بازار سوم فرابورس یا بازار عرضه چیست؟
تامین سرمایه همیشه یکی از مهمترین دغدغههای شرکتها بوده است. آنها این سرمایه را در راستای اجرای طرحهای مختلف به کار میگیرند و از این طریق به سود میرسند. روشهای مختلفی برای فراهم کردن سرمایه وجود دارد و عرضه سهام در بورس یکی از بهترین روشها محسوب میشود. بازار سوم فرابورس بستری است که فرایند تامین سرمایه را برای شرکتها سادهتر میکند.
نکات کلیدی:
- بازار سوم فرابورس بستری ویژه برای عرضه اوراق بهاداری است که شرایط پذیرش در بورس یا دیگر بازارهای فرابورس را ندارند و فرایند تامین سرمایه را برای شرکتها سادهتر میکند.
- این بازار نقش «بازار عرضه» را دارد؛ یعنی فقط مرحله عرضه اولیه اوراق را شامل میشود و معاملات دستدوم در آن انجام نمیشود.
- مواردی مانند بلوک سهام شرکتها، حقتقدم خرید، سهام افزایش سرمایه، صکوک، اوراق مشارکت، گواهی سپرده بانکی و واحدهای بعضی صندوقها از جمله ابزارهایی هستند که در بازار سوم معامله یا پذیرهنویسی میشوند.
- عرضه در بازار سوم از سه طریق انجام میشود: عرضه یکجا توسط سهامدار عمده، عرضه خرد برای خرید گسترده از سهامداران جزء و پذیرهنویسی برای سهام و اوراق مشارکت طبق مجوز سازمان.
- شرکتها بدون عبور از فرایند پذیرش میتوانند با تکمیل فرمها و بررسی در کمیته عرضه، مجوز حضور در این بازار را دریافت کنند.
- بازار سوم با ایجاد شفافیت، قیمتگذاری عادلانه و سیستم منظم تسویه وجوه، اجرای معاملات را برای عرضهکنندگان و خریداران تسهیل میکند.
- از مهمترین مزایای این بازار میتوان به معافیتها و تخفیفهای مالیاتی، بهبود فرآیند تامین مالی و کمک به شناختهشدن شرکتهای کوچک و تازهتاسیس اشاره کرد.
فرابورس چیست؟
قبل از بررسی بازار عرضه، لازم است ابتدا با مفهوم فرابورس آشنا شویم و بخشهای مختلف آن را بشناسیم. همانطور که اشاره کردیم، عرضه سهام در بورس یک روش مناسب برای تامین سرمایه است؛ اما بازار بورس قوانین و ساختارهای خاص خود را دارد و هر شرکتی در آن پذیرفته نمیشود. این گونه شرکتها میتوانند از طریق فرابورس اقدام کنند.
فرابورس نیز مانند بورس بستری برای معامله سهام و اوراق بهادار است اما شرایط سادهتری دارد و شرکتهای بیشتری میتوانند در آن پذیرفته شوند؛ بازاری منعطف که تحت نظارت دقیق سازمان بورس و اوراق بهادار قرار دارد. فرابورس ایران از شش بازار تشکیل شده است: بازار اول، بازار دوم، بازار پایه (زرد، نارنجی و قرمز)، بازار سوم، بازار شرکتهای کوچک و متوسط SME و بازار دارایی فکری.
بازار سوم فرابورس چیست؟
بازار سوم فرابورس یا بازار عرضه بستری برای معامله اوراق بهادار است. با این تفاوت که در این بازار، اوراق شرکتهایی معامله میشود که شرایط حضور در فرابورس را ندارند. این بازار سازوکار ایمن و شفافی دارد و انجام معاملات را برای شرکتها و سرمایهگذاران ساده میکند. عرضه سهام شرکتهای سهامی عام که در شرف تاسیس هستند نیز در این بازار صورت میگیرد. برای عرضه سهام در بازار سوم فرابورس نیازی به گذراندن فرایند پذیرش نیست و انجام تشریفات اداری کفایت میکند.
چه مواردی در بازار سوم معامله میشوند؟
در بازار سوم فرابورس، موارد زیر مورد معامله قرار میگیرند:
- بلوکهای سهام شرکتهای سهامی (عام، خاص، تعاونی و ...)
- حق تقدم خرید سهام شرکتهای سهامی عام
- سهام ناشی از افزایش سرمایه شرکتهای سهامی عام
- امتیاز بهرهبرداری و حق ثبت اختراعات در قالب سهام شرکتهای سهامی خاص
- سهام بینام شرکتهای سهامی عام
- اوراق مشارکت رهنی
- اوراق مشارکت اجاره
- صکوک
- گواهی سپردههای بانکی
- واحدهای صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله و صندوقهای زمین و ساختمان که در بخشهای دیگر بازارهای فرابورس پذیرفته نشدهاند.
همچنین در این بازار فرایندهای زیر انجام میشود:
- پذیرهنویسی سهام و اوراق مشارکت
- پذیرهنویسی گواهی سپرده سرمایهگذاری بانکها
عرضه یکجا، عرضه خرد و پذیره نویسی در بازار سوم فرابورس
همانطور که اشاره کردیم، اوراق بهاداری که در فرابورس پذیرفته نشده باشند، در بازار عرضه ارائه میشوند. بازار سوم صرفا عرضه را در بر میگیرد و شامل معاملات دست دوم اوراق نمیشود. عرضه در این بازار با سه روش یکجا، خرد و پذیرهنویسی صورت میگیرد.
- عرضه یکجای اوراق از طریق سهامدار عمده انجام میشود. در این شرایط، سهامدار عمده درصدی از سهام شرکت را به صورت یکجا به مردم عرضه میکند.
- عرضه خرد با هدف جمعآوری اوراق از سهامداران جزء انجام میشود. در این شرایط، شخصی قصد دارد حجم معینی از اوراق بهادار را از مالکان خریداری کند.
- پذیرهنویسی در مورد سهام شرکتهای سهامی عام، اوراق مشارکت و گواهی سپرده انجام میشود. این فرایند طبق مجوز صادره از سازمان و مفاد بیانیه ثبت، طی میشود. پذیره نویسی اوراق مشارکت در بازار سوم و معاملات دست دوم آن در بازار اوراق مشارکت انجام میشود.
فرایند عرضه در بازار سوم فرابورس
متقاضیان ابتدا باید از طریق کارگزار عضو فرابورس ایران، فرم درخواست عرضه اوراق بهادار را تکمیل و آن را همراه با مدارک و مستندات مورد نیاز به مدیریت بازار فرابورس ایران ارائه کنند. پس از انجام بررسیهای اولیه، مدیریت بازار یک جلسه کمیته عرضه تشکیل میدهد. مدارک و درخواستها در این کمیته بررسی میشوند و در صورت تایید، مجوز عرضه به کارگزار عرضهکننده ارائه خواهد شد.
مزایای عرضه اوراق بهادار از طریق بازار سوم
عرضه سهام و اوراق بهادار در بازار سوم فرابورس ایران مزایای متعددی هم برای شرکتها و هم برای سرمایهگذاران دارد. یکی از مهمترین مزایا که شرکتها را به فعالیت در این بازار ترغیب میکند، معافیت و تخفیفهای مالیاتی است. طبق قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید، هر نقل و انتقال سهام و حق تقدم در بورس یا بازار خارج از بورس دارای مجوز (فرابورس ایران)، مالیات مقطوعی به میزان نیم درصد ارزش فروش سهام و حق تقدم سهام وصول خواهد شد. بازار سوم فرابورس فرایندهای معاملات را برای خریداران و عرضهکنندگان سادهتر میکند. در این بستر، قیمتها عادلانهتر تعیین میشوند و سیستم تسویه وجوه، منظم خواهد بود.
نکته مهم دیگر، شناخته شدن شرکتها است. شرکتهای کوچکتر و شرکتهای تازهتاسیس از طریق فعالیت در بازار سوم میتوانند خود را به فعالان و کارشناسان بازار سرمایه بشناسانند و از این طریق، مسیر پیشرفت خود را سادهتر کنند. شرکتهایی که بخواهند در ادامه مسیر کاری خود، وارد بورس یا فرابورس شوند، با حضور در بازار سوم، فرایند پذیرش سادهتری را در پیش خواهند داشت.
سخن آخر
بازار سوم فرابورس یا بازار عرضه، بستری برای انجام معاملات اوراق بهاداری است که شرایط پذیرفته شدن در فرابورس را ندارند. این بازار سیستمی شفاف و امن برای عرضهکنندگان و خریداران فراهم میکند و کمک مهمی در راستای تامین سرمایه شرکتهای تازهتاسیس یا کوچک محسوب میشود و همچنین فرایند انجام معاملات و تسویه وجوه را تسهیل میکند. در این بازار، موارد متعددی از قبیل سهام شرکتهای سهامی عام، اوراق مشارکت، صکوک، گواهیهای سپردههای بانکی و ... ارائه میشود.
