیمت ۳۱۲۵ تومان خواهد داشت. همان‌‌طور که در تعریف افزایش سرمایه از محل سود انباشته گفتیم این نوع افزایش سرمایه، کاهش قیمت سهم را در پی دارد و به تعداد سهام سرمایه‌گذاران و میزانی که سرمایه افزایش یافته است، سهام جایزه نیز در نظر گرفته می‌شود.

سهام جایزه چه زمانی به پرتفوی اضافه می‌شود؟

سهام جایزه معمولا بین 2 روز کاری تا چند هفته پس از تاریخ مجمع به پرتفوی بورسی اضافه می‌شود. این زمان بسته به فرایندهای داخلی شرکت و هماهنگی با سازمان بورس و اوراق بهادار ممکن است متفاوت باشد. اگر افزایش سرمایه کمتر از 200 درصد باشد، حدود دو روز کاری طول می‌کشد تا در پرتفوی قرار بگیرد و در صورتی که بیشتر از 200 درصد باشد، قرارگیری آن در پرتفوی بیش از دو ماه زمان لازم دارد. البته این نکته را باید در نظر داشت که تا زمان تکمیل افزایش سرمایه، سهام جایزه به پرتفوی شما اضافه نمی‌شود و قابل معامله نیست.

چگونه سهام جایزه را پرتفوی اضافه کنیم؟

سهام جایزه بعد از تایید شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه به پرتفوی شما اضافه می‌شود و قابل معامله خواهد شد. اصولا دریافت سهام جایزه، زمان مشخصی ندارد و ممکن است حدود سه الی چهار ماه به طول انجامد. برای پیگیری این مورد می‌توانید در سامانه معاملاتی خود در قسمت سبد سهام، روی علامت چشم در کنار نماد کلیک کنید و از جزئیاتی مانند قابل معامله بودن سهام جایزه مطلع شوید.

نکته: در صورتی که سهام اصلی را بفروشید، سهام جایزه از بین نمی‌رود و پس از تایید شرکت سپرده‌گذاری به شما تعلق خواهد گرفت.

چگونه سهام جایزه را به سهام عادی تبدیل کنیم؟

سهام جایزه به صورت خودکار و بدون نیاز به انجام هیچ اقدام خاصی به سهام عادی تبدیل می‌شود. اگر تا زمان برگزاری مجمع، سهام‌دار شرکت باشید، سهام جایزه به طور خودکار به شما اختصاص داده می‌شود. پس از بازگشایی نماد شرکت در بورس، این سهام به همراه سایر سهم‌های عادی در پرتفوی شما نمایش داده خواهد شد و می‌توانید آن را معامله کنید.

نحوه مشاهده سهام جایزه در سجام

برای مشاهده سهام جایزه در سجام مراحل زیر را طی کنید:

1. ابتدا به سامانه سجام (sejam) مراجعه و در صفحه اصلی، روی گزینه درگاه یکپارچه ذینفعان کلیک کنید (همچنین می‌توانید مستقیما به درگاه یکپارچه ذینفعان بازار سرمایه مراجعه کنید).
2. سپس وارد حساب کاربری خود شوید.
3. در بخش «گزارش سبد دارایی» تمام سهم‌های موجود در پرتفوی شما نمایش داده می‌شود. در این بخش، می‌توانید سهام جایزه خود را مشاهده کنید.

سهام جایزه با اضافه کردن «ج» به انتهای نام نماد بورسی نشان داده می‌شود، مانند «فولادج». این در حالی است که اگر افزایش سرمایه تکمیل شده باشد، نام اصلی نماد نشان داده می‌شود و به تعداد تعیین‌شده، سهام به دارایی شما اضافه شده است.

نحوه توزیع و فروش سهام جایزه چگونه است؟

سهام جایزه پس از اعلامیه شرکت و توزیع آن به سهام‌داران، مانند سایر سهم‌های عادی در بورس، قابل معامله است. به عبارت بهتر، خرید و فروش آن مانند خرید و فروش سهام عادی است.

در نظر داشته باشید که این سهام مشمول مالیات نیست. به علاوه اگر پس از برگزاری مجمع افزایش سرمایه، تمامی سهام خود را فروخته‌اید، ممکن است سهام جایزه پس از تکمیل فرایند افزایش سرمایه به پرتفوی شما اضافه نشود. برای حل این مشکل، ابتدا باید اطمینان حاصل کنید که آگهی ثبت افزایش سرمایه در سایت کدال (codal)  منتشر شده است. 

سخن آخر 

سهام جایزه یکی از جذابیت‌های سرمایه‌گذاری در بورس ایران است که در نتیجه افزایش سرمایه از محل سود انباشته یا سایر اندوخته‌ها به شما تعلق می‌گیرد. در این فرآیند، شرکت بدون پرداخت وجه جدید، تعداد سهام شما افزایش می‌یابد و سرمایه ثبت‌شده شرکت هم بیشتر می‌شود. اگرچه ارزش دارایی شما در مجموع تغییری نمی‌کند اما افزایش تعداد سهام می‌تواند در بلندمدت بر نقدشوندگی و جذابیت سهم تاثیرگذار باشد. آگاهی از نحوه تخصیص سهام جایزه، زمان تعلق آن و تاثیر احتمالی آن بر قیمت سهام، به شما کمک می‌کند تا تصمیم‌های دقیق‌تری برای مدیریت پرتفوی خود بگیرید.