پربازده‌ترین بازار سرمایه‌گذاری در نیمه اول ۱۴۰۵

نیمه اول سال ۱۴۰۵ برای بازارهای مختلف سرمایه‌گذاری با عملکردهای متفاوتی همراه بود. بورس پس از یک دوره رکود طولانی دوباره رونق خود را آغاز کرد، نرخ دلار در تابستان افزایش قابل ‌توجهی داشت و در مجموع، بازارهای سرمایه‌گذاری در نیمه نخست سال عملکردهای متفاوتی داشتند. همین تفاوت عملکرد باعث می‌شود این سؤال مطرح شود که در نیمه اول سال ۱۴۰۵، کدام بازار بیشترین بازدهی را داشته است؟ اگر در ابتدای سال یک میلیارد تومان در هر یک از این بازارها سرمایه‌گذاری می‌کردیم، در پایان شهریور این سرمایه چقدر می‌شد؟

در این مقاله، عملکرد بورس، دلار، طلا، سکه، نقره، بیت‌کوین، سپرده بانکی و صندوق‌های درآمد ثابت را در نیمه اول سال ۱۴۰۵ بررسی می‌کنیم. در ادامه، علاوه بر بازدهی اسمی، بازدهی واقعی هر بازار و میزان افزایش یا کاهش قدرت خرید سرمایه‌گذار نیز بررسی خواهد شد. درباره مسکن و خودرو هم به دلیل محدود بودن آمار رسمی ، تنها به برآوردهای موجود اشاره می‌کنیم.

چه بازارهایی را مقایسه می‌کنیم؟

برای مقایسه عملکرد بازارهای سرمایه‌گذاری در نیمه اول سال ۱۴۰۵، چند گروه اصلی را در نظر می‌گیریم:

• شاخص کل بورس
• شاخص هم‌وزن
• طلای ۱۸ عیار
• سکه امامی
• سکه بهار آزادی
• دلار آزاد
• نقره ۹۹۹
• بیت‌کوین
• سپرده بانکی
• صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت
• مسکن
• خودرو

مبنای محاسبه بازدهی بازارها

برای اینکه مقایسه بین بازارها قابل اتکا باشد، باید یک بازه زمانی مشخص برای همه بازارها در نظر گرفته شود. در این بررسی، بازه مورد نظر از ابتدای فروردین تا پایان روز ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ است. برای دلار، قیمت ابتدای فروردین به‌عنوان نقطه شروع در نظر گرفته شده است. برای طلا و سکه نیز به دلیل تعطیلات ابتدای سال، قیمت روز ۴ فروردین به‌عنوان مبنای محاسبه استفاده شده است.

در مورد بورس شرایط متفاوت است. بازار سهام از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ فعالیت نداشت. بنابراین برای محاسبه بازدهی، آخرین سطح شاخص پیش از توقف بازار، یعنی پایان روز ۶ اسفند ۱۴۰۴، مبنا قرار گرفته است. شاخص کل در آن زمان حدود ۳ میلیون و ۷۱۲ هزار و ۹۵۵ واحد بود. شاخص در زمان بازگشایی نیز تقریباً در همین محدوده قرار داشت و به همین دلیل تفاوت محسوسی در نتیجه ایجاد نمی‌شود.

بازدهی بازارهای مختلف در نیمه اول سال ۱۴۰۵

بر اساس قیمت‌های ابتدای دوره و پایان شهریور، ترتیب بازارها از نظر بازدهی اسمی به شکل زیر است:

بر اساس این ارقام، شاخص هم‌وزن با حدود ۱۰۲ درصد بیشترین بازدهی را داشته و پس از آن شاخص کل با حدود ۹۳ درصد قرار گرفته است.

البته این رتبه‌بندی به معنای آن نیست که همه سرمایه‌گذاران بورس این بازده را کسب کرده‌اند. شاخص، عملکرد یک سبد مشخص از سهام را نشان می‌دهد و بازدهی هر سرمایه‌گذار به ترکیب پرتفوی، زمان خرید و فروش و سایر عوامل بستگی دارد.

بیت‌کوین نیز در صورت محاسبه به تومان، حدود 84 درصد رشد کرده است. با این حال، بخشی از این رشد ناشی از افزایش قیمت خود بیت‌کوین و بخش دیگر ناشی از افزایش نرخ دلار است. دلار آزاد نیز با رشد حدود ۴۷ درصدی، در میان بازارهای سنتی عملکرد بهتری از طلا، سکه، نقره و سپرده بانکی داشته است.

اگر در ابتدای سال یک میلیارد تومان در هر بازار سرمایه‌گذاری می‌کردیم، الان چقدر می‌شد؟

یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای درک تفاوت عملکرد بازارها، تبدیل درصد بازدهی به یک سرمایه اولیه مشخص است. اگر فرض کنیم در ابتدای دوره یک میلیارد تومان در هر بازار سرمایه‌گذاری شده بود، ارزش سرمایه در پایان شهریور تقریباً به شکل زیر می‌شد:

 همان‌طور که جدول نشان می‌دهد، فاصله بین عملکرد بازارهای مختلف در این دوره قابل ‌توجه بوده است. با این حال، این ارقام همگی اسمی هستند. برای مثال، افزایش سرمایه از یک میلیارد به یک میلیارد و ۳۵۵ میلیون تومان به معنای افزایش ۳۵.۵ درصدی ارزش اسمی سرمایه است اما اگر سطح عمومی قیمت‌ها نیز در همین مدت حدود ۳۵ درصد افزایش پیدا کرده باشد، قدرت خرید سرمایه‌گذار تقریباً تغییری نکرده است. به همین دلیل، برای مقایسه دقیق‌تر باید اثر تورم را نیز در نظر گرفت.

عملکرد بورس در نیمه اول سال 1405

شاخص کل بورس در پایان سال ۱۴۰۴ در محدوده ۳ میلیون و ۷۱۳ هزار واحد قرار داشت. پس از حدود ۸۰ روز توقف، بازار در ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ فعالیت خود را از سر گرفت. شاخص در ادامه مسیر صعودی داشت و در ۲۵ شهریور به حدود ۷ میلیون و ۵۵۷ هزار واحد رسید. در روزهای پایانی شهریور، بازار بخشی از رشد خود را از دست داد و در روز ۳۱ شهریور شاخص کل با افت حدود ۱.۵۵ درصدی در سطح ۷ میلیون و ۱۶۷ هزار و ۳۳۵ واحد قرار گرفت.

در نتیجه، رشد شاخص کل از نقطه شروع حدود ۹۳ درصد و رشد شاخص هم‌وزن حدود ۱۰۲ درصد بوده است.

با این حال، بازدهی شاخص را نباید با بازدهی تمام سرمایه‌گذاران یکسان دانست. شاخص کل تحت تأثیر شرکت‌های بزرگ وزن بیشتری دارد و تغییرات قیمت سهام شرکت‌های بزرگ می‌تواند اثر بیشتری بر شاخص داشته باشد.

همچنین در این دوره، ۲۵ گروه صنعتی عملکردی بهتر از شاخص کل داشتند و برخی سهام نیز چند برابر شاخص رشد کردند. در مقابل، بعضی پرتفوی‌ها ممکن است عملکرد بسیار ضعیف‌تری داشته باشند. نکته مهم دیگر، توقف طولانی بازار است. سرمایه‌گذاری که سهام خود را از ابتدای فروردین در اختیار داشته، عملاً تا ۲۹ اردیبهشت امکان معامله عادی نداشته است. بنابراین رشد شاخص در این دوره، از نظر بازدهی روی کاغذ قابل توجه است، اما مسئله نقدشوندگی نیز باید در تحلیل آن در نظر گرفته شود.

بیشتر بخوانید: پربازده‌ترین سهام بازار در نیمه اول 1405

عملکرد طلا در نیمه اول سال 1405

قیمت طلای ۱۸ عیار، سکه امامی و سایر انواع سکه تحت تأثیر قیمت جهانی طلا، نرخ دلار و شرایط بازار داخلی قرار دارند. با این حال، این دارایی‌ها دقیقاً رفتار یکسانی ندارند. طلای ۱۸ عیار یا طلای آب‌شده بیشتر به ارزش ذاتی طلا نزدیک است، هرچند هزینه اجرت، کارمزد و سایر هزینه‌ها می‌تواند بر قیمت خرید و فروش اثر بگذارد.

در مورد سکه، علاوه بر ارزش طلای موجود در آن، حباب نیز اهمیت دارد. حباب سکه نشان‌دهنده تفاوت قیمت بازار با ارزش ذاتی طلای موجود در سکه است و می‌تواند در دوره‌های مختلف افزایش یا کاهش پیدا کند.

 تفاوت عملکرد این دارایی‌ها نشان می‌دهد که حتی در یک گروه دارایی نیز نمی‌توان تنها با عنوان طلا درباره بازدهی صحبت کرد.

بیشتر بخوانید: حباب سکه چیست؟

عملکرد دلار در نیمه اول سال 1405

دلار آزاد در ابتدای دوره حدود ۱۵۸ هزار و ۷۸۰ تومان قیمت داشت و در پایان شهریور به حدود ۲۳۳ هزار و ۲۰۰ تومان رسید. به این ترتیب، بازدهی دلار در این دوره حدود ۴۶.۹ درصد بوده است اما این رشد در طول شش ماه به‌صورت یکنواخت اتفاق نیفتاد. در پایان خرداد، دلار حدود ۱۵۹ هزار و ۶۰۰ تومان بود و تنها حدود ۰.۵ درصد نسبت به ابتدای سال افزایش داشت. بخش اصلی رشد دلار در تابستان اتفاق افتاد و قیمت آن در این دوره حدود ۴۶ درصد افزایش پیدا کرد.

عملکرد نقره در نیمه اول سال 1405

قیمت نقره ۹۹۹ از حدود ۴۶۰ هزار تومان در ابتدای دوره به حدود ۵۰۸ هزار تومان در پایان شهریور رسید. بنابراین بازدهی نقره در بازار داخلی حدود ۱۰.۴ درصد بوده است. این در حالی است که قیمت جهانی نقره حوالی 67 دلار باقی ماند و تغییر چندانی نداشت.

در ابتدای دوره، اگر قیمت جهانی نقره را با نرخ دلار تبدیل کنیم، ارزش هر گرم نقره حدود ۳۴۶ هزار تومان به دست می‌آمد، در حالی که قیمت داخلی حدود ۴۶۰ هزار تومان بود. بنابراین نقره در بازار داخلی با فاصله قابل‌توجهی نسبت به ارزش تبدیل‌شده جهانی معامله می‌شد و دارای حباب مثبت بود. در پایان دوره، ارزش هر گرم نقره بر اساس قیمت جهانی و نرخ دلار حدود ۵۰۳ هزار تومان بود و قیمت بازار داخلی به حدود ۵۰۸ هزار تومان رسید. در نتیجه، این حباب تقریباً از بین رفت. به بیان ساده‌تر، به دلیل کاهش حباب نقره ، نقره نتوانست به اندازه دلار بازدهی داشته باشد.

بیشتر بخوانید: عوامل مو‌ثر بر قیمت نقره

عملکرد بیت کوین در نیمه اول سال 1405

قیمت بیت‌کوین در ابتدای دوره حدود ۶۸ هزار و ۷۱۲ دلار و در پایان شهریور حدود ۸۶ هزار و ۳۲۷ دلار بوده است. بنابراین بیت‌کوین در بازار جهانی حدود ۲۵.۶ درصد رشد کرده است، اما وقتی همین دارایی را به تومان محاسبه کنیم، بازدهی آن به حدود ۸۴.۵ درصد می‌رسد. علت این اختلاف، افزایش هم‌زمان قیمت بیت‌کوین و نرخ دلار است.

بیت‌کوین در بهار حدود ۸ درصد کاهش داشت اما در تابستان حدود ۳۶.۵ درصد رشد کرد. بنابراین همانند دلار، بخش مهمی از بازدهی نیمه اول سال در تابستان ایجاد شده است. اگر نرخ دلار را ثابت فرض کنیم، بازدهی سرمایه‌گذار ایرانی از محل رشد خود بیت‌کوین حدود ۲۵.۶ درصد بود. افزایش نرخ دلار باعث شده بازدهی ریالی این دارایی به حدود ۸۴.۵ درصد برسد.

سرمایه‌گذاری‌های کم‌ریسک چه عملکردی داشتند؟

سپرده بانکی و صندوق‌های درآمد ثابت معمولاً برای سرمایه‌گذارانی جذاب هستند که نوسان پایین و درآمد نسبتاً قابل پیش‌بینی را به بازدهی بالاتر ترجیح می‌دهند. اگر یک سپرده یک‌ساله را با نرخ ۲۰.۵ درصد در نظر بگیریم و فرض کنیم سرمایه‌گذار تا پایان دوره به سپرده دست نزند، بازدهی شش‌ماهه آن حدود ۱۰.۲ درصد خواهد بود. البته در صورت برداشت زودتر، نرخ سود می‌تواند کمتر شود.

صندوق‌های درآمد ثابت شرایط متفاوتی دارند. این صندوق‌ها عمدتاً در اوراق با درآمد ثابت، سپرده‌های بانکی و سایر ابزارهای کم‌ریسک سرمایه‌گذاری می‌کنند. برای مثال، بازدهی مؤثر سالانه صندوق هما حدود ۳۷.۵ درصد و صندوق یاقوت حدود ۳۶ درصد بوده است.

اگر فرض کنیم این نرخ‌ها در طول دوره ثابت باقی مانده باشند، بازدهی شش‌ماهه این صندوق‌ها حدود ۱۶ تا ۱۸ درصد خواهد بود. در نتیجه، صندوق‌های درآمد ثابت در این دوره نسبت به سپرده بانکی بازدهی بیشتری داشته‌اند، اما همچنان بازدهی آن‌ها از تورم شش‌ماهه کمتر بوده است.

بیشتر بخوانید: صندوق درامد ثابت چیست؟

عملکرد مسکن و خودرو در نیمه اول سال 1405

در مورد بازار مسکن و خودرو، مقایسه بازدهی با سایر بازارها دشوارتر است زیرا برای هر دو بازار، آمار رسمی و کاملاً هم‌بازه‌ای که قیمت ابتدای فروردین و پایان شهریور را برای کل بازار نشان دهد، در دسترس نیست.

در بازار مسکن تهران، بر اساس بعضی داده‌های مربوط به قیمت‌های پیشنهادی، میانگین قیمت در فاصله ابتدای اسفند ۱۴۰۴ تا ابتدای شهریور ۱۴۰۵ در ۲۲ منطقه تهران حدود ۴۸.۴ درصد افزایش داشته و به حدود ۲۱۲.۵ میلیون تومان برای هر متر مربع رسیده است. منبع دیگری رشد این بازار را حدود ۶۹ درصد برآورد کرده است. تفاوت این اعداد به نوع داده، زمان شروع و روش محاسبه مربوط می‌شود.

در بازار خودرو نیز برآوردهای غیررسمی برای برخی خودروهای پرتقاضا رشدهایی بین ۶۶ تا ۷۸ درصد را نشان می‌دهد. برای مثال، رشد قیمت پژو ۲۰۷ در برخی محاسبات حدود ۶۶ درصد بوده است. با این حال، بازار خودرو به‌شدت به مدل خودرو، اختلاف قیمت کارخانه و بازار، شرایط عرضه و تقاضا و سیاست‌های تنظیم بازار وابسته است. بنابراین نمی‌توان یک نرخ بازدهی واحد برای کل بازار خودرو در نظر گرفت.

با توجه به تورم، آیا واقعاً سرمایه‌گذارها ثروتمندتر شده‌اند؟

مقایسه بازدهی بازارها بدون در نظر گرفتن تورم می‌تواند تصویر ناقصی از وضعیت سرمایه‌گذار ارائه کند. شاخص قیمت مصرف‌کننده مرکز آمار ایران از حدود ۵۴۲.۳ در اسفند ۱۴۰۴ به حدود ۷۲۹.۸ در شهریور ۱۴۰۵ رسیده است. بر اساس این ارقام، تورم تجمعی این دوره حدود ۳۴.۶ درصد محاسبه می‌شود.

بر اساس آمار بانک مرکزی نیز شاخص قیمت از حدود ۵۷۵ به ۸۰۰ رسیده و تورم تجمعی حدود ۳۹.۱ درصد بوده است. البته نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه شهریور ۱۴۰۵ اعداد بسیار بالاتری را نشان می‌دهد؛ حدود ۸۹.۸ درصد بر اساس مرکز آمار و ۸۳.۸ درصد بر اساس بانک مرکزی؛ اما این اعداد برای مقایسه عملکرد یک سرمایه‌گذاری از ابتدای فروردین تا پایان شهریور مناسب نیستند، زیرا تورم نقطه‌به‌نقطه تغییر قیمت‌ها نسبت به ماه مشابه سال قبل را نشان می‌دهد.

برای مقایسه با بازدهی شش‌ماهه، باید تورم تجمعی همان بازه زمانی را در نظر گرفت. شاخص‌های بورس، بیت‌کوین و دلار در هر دو سناریوی تورمی توانسته‌اند قدرت خرید سرمایه‌گذار را افزایش دهند. طلا در محدوده تورم قرار گرفته و نتیجه آن به شاخص تورم مورد استفاده بستگی دارد. طلای ۱۸ عیار با تورم ۳۴.۶ درصدی کمی بازدهی واقعی مثبت دارد، اما با تورم ۳۹.۱ درصدی بازدهی واقعی آن منفی می‌شود.

سکه‌ها نیز در هر دو حالت کمی پایین‌تر از تورم قرار گرفته‌اند. در مقابل، سپرده بانکی، صندوق‌های درآمد ثابت و نقره نتوانسته‌اند در این دوره قدرت خرید سرمایه‌گذار را حفظ کنند.

برای مثال، اگر یک میلیارد تومان در شاخص کل سرمایه‌گذاری شده بود، در پایان دوره حدود ۱.۹۳ میلیارد تومان می‌شد. با در نظر گرفتن تورم ۳۴.۶ درصدی، قدرت خرید این مبلغ معادل حدود ۱.۴۳ میلیارد تومان از پول ابتدای دوره است. با تورم ۳۹.۱ درصدی نیز قدرت خرید آن حدود ۱.۳۹ میلیارد تومان خواهد بود.

مقایسه بازدهی، ریسک و نقدشوندگی بازارها

بازدهی به‌تنهایی نمی‌تواند برای انتخاب یک بازار سرمایه‌گذاری کافی باشد. میزان نوسان، نقدشوندگی، هزینه معامله و شرایط ورود و خروج نیز اهمیت دارند.

انتخاب بازار مناسب برای هر فرد به عواملی مانند افق سرمایه‌گذاری، میزان تحمل ریسک، نیاز به نقدینگی و هدف سرمایه‌گذاری بستگی دارد.

بیشتر بخوانید: ریسک نقدشوندگی چیست؟

عملکرد صندوق‌های آگاه در نیمه اول 1405

برای بررسی عملکرد صندوق‌های سرمایه‌گذاری آگاه نیز باید میان صندوق‌های درآمد ثابت، طلا و سهامی تفاوت قائل شد. در صندوق‌های درآمد ثابت، می‌توان با استفاده از نرخ بازدهی سالانه، یک برآورد شش‌ماهه به دست آورد:

در این دوره، صندوق‌ اهرمی شتاب 185 درصد از زمان بازگشایی بازار تا 3۱ شهریور ثبت کرده‌ است که بالاترین بازدهی را در بین صندوق‌ها داشته است. در مورد صندوق‌های سهامی نیز نمی‌توان عملکرد آن‌ها را صرفاً با شاخص کل مقایسه کرد زیرا ترکیب پرتفوی هر صندوق با شاخص متفاوت است و ممکن است بازدهی بالاتر یا پایین‌تری ثبت کند. صندوق‌های طلا هم به دلیل سرمایه‌گذاری در گواهی‌های سپرده طلا و دارایی‌های مرتبط، معمولاً عملکردی نزدیک به طلا و سکه دارند.

همچنین مزیت اصلی صندوق‌های درآمد ثابت نسبت به سپرده بانکی این است که امکان دستیابی به بازدهی حدود ۳۶ تا ۳۷ درصد سالانه را فراهم می‌کنند، در حالی که نرخ سود سپرده‌های بانکی حدود ۲۰.۵ تا ۲۲.۵ درصد است. این بازدهی با ریسک کم به دست آمده اما همچنان پایین‌تر از تورم بوده است.

با هم مرور کنیم...

اگر تنها بازدهی اسمی از ابتدای سال تا پایان شهریور را در نظر بگیریم، بازار سهام بهترین عملکرد را در نیمه اول سال ۱۴۰۵ داشته است. شاخص هم‌وزن حدود ۱۰۲ درصد و شاخص کل حدود ۹۳ درصد رشد کرده‌اند. در نتیجه، اگر یک میلیارد تومان را بر اساس عملکرد شاخص هم‌وزن سرمایه‌گذاری کرده بودیم، ارزش آن در پایان شهریور به حدود ۲.۰۲ میلیارد تومان می‌رسید. در صورت سرمایه‌گذاری بر مبنای شاخص کل نیز سرمایه به حدود ۱.۹۳ میلیارد تومان می‌رسید. پس از بورس، بیت‌کوین با بازدهی حدود ۸۴.۵ درصدی به تومان قرار دارد. البته باید توجه داشت که این بازدهی ترکیبی از رشد قیمت بیت‌کوین در بازار جهانی و افزایش نرخ دلار است.

دلار نیز با رشد حدود ۴۷ درصدی بهترین عملکرد را در میان بازارهای سنتی داشته است. طلا و سکه با بازدهی حدود ۳۲ تا ۳۵ درصد در نزدیکی تورم قرار گرفته‌اند و نقره، سپرده بانکی و صندوق‌های درآمد ثابت پایین‌تر از تورم قرار دارند.

بر اساس محاسبات این دوره، بورس، بیت‌کوین و دلار توانسته‌اند قدرت خرید سرمایه‌گذار را در برابر تورم افزایش دهند. طلای ۱۸ عیار تقریباً در محدوده تورم قرار داشته و سکه‌ها کمی پایین‌تر از تورم بوده‌اند. صندوق‌های درآمد ثابت، سپرده بانکی و نقره نیز نتوانسته‌اند قدرت خرید سرمایه‌گذار را حفظ کنند