سهام دیران؛ ایران دارو، یکی از شرکت‌های باسابقه تولید دارو در ایران

صنعت داروسازی یکی از صنایع مهم و استراتژیک بازار سرمایه ایران است که علاوه بر نقش حیاتی در تأمین سلامت جامعه، فرصت‌های سرمایه‌گذاری متنوعی را نیز در اختیار فعالان بورس قرار می‌دهد. در میان شرکت‌های فعال این صنعت، ایران دارو با بیش از شش دهه سابقه فعالیت، یکی از نام‌های باسابقه به شمار می‌رود. سهام این شرکت با نماد «دیران» در بازار سرمایه معامله می‌شود و عملکرد آن تحت تأثیر عواملی مانند سیاست‌های قیمت‌گذاری دارو، هزینه مواد اولیه، نرخ ارز و میزان فروش محصولات قرار دارد. در این مقاله، معرفی سهام دیران را از تاریخچه و ساختار مالکیت آغاز می‌کنیم و در ادامه، فروش ماهانه، صورت‌های مالی، عوامل اثرگذار بر قیمت و ریسک‌های آن را بررسی خواهیم کرد.

نکته: آمار و ارقام این مقاله، مربوط به تاریخ ۲ آبان ۱۴۰۵ است.

نکته: این مقاله جنبه آموزشی و معرفی دارد و توصیه به خرید یا فروش سهام دیران نیست.

نکات کلیدی:

نماد دیران چیست؟

دیران نماد معاملاتی شرکت ایران دارو در بورس تهران است. ایران دارو یکی از باسابقه‌ترین شرکت‌های دارویی ایران است و پیشینه آن به دهه چهل بازمی‌گردد. این شرکت ابتدا با نام «سیانامید کی‌بی‌سی» در تهران تأسیس شد و پس از آن در سال ۱۳۶۱، با تغییر نام به ایران دارو، به یک شرکت سهامی عام تبدیل شد. چند سال بعد، در سال ۱۳۸۰، ایران دارو با نماد دیران و به‌عنوان سیصد و بیست‌ویکمین شرکت، در فهرست شرکت‌های بورس اوراق بهادار درج شد و امروز نیز به‌عنوان یکی از زیرمجموعه‌های گروه دارویی سبحان فعالیت می‌کند.

ایران دارو در حوزه تولید اشکال مختلف دارویی از جمله قرص، کپسول، پماد، کرم، ژل، شربت، لوسیون، اسپری و پودر فعالیت می‌کند و در کنار دارو، مکمل هم تولید می‌کند. گزارش‌های تحلیلی از حدود ۱۴۷ محصول دارویی و مکمل نام می‌برند و گروه‌هایی مانند مسکن و ضددرد، داروهای پوستی، گوارشی، قلبی و عروقی و مکمل‌های تغذیه‌ای در سبد محصولات آن دیده می‌شوند.

از نظر ساختار مالکیت، گروه دارویی سبحان بزرگ‌ترین سهامدار دیران است و خود گروه دارویی سبحان هم بخشی از مجموعه گروه سلامت و دارویی برکت است. در کنار آن، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سهامداران حقیقی و حقوقی دیگر بخش باقی‌مانده را در اختیار دارند و سهام شناور شرکت حدود ۴۹ درصد است.

بیشتر بخوانید: سهام دسبحان؛ داستان یک شرکت دارویی باسابقه در بورس

جایگاه دیران در صنعت دارویی

دیران در بازار دوم بورس و در گروه مواد و محصولات دارویی معامله می‌شود. در شهریور ۱۴۰۵، ارزش بازار شرکت حدود چهار هزار میلیارد تومان است. این رقم، دیران را در گروه شرکت‌های کوچک تا متوسط صنعت دارو قرار می‌دهد.

برای فهم حرکت اخیر دیران باید فضای کلی صنعت را هم دید. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، سود خالص صنعت دارو در بهار ۱۴۰۵ به حدود ۲۳٫۷ هزار میلیارد تومان رسید و حاشیه سود صنعت به حدود ۲۴ درصد افزایش یافت؛ سطحی که نزدیک به سقف ۲۰ فصل اخیر است. صنعت دارو در شش‌ماهه منتهی به ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ نیز با بازدهی حدود ۲۱۰ درصد، صدرنشین صنایع بورسی بود. بنابراین بخشی از توجه به دیران، نتیجه موجی است که کل گروه دارویی را در بر گرفته است و فقط به تغییر در وضعیت یک شرکت برنمی‌گردد.

فروش ماهانه دیران؛ از ۴۳ میلیارد تا بیش از ۳۰۰ میلیارد تومان

مهم‌ترین تغییر در دیران طی ماه‌های اخیر، جهش فروش ماهانه است. جدول زیر، فروش ماهانه شرکت را از زمستان ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد.

فروش ماهانه دیران در فاصله اسفند ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ بیش از ۷ برابر شده است. چنین جهشی چند توضیح محتمل دارد: افزایش نرخ فروش محصولات، افزایش تعداد فروش، تغییر ترکیب محصولات یا زمان‌بندی تحویل و شناسایی درآمد.

گزارش‌های صنعت نشان می‌دهد در شرکت‌های دارویی، اصلاح نرخ محصولات در ماه‌های اخیر نقش مهمی در رشد درآمد داشته است، اما سهم هر عامل در دیران را باید از گزارش تفسیری مدیریت و کنفرانس‌های اطلاع‌رسانی شرکت دنبال کرد. نکته مهم این است که یک یا دو ماه فروش بالا، لزوماً الگوی ثابت آینده نیست. بررسی ماه‌های بعدی نشان می‌دهد که این سطح فروش، سطح جدید و پایدار شرکت است یا نه.

بازده سهام دیران چقدر است؟

قیمت دیران در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ حدود ۹۵۸ تومان بود و ارزش بازار آن حدود ۱٫۷ هزار میلیارد تومان گزارش می‌شد و در آبان ۱۴۰۵ به حدود ۲٬۳۰۰ تومان رسید؛ یعنی قیمت در حدود دو ماه بیش از دو برابر شد. در همین دوره، نماد دیران در تاریخ‌های ۲۴ خرداد، ۳ مرداد و ۷ شهریور به دلیل افزایش بیش از ۵۰ درصدی قیمت متوقف شد تا شرکت کنفرانس اطلاع‌رسانی برگزار کند.

نمودار مقایسه بازده دیران با صنعت دارو، شاخص کل، شاخص هم‌وزن، سکه و دلار در بازه‌های یک‌ماهه، سه‌ماهه، شش‌ماهه، یک‌ساله و سه‌ساله به شکل زیر است:

منبع نمودار: آگاه ریسرچ

برای فهم این بازده، دو نکته مهم است:

• رشد قیمت دیران در ۱۴۰۵ در کنار صنعت دارو اتفاق افتاده است.
• مقایسه بازده سهم با بازده صنعت، بیشتر از عدد مطلق بازده اهمیت دارد.

نسبت‌ها و صورت‌های مالی دیران چه تصویری ارائه می‌دهند؟

نمودار قیمت می‌گوید سهم چه مسیری را طی کرده اما برای فهمیدن اینکه پشت آن چه اتفاقی در کسب‌وکار افتاده، باید سراغ صورت‌های مالی دیران برویم.

بر اساس صورت‌های مالی شش‌ماهه منتهی به ۳۱ خرداد ۱۴۰۵، فروش دیران حدود ۷۲۷ میلیارد تومان بوده که حدود ۱۶۷ درصد بیشتر از دوره مشابه سال قبل است. سود خالص این دوره حدود ۲۲۷ میلیارد تومان و حاشیه سود خالص حدود ۳۲٫۵ درصد گزارش شده است؛ یعنی از هر ۱۰۰ تومان فروش، حدود ۳۲ تومان به سود خالص تبدیل شده است. سود هر سهم این دوره با سرمایه فعلی حدود ۱۲۷ تومان بوده است.

سود نقدی هم تصویر مشابهی می‌دهد، برای سال مالی ۱۴۰۴، سود نقدی هر سهم دیران ۳۰ ریال بوده است. این در حالی است که در مجمع سال ۱۴۰۱، با سود خالص ۶۸۱ ریال برای هر سهم، سود نقدی ۶۱۰ ریال تصویب شده بود. تفاوت این دو عدد نشان می‌دهد که تقسیم سود در دیران در دوره‌های مختلف می‌تواند متغیر باشد.

در نسبت‌های ارزش‌گذاری هم تغییر محسوسی دیده می‌شود. در زمانی که قیمت سهم حدود ۱٬۲۴۶ تومان بود، P/E دیران در سامانه‌های اطلاع‌رسانی حدود ۸ و P/E گروه دارویی حدود ۱۲ تا ۱۵ گزارش می‌شد. اگر با فرض ثابت ماندن سود هر سهم (حدود ۱۵۳ تومان بر اساس همان سامانه‌ها)، قیمت حدود ۱٬۹۸۰ تومان را در نظر بگیریم، P/E تقریباً به ۱۳ می‌رسد؛ یعنی بخش مهمی از فاصله قبلی با میانگین گروه کمتر شده است. این محاسبه تقریبی است و تنها برای درک اثر رشد قیمت بر ارزش‌گذاری آورده شده است. برای قضاوت دقیق‌تر، باید سود هر سهم را بر پایه سود پیش‌بینی‌شده سال کامل ارزیابی کرد.

در تصویر زیر، صورت سود و زیان دیران را مشاهده می‌کنید (گزارش شش‌ماهه سال ۱۴۰۵):

بیشتر بخوانید: صورت‌های مالی و انواع آن

قیمت سهام دیران تحت تأثیر چه عواملی تغییر می‌کند؟

قیمت دیران فقط با سود و زیان شرکت حرکت نمی‌کند. بخشی از آن به عملکرد کسب‌وکار، بخشی به تصمیمات بیرونی مثل قیمت‌گذاری دارو و بخشی هم به فضای بازار و انتظارات معامله‌گران مربوط است.

نرخ‌گذاری دارو

نرخ فروش محصولات دارویی از طریق سازمان غذا و دارو تصویب و به شرکت‌های تولیدی ابلاغ می‌شود. به همین دلیل، سودآوری دیران به تصمیمات قیمت‌گذاری وابسته است و خود شرکت، تنها تعیین‌کننده نرخ فروش نیست. اصلاح نرخ محصولات می‌تواند فروش و حاشیه سود را بالا ببرد. همان‌طور که گزارش‌های صنعت نشان می‌دهند حاشیه سود دارو در ماه‌های اخیر پس از اصلاح نرخ‌ها ترمیم شده است؛ اما تجربه سال‌های قبل هم نشان داده که تأخیر در اصلاح نرخ‌ها می‌تواند به نقدینگی شرکت آسیب بزند. برای نمونه، در مجمع سال ۱۴۰۱ مدیران دیران حذف ارز ۴٬۲۰۰ تومانی و تأخیر در افزایش نرخ‌ها را از دلایل مشکل نقدینگی و تأخیر در پرداخت سود سهام عنوان کردند.

نرخ ارز و مواد اولیه

مانند بسیاری از شرکت‌های دارویی، هزینه تأمین مواد اولیه دیران به نرخ ارز حساس است. افزایش نرخ ارز اگر با افزایش متناسب نرخ فروش همراه نشود، بهای تمام‌شده را بالا می‌برد و فشار روی حاشیه سود می‌گذارد. به همین دلیل نمی‌توان رشد نرخ ارز را مستقیماً به نفع شرکت دانست و باید ببینیم هزینه مواد اولیه و نرخ فروش محصولات با چه سرعتی تغییر می‌کنند.

ظرفیت تولید، بازسازی خطوط و GMP

افزایش نرخ فقط تا جایی کمک می‌کند که شرکت بتواند تولید و فروش را هم حفظ یا زیاد کند. پروژه بازسازی خطوط تولید و اخذ گواهی GMP برای خطوط مختلف، یکی از متغیرهای مهم آینده دیران است، چون می‌تواند به تولید محصولات جدید، افزایش سبد صادراتی و استفاده از ظرفیت‌های خالی برای تولید قراردادی کمک کند. با این حال، میان اجرای پروژه و تبدیل آن به فروش و سود، فاصله زمانی وجود دارد و تا زمان تحقق، نمی‌توان آن را درآمد قطعی دانست.

ساختار مالی و افزایش سرمایه

هیئت‌مدیره دیران در ۲۶ مهر ۱۴۰۴ افزایش سرمایه ۱۶۹ درصدی از ۱٬۷۸۰ میلیارد ریال با افزایش ۳٬۰۰۰ میلیارد ریالی را پیشنهاد داد. منبع این افزایش مطالبات حال‌شده سهامداران و آورده نقدی و موضوع آن اصلاح ساختار مالی عنوان شده است. تا شهریور ۱۴۰۵ تعداد سهام شرکت همچنان حدود ۱٬۷۸۰ میلیون سهم گزارش می‌شد. اثر چنین افزایش سرمایه‌ای دووجهی است: از یک طرف می‌تواند فشار بدهی و هزینه‌های مالی را کم کند، از طرف دیگر چون تعداد سهام را زیاد می‌کند، سود هر سهم را در صورت ثابت ‌ماندن سود شرکت کاهش می‌دهد.

معاملات با اشخاص وابسته

دیران عضو گروهی از شرکت‌های دارویی است و ممکن است با شرکت‌های هم‌گروه معاملاتی از جمله خرید مواد، تولید یا توزیع داشته باشد. شرکت در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ افشای معاملات موضوع ماده ۱۲۹ اصلاحیه قانون تجارت را منتشر کرد و دو روز بعد، نماد به دلیل افشای اطلاعات با اهمیت گروه ب متوقف شد. مبلغ و ماهیت این معاملات را باید از متن اطلاعیه کدال بررسی کرد اما در مجموع، پیگیری معاملات با اشخاص وابسته برای سهام شرکت‌های گروهی، بخشی از تحلیل سهم است.

شرایط بازار و رفتار معامله‌گران

در ماه‌های اخیر، صنعت دارو یکی از پربازده‌ترین گروه‌های بازار بوده و ورود نقدینگی به این صنعت می‌تواند سهمی مثل دیران را هم با خود جلو ببرد. هرچه سهم بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد، نقش انتظارات و رفتار معامله‌گران در قیمت هم بیشتر می‌شود. دیران در بعضی روزهای دوره اخیر با صف خرید و محدودیت عرضه همراه بوده و بارها به دلیل رشد قیمت، متوقف شده است. در چنین شرایطی، قیمت می‌تواند سریع‌تر از تغییر واقعی در کسب‌وکار حرکت کند و در جهت مخالف هم به همان سرعت تغییر کند.

ریسک‌های سرمایه‌گذاری در سهام دیران چیست؟

این‌که دارو کالایی ضروری است، به معنای بی‌ریسک‌بودن سهام شرکت‌های دارویی نیست. در مورد دیران، هم ریسک‌های عملیاتی و مالی شرکت وجود دارد و هم ریسک‌های ناشی از رفتار بازار.

• ریسک پایداری فروش و سود: جهش فروش ماهانه دیران در چند ماه اخیر جالب توجه است اما هنوز بازه کوتاهی را پوشش می‌دهد. ممکن است عامل اصلی این جهش اصلاح نرخ‌ها یا فروشی باشد که تکرار آن قطعی نیست. فروش ماه‌های بعد می‌تواند به سطح قبلی نزدیک شود. به همین دلیل، بررسی گزارش فعالیت ماهانه در ماه‌های آینده، برای تشخیص پایداری روند اهمیت زیادی دارد.
• ریسک حاشیه سود و قیمت‌گذاری: اگر هزینه مواد اولیه، حقوق و انرژی سریع‌تر از نرخ فروش بالا برود، حاشیه سود شرکت تحت فشار قرار می‌گیرد. از آن‌جا که نرخ فروش دارو با تصمیم نهاد ناظر تغییر می‌کند، شرکت کنترل کاملی روی این متغیر ندارد و چنین ریسکی در تمام شرکت‌های دارویی وجود دارد.
• ریسک نقدینگی و سود نقدی: ثبت فروش و سود در صورت سود و زیان، با دریافت وجه آن یکی نیست. در صنعت دارو، وصول مطالبات و مدیریت سرمایه در گردش اهمیت زیادی دارد و تجربه تأخیر در پرداخت سود سهام در سال ۱۴۰۱ و پایین ‌بودن سود نقدی ۱۴۰۴ این موضوع را یادآوری می‌کنند. بنابراین علاوه بر سود خالص، باید جریان نقد عملیاتی و تغییرات مطالبات را هم دنبال کرد.
• ریسک رقیق‌شدن سهم‌ها: افزایش سرمایه پیشنهادی ۱۶۹ درصدی، اگر اجرا شود، تعداد سهام شرکت را به طرز قابل توجهی بالا می‌برد. برای سهامدار، مهم این است که منابع جدید چقدر به رشد سود شرکت منجر شود و آیا رشد سود به همان نسبت می‌تواند سود هر سهم را حفظ کند یا نه.
• ریسک ارزش‌گذاری و تصمیم‌گیری هیجانی: وقتی قیمت سهمی در دو ماه بیش از دو برابر می‌شود، بخشی از خوش‌بینی آینده ممکن است از قبل در قیمت لحاظ شده باشد. سابقه رشد قیمت تضمینی برای تکرار آن نیست و ممکن است سهم در برابر خبرهای منفی یا تغییر انتظارات بازار آسیب‌پذیرتر شود. دیران یک سهم بازار دوم با ارزش بازار نسبتاً کوچک است و در چنین سهم‌هایی، صف‌های خرید و فروش می‌توانند سریع‌تر تغییر کنند و همیشه امکان خروج با قیمت دلخواه وجود ندارد.

بیشتر بخوانید: ریسک نقدشوندگی چیست؟

با هم مرور کنیم...

دیران نماد شرکت ایران دارو، یکی از شرکت‌های باسابقه تولید دارو در ایران و عضو گروه دارویی سبحان است. فروش ماهانه شرکت از حدود ۴۳ میلیارد تومان در اسفند ۱۴۰۴ به بیش از ۳۰۰ میلیارد تومان در خرداد و شهریور ۱۴۰۵ رسیده و سود خالص شش‌ماهه منتهی به ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ حدود ۲۲۷ میلیارد تومان گزارش شده است. با این حال، رشد بسیار بالای سود نسبت به دوره مشابه سال قبل، بخش مهمی از مبنای پایین مقایسه ناشی می‌شود و سودآوری دیران در چند سال اخیر نوسان زیادی داشته است.

قیمت سهم در ۱۴۰۵ بیش از پنج برابر شده و نماد چند بار به دلیل افزایش بیش از ۵۰ درصدی قیمت متوقف شده است. بخشی از این حرکت به موج مثبت صنعت دارو مربوط است. برای دنبال‌کردن آینده دیران، متغیرهایی مثل پایداری فروش ماهانه، نرخ‌گذاری دارو، هزینه مواد اولیه، وضعیت افزایش سرمایه ۱۶۹ درصدی، معاملات با اشخاص وابسته، وصول مطالبات و سود نقدی اهمیت دارند. در نهایت، دیران بیشتر برای سرمایه‌گذاران بنیادی با افق میان‌مدت و بلندمدت قابل بررسی است و عملکرد مثبت اخیر شرکت، جای تحلیل قیمت و پایداری سودآوری را نمی‌گیرد.

مقالات مرتبط برای ادامه مطالعه

منابع