بازار سرمایه یکی از ارکان اصلی نظام مالی هر کشور است که بستری را برای تجمیع پساندازها و هدایت آنها به سمت فعالیتهای مولد اقتصادی فراهم میکند. هر سال شرکتهای زیادی برای تامین سرمایه مورد نیاز خود وارد بازار سرمایه میشوند.
آشنایی با بازار سرمایه ایران و به دست آوردن شناخت درست از آن، هم برای سرمایهگذاران و هم شرکتهایی که سهام خود را در این بازار عرضه میکنند، امری مهم و ضروری به شمار میرود. در این مطلب شما را با زیرمجموعههای بازار سرمایه و جزئیات آنها آشنا میکنیم.
نکات کلیدی:
- بازار سرمایه یکی از زیرمجموعههای بازارهای مالی است و خود شامل بازار بورس، فرابورس، بورس کالا و بورس انرژی میشود.
- هدف شرکتها از ورود به بازار بورس و فرابورس، تامین سرمایه است.
- سهام، اوراق بدهی، صندوقهای سرمایهگذاری، ابزارهای مشتقه و گواهی سپرده کالایی از جمله ابزارهای مالی در بازار سرمایه هستند.
- از جمله مهمترین نهادهای فعال در بازار سرمایه ایران میتوان به سازمان بورس و اوراق بهادار، کارگزاریها و شرکتهای تامین سرمایه اشاره کرد.
بازار سرمایه چیست؟
- بازار سرمایه یکی از انواع بازارهای مالی است که در آن ابزارهای مالی نظیر اوراق قرضه، اوراق بهادار، صندوقهای سرمایهگذاری و… مبادله و خرید و فروش میشوند.
از نگاه اقتصاد کلان، بازار سرمایه نقش مهمی در رشد اقتصادی، افزایش سرمایهگذاری، بهبود بهرهوری و شفافیت مالی دارد. این بازار شرایطی را فراهم میکند تا منابع مالی خرد و کلان جامعه به جای ورود به فعالیتهای غیرمولد، در مسیر تولید، توسعه شرکتها و پروژههای اقتصادی قرار بگیرد.
با کمک بازار سرمایه: - سرمایهگذاران میتوانند در رشد بنگاههای اقتصادی مشارکت داشته باشند.
- شرکتها و سازمانها هم با هدف تامین سرمایه مورد نیازشان، برای انتشار سهام یا اوراق بدهی در بازار سرمایه اقدام میکنند. به این ترتیب، بدون نیاز به دریافت تسهیلات بانکی، به منابع مالی مورد نیاز خود دست پیدا میکنند.
بازار سرمایه چه تفاوتی با بازار پول دارد؟
بازار سرمایه و بازار پول هر دو از اجزای سیستم مالی کشور هستند اما کارکرد و ویژگیهای متفاوتی دارند. در جدول زیر به بررسی تفاوتهای این دو بازار از سه منظر افق سرمایهگذاری، ریسک و ابزارها میپردازیم:
بازار پول | بازار سرمایه | |
افق سرمایهگذاری | معمولا محل سرمایهگذاریهای کوتاهمدت است. | مناسب برای سرمایهگذاریهای میانمدت و بلندمدت است. |
ریسک | ابزارهای بازار پول (مانند سپردههای بانکی) ریسک کمتری دارند. | بازار سرمایه به دلیل نوسانات قیمتی، ریسک بالاتری دارد. |
ابزارها | ابزارهایی مانند سپردهها و اوراق کوتاهمدت در این بازار معامله میشوند. | ابزارهایی مثل سهام، اوراق بدهی بلندمدت و مشتقات مالی در این بازار معامله میشوند. |
بازار سرمایه چگونه کار میکند؟
بازار سرمایه خود به دو بخش بازار اولیه و بازار ثانویه تقسیم میشود.
- بازار اولیه: بازار اولیه محلی است که اوراق بهادار برای اولین بار منتشر و عرضه میشوند. به عنوان مثال، عرضههای اولیه در بازار اولیه به فروش میرسند. همچنین واحدهای صندوقهای سرمایهگذاری هم در این بازار پذیرهنویسی میشوند. در این بازار هر اوراق یا سهم تنها یک بار میتواند فروخته شود و پس از اتمام مرحله اول، به بازار ثانویه منتقل میشود.
- بازار ثانویه: هر اوراق یا سهامی، پس از این که برای اولین بار در بازار اولیه به فروش رفت، وارد بازار ثانویه میشود. بازار ثانویه محلی برای معامله روزانه اوراق است و در این بازار هیچ محدودیتی برای تعداد دفعات خرید و فروش اوراق وجود ندارد.
انواع بازار سرمایه در ایران
بازار سرمایه در ایران به 4 دسته تقسیم میشود که در تصویر زیر نمایش داده شده است:
بازار بورس اوراق بهادار
بورس اوراق بهادار، یک بازار متشکل و رسمی سرمایه است که در آن خرید و فروش سهام شرکتها یا اوراق قرضه دولتی یا موسسات معتبر خصوصی، تحت ضوابط و قوانین و مقررات خاصی انجام میشود.
بورس اوراق بهادار تهران دارای دو بازار اول و دوم است. خود بازار اول هم به دو تابلوی اصلی و فرعی تقسیم میشود.
بازار فرابورس
فرابورس بازاری است با ساز و کاری مشابه بازار بورس که سهام شرکتها در آن قیمتگذاری و خرید و فروش میشود؛ با این تفاوت که پذیرش شرکتها در بازار فرابورس شرایط راحتتری دارد. بنابراین شرکتهای کوچکتر یا نوپا هم میتوانند در این بازار فعالیت کنند.
فرابورس ایران دارای 6 بازار مجزا با کارکردهای متنوع برای پذیرش انواع اوراق بهادار و ابزار مالی است که به ترتیب زیر هستند:
● بازار اول فرابورس
● بازار دوم فرابورس
● بازار سوم فرابورس
● بازار پایه فرابورس
● بازار شركتهای كوچك و متوسط (SME)
● بازار ابزارهای نوین مالی
بورس کالا
بورس کالا، بستری قانونمند و شفاف برای خرید و فروش کالاهای اساسی مانند فلزات (فولاد، مس)، محصولات پتروشیمی (نفت) و محصولات کشاورزی (زعفران، گندم) و…است. برای خرید و فروش در این بازار، داشتن کد بورس کالا ضروری است.
بورس انرژی
بورس انرژی، بازاری تخصصی برای معاملات حاملهای انرژی مانند برق، نفت و گاز است. بورس انرژی ایران شامل دو بازار فیزیکی و بازار مشتقه میشود. در بازار فیزیکی، کالاهای پذیرفتهشده در بورس و در بازار مشتقه، اوراق بهادار مبتنی بر کالاهای پذیرفتهشده در بورس، خرید و فروش میشوند.
ابزارهای مالی در بازار سرمایه
در بازار سرمایه ابزارهای متنوعی برای سرمایهگذاری وجود دارد که در جدول زیر به معرفی آنها پرداختهایم:
ابزارهای مالی در بازار سرمایه ایران | |
سهام | هر سهم، نشاندهنده مالکیت در بخشی از یک شرکت و مشارکت در سود و زیان آن است. |
این اوراق، ابزارهایی با درآمد ثابت هستند که ناشر (معمولا دولت) متعهد به پرداخت سود و اصل سرمایه آن در سررسید مشخص است. | |
نهادهایی هستند که سرمایه افراد را جمعآوری و این سرمایه را توسط مدیران حرفهای و با هدف کسب سود، مدیریت میکنند. | |
ابزارهای مشتقه | شامل قراردادهای آتی و اختیار معامله هستند که بیشتر برای پوشش ریسک و کسب سود از بازارهای دو طرفه، توسط معاملهگران حرفهای استفاده میشوند. |
گواهی سپرده کالایی نشاندهنده مالکیت دارنده آن بر مقدار معینی از کالای مشخص سپردهشده در انبارهای مورد تایید بورس کالا است. | |
نهادهای فعال در بازار سرمایه کدامند؟
فعالیت در بازار سرمایه بدون نهادهای نظارتی و اجرایی امکانپذیر نیست. در بازار سرمایه ایران هم 4 نهاد اصلی هستند که وظیفه نظارت و اجرایی شدن معاملات در این بازار را برعهده دارند.
سازمان بورس و اوراق بهادار
سازمان بورس و اوراق بهادار، اصلی ترین نهاد ناظر در بازار سرمایه است که وظیفه قانونگذاری، نظارت و حمایت از حقوق سرمایهگذاران را بر عهده دارد. از مهمترین وظایف سازمان بورس و اوراق بهادار میتوان به فراهم کردن بازاری شفاف و منصفانه برای معامله اوراق بهادار و نظارت بر عملیات بازار اشاره کرد.
کارگزاری ها
کارگزاریها به نوعی واسطه انجام معاملات در بازار سرمایه هستند و دسترسی سرمایهگذاران به بازار را فراهم میکنند. مهمترین وظیفه کارگزاریها، خرید و فروش سهام و سایر اوراق پذیرفته شده در بورس است.
نکته: کارگزاران، به ازای ارائه خدمات مختلف بورسی، مبلغی را به عنوان کارمزد از سهامداران دریافت میکنند.
شرکت های تامین سرمایه
شرکتهای تامین سرمایه یکی از نهادهای بازار سرمایه هستند که به شرکتها و دولتها کمک میکنند از طریق تعهد پذیرهنویسی یا نمایندگی کارفرما در انتشار اوراق بهادار، نسبت به گردآوری سرمایه اقدام کنند. لازم به ذکر است که واسطهگری مالی یکی از اصلیترین اهداف تاسیس این شرکتها است.
صندوق ها و سایر نهادهای مالی
صندوقهای سرمایهگذاری هم از دیگر نهادهای مهم در بازار سرمایه محسوب میشوند. این صندوقها دارایی افراد را جمعآوری میکنند و دارایی تجمیع شده را به سرمایهگذاری در ابزارهای مختلف مانند طلا، سهام بورسی، اوراق با درآمد ثابت و… تخصیص میدهند. در نهایت سود کسبشده را بین سرمایهگذاران خرد تقسیم میکنند.
بازار سرمایه چه نقشی در تامین مالی دارد؟
بازار سرمایه با فراهمکردن امکان انتشار اوراق و سهام، به شرکتها کمک میکند بدون نیاز به دریافت تسهیلات بانکی و وامهای سنگین، منابع مالی مورد نیاز خود را جذب کنند. در نتیجه شرکتها از بازپرداخت اقساط وام با بهرههای سنگین بینیاز میشوند. همین موضوع هم در نهایت منجر به کاهش تورم، توسعه تولید و افزایش اشتغال خواهد شد.
بیشتر بخوانید: تامین مالی (FINANCING) چیست؟
مزایا و معایب سرمایهگذاری در بازار سرمایه چیست؟
سرمایهگذاری در بازار سرمایه، مزایا و معایب خاص خود را دارد. هر معاملهگر باید پیش از شروع سرمایهگذاری در این بازار با این مزایا و معایب آشنا شود تا بتواند تصمیم بگیرد که بهتر است وارد این بازار بشود یا نه؟
در ادامه به صورت مختصر به توضیح مزایا و معایب سرمایهگذاری در بازار سرمایه میپردازیم.
مزایای سرمایه گذاری در بازار سرمایه
● امکان کسب بازدهی بالاتر از تورم
● تنوع ابزارهای سرمایهگذاری
● شفافیت اطلاعاتی
● قانونمندی بازار
معایب سرمایه گذاری در بازار سرمایه
● نوسانات قیمتی
● نیاز به کسب دانش و آموزش
● احتمال زیان در صورت تصمیمگیری نادرست
بازار سرمایه برای چه کسانی مناسب است؟
بازار سرمایه برای افرادی مناسب است که:
● دیدگاه میانمدت یا بلندمدت دارند.
● سطح ریسکپذیری خود را میدانند.
● به دنبال افزایش ارزش دارایی خود در بلندمدت هستند.
برای ورود به بازار سرمایه چه مراحلی لازم است؟
برای ورود به بازار سرمایه (طبق تصویر زیر) مراحل لازم را طی کنید:
برای ثبتنام در آگاه و سجام به صورت رایگان و غیرحضوری روی دکمه زیر کلیک کنید:
ریسکها و نکات مهم فعالیت در بازار سرمایه
پیش از شروع فعالیت در بازار سرمایه به نکات زیر دقت کنید:
● آموزش مستمر و افزایش دانش مالی یکی از الزامات فعالیت مستقیم در بازار سرمایه است.
● مدیریت ریسک و تعیین حد ضرر دو عامل مهم برای جلوگیری از مواجه شدن با زیانهای شدید هستند.
● تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری یکی از استراتژیهای مطرح برای کنترل ریسک سرمایهگذاری است.
● کنترل هیجانات و پرهیز از تصمیمهای احساسی یکیدیگر از نکاتی است که باید در زمان سرمایهگذاری به آن توجه کنید.
کلام آخر
بازار سرمایه یکی از مهمترین ابزارهای رشد اقتصادی و حفظ ارزش داراییها است. آشنایی با ساختار، ابزارها و ریسکهای این بازار به سرمایهگذاران کمک میکند تصمیمهای آگاهانهتری بگیرند و از فرصتهای سرمایهگذاری بهتر استفاده کنند. به همین دلیل در این مطلب به معرفی بازار سرمایه، زیرمجموعهها و مزایا و معایب سرمایهگذاری در این بازار پرداختیم.
