ارزش خالص دارایی (NAV) چیست؟

ارزش خالص دارایی یا همان Net Asset Value معیاری برای سنجش خالص ارزش دارایی‌های یک شرکت است. این عدد از کسر بدهی‌ها از مجموع ارزش روز دارایی‌ها به دست می‌آید. NAV بیشتر برای ارزیابی شرکت‌های سرمایه‌گذاری و صندوق‌های سرمایه‌گذاری کاربرد دارد و در مورد شرکت‌های تولیدی کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. از این شاخص برای بررسی وضعیت مالی، تحلیل عملکرد و مقایسه بین صندوق‌ها و شرکت‌های سرمایه‌گذاری استفاده می‌شود. محاسبه دقیق NAV به درک بهتر از ارزش واقعی سرمایه‌گذاری کمک می‌کند.

نکات کلیدی:

نحوه محاسبه ارزش خالص دارایی یا NAV

همان طور که اشاره کردیم، ارزش خالص دارایی، ارزش خالص یک صندوق یا شرکت را نشان می‌دهد و بر اساس کل دارایی‌های مجموعه و کل بدهی‌های آن محاسبه می‌شود. بدین ترتیب که ارزش کل دارایی‌ها منهای کل بدهی‌های آن مجموعه، برابر با ارزش خالص دارایی‌ها یا NAV آن مجموعه است. در تصویر زیر فرمول محاسبه NAV را مشاهده می‌کنید. البته NAV همه شرکت‌‌ها و صندوق‌های سرمایه‌گذاری که در بورس فعال هستند، در تابلوی معاملاتی آن‌ها قابل مشاهده است و مرتبا به روز می‌شود.

محاسبه ارزش خالص دارایی به ازای هر سهم  (NAVPS)

برای ارزش‌یابی هر واحد صندوق یا سهام شرکت سرمایه‌گذاری، باید خالص ارزش دارایی به ازای هر سهم (Net Asset Value Per Share) را محاسبه کنیم که برابر است با:

سایر روش‌های محاسبه ارزش خالص دارایی (NAV)

روش‌های دیگر محاسبه NAV بیش‌تر در شرکت‌های سرمایه‌گذاری مورد استفاده قرار می‌گیرد:

1. روش اول:

ارزش افزوده سرمایه‌گذاری‌ها برابر با ارزش روز سرمایه‌گذاری منهای بهای تمام‌شده سرمایه‌گذاری‌ها است.
سرمایه در گردش خالص هم در این فرمول عبارت است از دارایی‌های جاری منهای بدهی‌های جاری، همچنین ارزش افزوده دارایی‌های غیر جاری، از تفاضل ارزش روز دارایی‌های غیر جاری و بهای تمام‌شده دارایی غیر جاری به دست می‌آید.

2. روش دوم:

3. روش سوم:

این روش در شرکت‌های سرمایه‌گذاری ایرانی مرسوم است.

محاسبه NAV در صندوق‌های سرمایه‌گذاری

صندوق سرمایه‌گذاری یکی از ابزارهای محبوب سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بازار سرمایه است. این روش برای افرادی که وقت یا اطلاعات کافی برای سرمایه‌گذاری ندارند، راهکاری مطلوب به شمار می‌رود. آشنایی با ارزش خالص دارایی (NAV) در صندوق‌های سرمایه‌گذاری اهمیت زیادی دارد و می‌تواند یکی از معیارهای ارزیابی عملکرد صندوق‌ها در نظر گرفته شود. سرمایه‌گذاران با خرید واحدهای سرمایه‌گذاری در دارایی‌های صندوق سهیم می‌شوند، پس لازم است ارزش دارایی‌های خود در صندوق را بدانند. به خصوص اگر ارزش این دارایی‌ها با توجه به شرایط بازار همواره در حال تغییر باشد.

همان طور که می‌دانید بخشی از دارایی‌های صندوق‌های سرمایه‌گذاری به سهام شرکت‌ها اختصاص یافته است که با نوسان روزانه سهام، افزایش یا کاهش می‌یابند. علاوه بر این، سود سهام تقسیم‌ شده توسط شرکت‌ها نیز به منابع صندوق اضافه می‌شود و ارزش دارایی‌های آن و در نتیجه، ارزش واحدهای خریداری‌شده را افزایش می‌دهد.

همان ‌طور که اشاره کردیم اگر بدهی‌های صندوق که شامل بدهی به کارگزاری‌ها بابت خرید سهام و بدهی به ارکان صندوق می‌شود را از دارایی‌های صندوق کم کنیم، ارزش خالص کل دارایی‌های صندوق به دست می‌آید. حال اگر حاصل را بر تعداد کل واحدهای صندوق (واحدهای سرمایه‌گذاری نزد سرمایه‌گذاران) تقسیم کنیم، ارزش خالص هر واحد یا NAV هر واحد صندوق به دست می‌آید. به این ترتیب NAV صندوق، ارزش سهام هر سهم صندوق را نشان می‌دهد که باعث می‌شود معاملات در صندوق سهام، آسان‌تر شود و همچنین معیاری مهم برای تصمیم‌گیری مناسب در انتخاب صندوق سرمایه‌گذاری محسوب ‌شود.

NAV صدور چیست؟

به مبلغی که سرمایه‌گذاران برای خرید واحدهای جدید صندوق پرداخت می‌کنند، NAV صدور گفته می‌شود و اندکی بیش‌تر از ارزش خالص هر واحد یا NAV هر واحد است. این تفاوت به این دلیل است که مدیر صندوق در خرید اوراق بهادار جدید باید هزینه‌ای را بابت کارمزد پرداخت کند و برای این که این کارمزد به سرمایه‌گذاران قدیمی تحمیل نشود، از سرمایه‌گذاران جدید دریافت می‌شود.

NAV ابطال چیست؟

اگر سرمایه‌گذاری به پول نقد نیاز داشته باشد و اقدام به فروش واحدهای خود کند، قیمت واحدها به‌ صورت NAV ابطال محاسبه می‌شود. قیمت هر واحد در زمان ابطال با فرض کسر هزینه‌های مربوط به معاملات از بهای فروش دارایی‌های سبد، تعیین می‌شود و مبنای خالص پرداخت به شخص قرار می‌گیرد. یعنی هزینه کارمزد معاملات فروش، در نظر گرفته و از ارزش خالص هر واحد کسر می‌شود. به این ترتیب NAV ابطال معمولا کمتر یا مساوی NAV هر واحد است. بنابراین قیمت صدور و ابطال واحدها نیز بر اساس NAV تعیین می‌شود و همسو با تغییرات آن، نوسان می‌کند. در نهایت سود یا زیان هر سرمایه‌گذار از محل تغییر ارزش واحدهای صندوق مشخص می‌شود.

استفاده از NAV در شرکت‌های سرمایه‌گذاری

با توجه به ساختار فعالیت شرکت‌های سرمایه‌گذاری در ایران که از اهداف اصلی شرکت‌های سرمایه‌گذاری فاصله دارند و همچنین نحوه محاسبه NAV در ایران، نمی‌توان مقدار روشنی برای هر سهم به دست آورد.

• بعضی شرکت‌های سرمایه‌گذاری در ایران با توجه به ماهیت آن‌ها که سرمایه – بسته یا ثابت هستند و سرمایه آن‌ها به دلایل مختلف بلوکه شده است، الزامی به محاسبه و ارائه خالص ارزش دارایی‌های روزانه ندارند (البته صورت‌ وضعیت ماهانه پرتفوی سرمایه‌گذاری خود را ارائه می‌دهند).
• بعضی از شرکت‌های سرمایه‌گذاری در ایران، هلدینگ هستند یعنی سهام کنترلی دو یا چند مجموعه دیگر را دارند، بنابراین محاسبه ارزش دقیق این سهام پیچیده است.
• معمولا شرکت‌های سرمایه‌گذاری به ‌جز دارایی‌های موجود در پرتفوی سرمایه‌گذاری‌های خود، دارایی‌های دیگری مثل زمین و ساختمان و مجوزهای متعدد دارند که این مهم می‌تواند بعضا تاثیر بیشتری از اصل سرمایه‌گذاری‌ها در ارزش شرکت داشته باشد و این موارد در NAV دیده نمی‌شود.
• عموم شرکت‌های سرمایه‌گذاری درآمدهای غیرعملیاتی هم دارند؛ از جمله درآمد حاصل از ارائه برخی خدمات پیمانکاری، نظارت بر برخی طرح‌ها، پذیرش بعضی سمت‌ها در انتشار اوراق (مثل تعهد پذیره‌نویسی) که منجر به ایجاد درآمد می‌شود ولی در NAV آن‌ها لحاظ نمی‌شود.

نکات مهم در استفاده از NAV

ارزش خالص دارایی‌ها (NAV) یکی از معیارهای کلیدی در تحلیل شرکت‌ها و صندوق‌هاست اما برای استفاده درست از آن باید به چند نکته توجه شود تا تحلیل دچار خطا نشود.

• حباب قیمتی مثبت یا منفی
  اگر قیمت یک سهم بالاتر از NAV باشد، نشان‌دهنده حباب قیمتی مثبت است و بازار ارزش بالاتری از ارزش ذاتی برای سهم قائل شده است. همچنین اگر قیمت پایین‌تر از NAV باشد، می‌تواند بیانگر حباب منفی یا ارزندگی سهم باشد.

• مقایسه با میانگین تاریخی و صنعت
  تحلیل NAV زمانی دقیق‌تر می‌شود که نسبت به میانگین تاریخی همان دارایی و همچنین میانگین صنعت مقایسه شود. این مقایسه به درک بهتر از وضعیت فعلی کمک می‌کند.

• اثر نوسانات بازار
  NAV تحت تاثیر نوسانات ارزش دارایی‌های پایه قرار دارد. بنابراین تغییرات قیمت کالاها، سهام یا املاک مرتبط می‌تواند باعث تغییر قابل‌توجه در NAV شود.

• توجه به بدهی‌ها
  افزایش بدهی می‌تواند NAV را کاهش دهد، حتی اگر ارزش دارایی‌ها رشد کرده باشد.

• کاربرد در مقایسه بین صندوق‌ها
  NAV ابزاری مهم برای مقایسه عملکرد و ارزندگی صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشابه است اما باید سایر شاخص‌ها مانند بازدهی و ریسک هم در نظر گرفته شود.

سخن آخر

همان طور که گفتیم ارزش خالص دارایی (NAV) که نشان‌دهنده کل خالص ارزش دارایی‌ها است، در دو حوزه صندوق‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های سرمایه‌گذاری به طور مجزا به کار گرفته می‌شود و هر یک با روش‌های متفاوتی قابل‌ محاسبه است. به این ترتیب NAV در صندوق‌های سرمایه‌گذاری از اهمیت بالایی برخوردار است و ملاک مقایسه صندوق‌های سرمایه‌گذاری، برای انتخاب قرار می‌گیرد. به همین دلیل NAV را روزانه و با دقتی بالا محاسبه می‌کنند. با این حال در شرکت‌های سرمایه‌گذاری، به دلیل ساختار فعالیت متفاوت آن‌ها در برآوردهای مالی،NAV  نمی‌تواند انعکاس دقیقی از خالص ارزش دارایی‌های شرکت ارائه دهد. برای حل این مسئله، راهکارهایی ارائه کرده‌ایم که با به کارگیری آن‌ها می‌توان NAV را به ‌طور نسبی محاسبه کرد.