ریسک نقدشوندگی یکی از جنبههای مهم و در عین حال کمتر شناختهشده در سرمایهگذاری است که میتواند تاثیرات قابل توجهی بر بازده و امنیت داراییها داشته باشد. این ریسک به توانایی سرمایهگذار در تبدیل سریع داراییها به وجه نقد، بدون کاهش قابل ملاحظه ارزش آنها، اشاره دارد. در بازارهای مالی، نقدشوندگی بالا به معنای سهولت خرید و فروش داراییها است و کاهش نقدشوندگی میتواند منجر به مشکلاتی مانند افزایش هزینههای معامله یا حتی قفل شدن سرمایه شود. عوامل متعددی از جمله حجم معاملات، تعداد خریداران و فروشندگان، شرایط اقتصادی و نوع دارایی میتوانند بر ریسک نقدشوندگی تاثیر بگذارند. در این مقاله به بررسی دقیق مفهوم ریسک نقدشوندگی، عوامل موثر بر آن و تاثیرات آن بر بازارهای مالی میپردازیم.
نکات کلیدی
- ریسک نقدشوندگی به عدم توانایی تبدیل سریع دارایی به پول نقد بدون کاهش قابلتوجه ارزش آن اشاره دارد.
- این ریسک میتواند باعث قفل شدن سرمایه و افزایش هزینههای معامله شود.
- انواع ریسک نقدشوندگی شامل ریسک نقدینگی در بودجه (مرتبط با توانایی شرکت در تسویه بدهیها) و ریسک نقدینگی در بازار (کاهش ارزش دارایی هنگام فروش) است.
- حجم معاملات، تعداد خریداران و فروشندگان، شکاف قیمت خرید و فروش و شرایط اقتصادی بر نقدشوندگی تاثیر میگذارند.
- بازارهایی با تعداد زیاد خریداران و فروشندگان نقدشوندگی بالاتری دارند و ریسک کمتری ایجاد میکنند.
- واکنشهای هیجانی معاملهگران، بهویژه در بازارهای در حال توسعه، میتواند ریسک نقدشوندگی را افزایش دهد.
- نوسانات شدید قیمت میتواند تقاضا را کاهش داده و نقدشوندگی را پایین بیاورد.
- تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری و انتخاب داراییهایی با حجم معاملات بالا میتواند ریسک نقدشوندگی را کاهش دهد.
تعریف ریسک نقدشوندگی
ریسک نقدینگی یا نقدشوندگی همان قابلیت تبدیلشدن سهم به پول نقد در کمترین زمان است. هرگاه بازار یک سهام با کمبود تقاضای خرید روبهرو باشد و مالک سهمی نتواند سهام خود را در زمانی که در نظر گرفته است و به قیمتی که میخواهد به فروش برساند با ریسک نقدشوندگی مواجه میشود. در این شرایط مالک سهم نمیتواند سهام خود را با ارزش واقعی آن به فروش برساند. داراییهایی که خرید و فروش آنها به آسانی صورت میگیرد از ریسک نقد شوندگی کمتری برخوردار هستند. به تعبیری دیگر، ریسک نقد شوندگی ریسکی است که از کمبود معاملات یک سهم ناشی میشود و این نشاندهنده این نکته است که تعداد اوراق بهادار یا اندازه نشر آن نماد کوچک است. هر چه این اندازه کوچکتر باشد، ریسک نقدشوندگی بیشتر است.
بنابراین هر چه سرعت خرید و فروش سهم شما کم باشد و کسی آن را از شما نخرد، شما با ریسک نقد شوندگی زیادی مواجه هستید و هرچه سرعت خرید و فروش سهامتان بیشتر باشد و معاملات آن روانتر انجام شود، ریسک نقدشوندگی سهم شما کم است. سرمایهگذاری عالی آن است که بتوان سهام را راحتتر به پول نقد و به قیمت دلخواه به فروش رساند. خرید سهمی که به دلایل مختلفی مانند عملکرد نامناسب شرکت، کسی خریدار آن نیست و ریسک نقد شوندگی دارد، منطقی به نظر نمیرسد.
انواع ریسک نقدشوندگی چیست؟
ریسک نقدینگی یا نقدشوندگی خود به دو گروه تقسیم میشود:
1- ریسک نقدینگی در بودجه:
این ریسک مرتبط با شرکتها است. هنگامیکه شرکتی با اتکا به بودجهاش توان تسویه بدهیهای خود را نداشته باشد، ریسک نقدینگی در بودجه رخ داده است. در واقع ریسکی که مربوط به توان شرکت برای جبران بدهیهایش باشد، ریسک نقدینگی در بودجه نام دارد. این ریسک به عواملی چون اندازه شرکت بستگی دارد. شرکتی که بزرگ باشد توان تامین بدهیهای خود را دارد و ریسک کمتری را تحمل میکند اما بعضی از شرکتهای کوچک در جبران بدهیهای خود ضعیفتر عمل میکنند و ریسک بیشتری را متحمل میشوند.
2- ریسک نقدینگی در بازار:
هرگاه احتمال آن برود که ارزش یک دارایی در هنگام فروش کاهش پیدا خواهد کرد، ما با ریسک نقدینگی در بازار روبهرو هستیم. این موقعیت زمانی رخ میدهد که شرکت مربوطه انعطاف و توانایی و برنامهریزی درست و لازم برای خارج شدن از چالش و موقعیت بحرانی خود را ندارد. با مثالی به شرح این ریسک میپردازیم؛ فرض کنید ماشینی به ارزش 100 میلیون تومان دارید و در شرایطی قرار گرفتید که به پول نیاز دارید. کسی حاضر نیست ماشین شما را به قیمت و ارزش واقعی آن خریداری کند. قطعا در این شرایط خودرو را زیر قیمت و ارزش واقعی آن را میفروشید در نتیجه شما دچار ضرر و زیان میشوید و ریسک نقدشوندگی این کار را پذیرفتید.
دلایل و عوامل موثر بر ریسک نقدشوندگی چیست؟
در بحران بزرگ مالی که چند سال پیش در جهان رخ داد اثر فاکتور نقد شوندگی روی پروژههای مالی کوتاهمدت و سیستمهای بانکی مشخص شد. بنابراین بسیاری از اقتصاددانها دست به اصلاح مدلهای مالی زدند. ریسک نقدشوندگی تا قبل از این بحران جهانی از طرف معاملهگران فاکتور چندان با اهمیتی محسوب نمیشد اما بعد از آن دریافتند که همه مؤسسات کوچک و بزرگ مالی و حتی دولتها میتوانند تحت تأثیر این ریسک قرار بگیرند. در ادامه عواملی که روی این ریسک تاثیر میگذارند را نام میبریم.
شکاف قیمت خرید و فروش
به فاصله قیمت درخواستی خرید یک سهم با قیمت پیشنهادی فروش آن شکاف قیمت خرید و فروش میگویند. شکاف قیمت خرید و فروش در واقع اختلاف بین بالاترین قیمت پیشنهادی یک خریدار بابت خرید آن سهم با پایینترین قیمت پیشنهادی یک فروشنده برای فروش همان سهم است. اگر شکاف قیمت خرید و فروش کم باشد در واقع فروشنده گمان میکند که ممکن است سهم در آینده دچار افزایش نرخ شود و به همین سبب مبلغ بالاتری را پیشنهاد میدهد و همین امر باعث میشود سهم توانایی بالاتری برای تبدیلشدن به پول نقد را داشته باشد و ریسک نقدینگی آن کاهش یابد.
عمق بازار
مفهوم عمق بازار به تعداد خریداران و فروشندگان اشاره دارد. در شرایطی که تعداد خریداران و فروشندگان به اندازهای باشد که صف خرید و فروش تشکیل نشود، عمق بازار زیاد است. در چنین شرایطی میتوانید هر زمان که خواستید سهامی را بخرید با بفروشید. در حقیقت بازارهای عمیق قابلیت نقدشوندگی بالایی دارند و سرعت معاملات در آنها بالا است.
افق زمانی فروشندگان
از فاکتورهای دیگر در ریسک نقدشوندگی، افق زمانی فروشنده است. فروشندهای که برای فروش سهم خود عجله ندارد ریسک نقدینگی سهم خود را کاهش میدهد. زمانیکه فروشندهای برای فروش سهام خودش از نظر زمانی صبور نباشد سهم را وارد ریسک نقدینگی بالایی میکند.
حجم معاملات
حجم معاملات یکی از فاکتورهای محاسبه ریسک نقدینگی است. البته باید در نظر داشت حجم بالای خرید یا فروش در بورس به تنهایی به معنای بالا یا پایین رفتن ریسک نقدشوندگی نیست.
تصمیمات احساسی
ریسک نقد شوندگی تحت تاثیر هیجانات و واکنشهای رفتاری معاملهگران نیز افزایش یا کاهش مییابد. این ریسک در کشورهایی که در حال توسعه هستند بیشتر رخ میدهد زیرا معاملهکنندگان در این کشورها پتانسیل تصمیمات احساسی بالایی دارند و ممکن است با شنیدن کوچکترین اخباری صف فروش تشکیل دهند و سبب شکسته شدن قیمت آن سهم شوند.
موارد دیگری را هم میتوانیم به عنوان عوامل موثر بر ریسک نقدشوندگی مطرح کنیم:
- نوسان قیمت: نوسانات زیاد قیمت میتواند نقدشوندگی را کاهش دهد زیرا خریداران و فروشندگان ممکن است برای اجتناب از ضرر، از معامله خودداری کنند.
- نوع دارایی: داراییهای پیچیده یا کمتر شناختهشده (مثلا صندوقهای سرمایهگذاری خصوصی) معمولا نقدشوندگی کمتری دارند.
- شرایط اقتصادی و سیاسی: شرایط نامساعد اقتصادی یا بیثباتی سیاسی میتواند موجب کاهش نقدشوندگی شود.
- سیاستهای نظارتی: قوانین و مقررات بازار میتواند بر نقدشوندگی تاثیرگذار باشد.
- اعتبار ناشر یا شرکت: اعتبار پایین یک شرکت یا ناشر دارایی میتواند باعث کاهش تقاضا و در نتیجه نقدشوندگی کمتر شود.
- هزینههای معامله: هزینههای بالای خرید و فروش میتواند باعث کاهش تعداد معاملات و در نتیجه کاهش نقدشوندگی شود.
سخن آخر
اگر با مفهوم ریسک نقدشوندگی و تاثیر آن روی جریان بازار بورس و سهام آشنا شویم، قطعا درک بهتری از روند بازار و فرآیند خرید و فروش خواهیم داشت. به طور کلی درک جریانات ریزودرشت و تاثیرگذار بازار میتواند سرنوشت ما در این بازار تغییر دهد و درک صحیح آن باعث تصمیمگیریهای مناسب میشود. همان طور که در این مطلب اشاره کردیم، نوسانات نقدی در اثر فاکتورهای مختلفی ایجاد میشوند و این نوسانات باعث به وجود آمدن مفهومی به نام ریسک نقدینگی خواهند شد. در واقع اگر شرایطی پیش بیاید که شما در آن نتوانید سهام خودتان را به ارزش واقعی خودش و در زمانی کوتاه بفروشید، دچار ریسک نقدشوندگی شدهاید.
