صورتهای مالی چیست و انواع آنها کدامند؟
یکی از کاربردیترین روشهای تحلیل بازار در مسیر سرمایهگذاری بورسی، استفاده از رویکردهای تحلیل بنیادی است. تحلیلگران و سرمایهگذارانی که از تحلیل بنیادی استفاده میکنند، در بازه زمانی بلندمدت میتوانند به سودی قابل قبول دست یابند. یکی از مولفههای اصلی در ارزشگذاری شرکتهای بورسی، بررسی صورتهای مالی، سودآوری آنها و تصمیمگیری برای انتخاب سهام شرکتها است. در این مقاله به معرفی صورتهای مالی میپردازیم.
نکات کلیدی
- صورتهای مالی گزارشهایی رسمی هستند که وضعیت مالی، عملکرد و جریان نقدی یک شرکت را نشان میدهند.
- این گزارشها به تحلیلگران کمک میکنند سلامت مالی شرکت و توانایی سودآوری آن را ارزیابی کنند.
- مهمترین صورت مالی، صورت سود و زیان است که نشان میدهد شرکت در یک دوره مشخص چهقدر فروش، هزینه و سود یا زیان داشته است.
- تحلیل درست صورتهای مالی پایه اصلی ارزشگذاری، سنجش ریسک و تصمیمگیری در تحلیل بنیادی است.
- سرمایهگذاران با مقایسه صورتهای مالی دورههای مختلف میتوانند روند رشد، کیفیت سود و ثبات عملکرد شرکت را بررسی کنند.
صورت مالی چیست؟
شرکتهای کوچک و بزرگی که سهام آنها در بازار سرمایه معامله میشوند، وظیفه دارند گزارشهای مالی خود را در بازههای زمانی تعیین شده منتشر کنند. این گزارشها که با نام «صورتهای مالی» شناخته میشوند، چارچوب مشخصی دارند و در تهیه آنها لازم است اصول حسابداری به صورت کاملا استاندارد رعایت شود. در نتیجه این صورتها، دقیقترین گزارش را در مورد وضعیت مالی شرکت ارائه میکنند. صورتهای مالی همه شرکتهای فعال در بازار سرمایه را میتوانید در وبسایت کدال مشاهده کنید.
انواع صورتهای مالی کداماند؟
همان طور که اشاره کردیم، صورتهای مالی خلاصهای از عملیات مالی و فعالیتهای سرمایهگذاری شرکت را ارائه میدهند. صورتهای مالی انواع مختلفی دارند که هر یک از آنها نقش ویژهای در تحلیل و ارزیابی وضعیت مالی شرکت ایفا میکنند و با فراهم کردن دادههای دقیق و قابل اعتماد، امکان برنامهریزی و تصمیمگیریهای استراتژیک را تسهیل خواهند کرد. در ادامه انواع صورتهای مالی، اطلاعات ارائه شده توسط آنها و هدف از تهیه هر کدام را بررسی میکنیم.
۱- ترازنامه
ترازنامه گزارشی است که برای ارزیابی وضعیت مالی شرکتها تهیه میشود. اطلاعات ترازنامه شامل مقادیر دقیق بدهیها، داراییها و سرمایه شرکت است. اطلاعات موجود در ترازنامه به سرمایهگذاران کمک میکند توانایی مالی یک نهاد را از نظر ریسک نقدینگی، ریسک مالی و ریسک اعتباری و ریسک کسبوکار ارزیابی کنند. ترازنامه اطلاعات کاملی درباره داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام ارائه میدهد؛ به همین دلیل به عنوان مبنایی برای سنجش عواملی مانند نرخ بازده، ارزیابی ساختار سرمایه، قابلیت سودآوری شرکت، ریسکهای مربوط به واحد تجاری و جریانهای نقدی آتی و درنهایت بررسی انعطافپذیری آن، محسوب میشود.
اساس ترازنامه شرکتها بر پایه معادله زیر قرار میگیرد که به آن معادله حسابداری میگویند:
ساختار این سند شامل موارد زیر است:
- منابع اقتصادی تحت کنترل
- ساختار مالی شرکت
- میزان نقدینگی
- توان بازپرداخت بدهیها
- ظرفیت سازگاری با محیط عملیاتی شرکت
در ادامه، اجزای اصلی ترازنامه را بیشتر میشناسیم.
داراییها
دارایی در واقع به اموال یا منابع اقتصادی متعلق به یک شرکت گفته میشود. یک دارایی باید منبع اقتصادی باشد (یعنی برای واحد تجاری منافع آتی داشته باشد)، در تسلط مالکانه واحد تجاری باشد و بتوان آن را به پول نقد تبدیل کرد.
داراییها میتواند عینی و مشهود باشند مانند زمین، ساختمان، موجودی نقدی و موجودی کالا، یا به صورت حقوق مالی و امتیازات غیرقابل رویتی مانند سرقفلی باشند. در یک دستهبندی دیگر، داراییها را به دو گروه ثابت و جاری تقسیم میکنند.
داراییهای جاری، گروهی از داراییها هستند که قدرت نقدشوندگی بالایی دارند و در کوتاه مدت به طور مستقیم یا طی یک چرخه عملیاتی به وجه نقد تبدیل میشوند. داراییهای جاری شامل وجوه نقد، بانک، سرمایهگذاریهای کوتاهمدت، اسناد دریافتنی، بدهکاران، موجودیها و اوراق بهادار قابل فروش هستند. به داراییهای جاری، سرمایه در گردش یا داراییهای در گردش هم گفته میشود.
داراییهای ثابت، داراییهای غیرجاری هستند که انتظار نمیرود در چرخه عملیاتی شرکت به وجه نقد تبدیل شوند. این داراییها را، داراییهای بلندمدت یا غیر جاری نیز میگویند.
بدهیها
بدهیها تعهدات شرکت به بستانکارانش هستند. در ترازنامه ۲ گروه بدهی وجود دارد:
1- بدهیهای جاری: تعهداتی هستند که باید در طول یک چرخه عملیاتی یا یک سال مالی، پرداخت شوند. این بخش از ترازنامه در مقابل داراییهای جاری قرار دارد و باید از محل داراییهای جاری تسویه شوند. به این دلیل که سررسید هر دو گروه مشابه است و انتظار نمیرود شرکت برای تسویه این بدهیها زمین، ساختمان یا سایر اقلام دارایی ثابت خود را بفروشد.
2- بدهیهای بلندمدت: گروهی از تعهدات شرکت هستند که میتوان آنها را در مدتی بیشتر از یک سال پرداخت کرد. این گروه از بدهیها با هدف کسب داراییهای سرمایهای در شرکتها ایجاد میشوند. محل پرداخت این بدهیها عواید ناشی از سرمایهگذاریهای شرکت، از محل همین بدهیها است. برخی از انواع این بدهیها شامل وام بلندمدت پرداختنی، اسناد بلندمدت پرداختنی، اوراق قرضه بلندمدت و … است.
نمونه سند ترازنامه را در تصویر زیر مشاهده کنید:
ترازنامه دو مولفه برای ارزیابی قدرت مالی یک شرکت دارد، که جداگانه به آنها اشاره میکنیم:
- توان یا قدرت مالی شرکت: برای ارزیابی قدرت مالی یک شرکت، با برقراری یک ارتباط بین داراییهای شرکت و بدهیهای آن و استفاده از نسبتهایی مانند نسبت بدهی، این موضوع قابل بررسی خواهد بود. همچنین توجه به اطلاعات مربوط به منابع اقتصادی تحت کنترل شرکت و نحوه بهکارگیری این منابع درگذشته، میتواند در پیشبینی توانایی واحد تجاری برای ایجاد وجه نقد از این منابع در آینده شرکت مفید باشد.
- انعطافپذیری مالی شرکت: به توانایی شرکت در واکنش به رویدادها و فرصتهای غیرمنتظره که منجر به تغییر میزان و زمان جریانهای نقدی با توجه به شرایط خاص میشود، انعطافپذیری مالی میگویند. این امر شرکت را قادر میسازد تا از فرصتهای سرمایهگذاری به خوبی بهره بگیرد. همچنین باعث میشود شرکت در دورانی که جریانهای نقدی حاصل از عملیات در سطح پایین قرار دارد (به دلایلی مانند کاهش غیرمنتظره تقاضا برای محصولات تولیدی شرکت)، به حیات خود ادامه دهد.
2- صورت سود و زیان
صورت سود و زیان، نتیجه فعالیت یک شرکت را با نمایش میزان درآمد، هزینه، سود و زیان هر شرکت در یک دوره مشخص زمانی گزارش میدهد. گزارش صورت مالی سود و زیان از دو روش یک مرحلهای و دو مرحلهای تنظیم میشود.
- روش تک مرحلهای: در روش تک مرحلهای، اول به درآمدها و پس از آن به هزینهها اشاره میشود و در نهایت از تفاضل آنها، سود یا زیان قبل از کسر مالیات، به دست میآید.
- روش دو مرحلهای: در روش دو مرحلهای، ابتدا درآمدهای عملیاتی و سپس هزینههای عملیاتی ذکر میشود و در ادامه از تفاضل این مولفهها، سود یا زیان به دست میآید. در مرحله بعد به درآمدهای غیر عملیاتی و هزینههای غیرعملیاتی اشاره میشود. از تفاضل نتایج مرحله اول و دوم به سود و زیان شرکت، قبل از کسر مالیات میرسیم.
نکته ۱: مهمترین بخش صورت سود یا زیان بخش پایانی آن یعنی سود یا زیان ویژه است.
نکته ۲: در صورت سود و زیان شرکتهای تولیدی، معمولا در پایین صورت مالی، جدولهای ظرفیت تولید شرکت قرار داد. در این جدولها، بر اساس تنوع محصول، ظرفیت اسمی سال مالی جاری و سال مالی آینده به تفکیک در کنار هم قرار میگیرند.
نکته ۳: شرکتهای سرمایهگذاری عمدتا سود خود را در پایان سال مالی و پس از برگزاری مجامع محاسبه میکنند، به همین دلیل سال مالی خود را منتهی به ۳۰ آذرماه قرار میدهند تا بتوانند سود حاصل را محاسبه کنند.
نکته ۴: در بررسی صورت سود و زیان شرکتها، شناخت نوع فعالیت شرکت از نظر بازار فروش و هزینههای فصلی اهمیت دارد. مقدار فروش یا هزینه برخی از شرکتها و صنایع در دورههای خاص از سال افزایش مییابد. آگاهی از این موضوع میتواند سرمایهگذاران را از اتخاذ تصمیمهای هیجانی در زمان افزایش درآمد یا هزینه فصلی بازدارد.
نمونه صورت سود و زیان را در تصویر زیر مشاهده کنید:
3- صورت جریان وجوه نقد
صورت جریان وجوه نقد، گزارشی است که به تغییرات در وجه نقد یک شرکت میپردازد. این گزارش به امور سرمایهگذاری، عملیاتی و تامین مالی در یک دوره زمانی مشخص میپردازد.
- امور سرمایهگذاری شامل موارد زیر هستند:
- اعطای وام و وصولیهای اقساط آن
- خرید و فروش داراییهای ثابت برای شرکت
- خرید و فروش اوراق بهادار
امور عملیاتی به فعالیتهای اصلی درآمد شرکت مرتبط است. معمولا جریانهای نقدی ناشی از فعالیتهای عملیاتی، اثرات نقدی مبادلات و رویدادهای اقتصادی هستند که در تعیین سود عملیاتی لحاظ میشوند. امور تامین مالی نیز شامل موارد زیر میشوند:
- استقراض وجه نقد از اعتباردهندگان
- بازپرداخت مبالغ استقراضشده
- دریافت منابع از مالکان
- بازگشت سرمایهگذاری به آنها
نمونه صورت جریان وجوه نقد را در تصویر زیر مشاهده کنید:
4- صورت سود و زیان جامع
صورت سود و زیان جامع، گزارشی است که در آن تمامی درآمدها و هزینههای شناسایی شده طی یک دوره مالی جمعآوری شده است. هدف اصلی تهیه صورت سود و زیان، مروری بر درآمدها و هزینههای عملیاتی شرکت است.
برای تصمیمگیریهای اقتصادی، آگاهی از تمامی جنبههای عملکرد مالی واحد تجاری در یک دوره زمانی مشخص، ضرورت دارد. به همین دلیل، لازم است تمامی درآمدها و هزینههای شناساییشده در آن دوره بررسی شوند. در این شرایط، ارائه صورت سود و زیان جامع ضروری به نظر میرسد، چرا که میزان افزایش یا کاهش حقوق صاحبان سرمایه از محل درآمدها و هزینههای مختلف دوره را نشان میدهد.
گزارش صورت سود و زیان جامع در دو نوع ارائه میشود:
- سود یا زیان خالص دوره طبق صورت سود یا زیان
- سایر درآمدها و هزینههای شناسایی شده به تفکیک
هدف از تهیه صورتهای مالی
همانطور که دیدید صورتهای مالی، تصویری از داراییها، بدهیها، درآمدها، هزینهها و جریان نقدینگی یک شرکت را ارائه میدهند. در حقیقت، هر یک از انواع صورتهای مالی، بخشی از این تصویر را تشکیل میدهند. "ترازنامه" وضعیت داراییها، بدهیها و حقوق صاحبان سهام را نشان میدهد، "صورت سود و زیان" تصویری از درآمد، سود، زیان و هزینه را ارائه میکند و "صورت جریان وجوه نقد"، تغییرات وجوه نقد یک شرکت را به نمایش میگذارد.
بنابراین هدف اصلی از تهیه صورتهای مالی، ارائه اطلاعات دقیق و شفاف به ذینفعان مختلف یک کسبوکار است. این ذینفعان میتوانند شامل سرمایهگذاران، بانکها، مدیران، کارکنان، دولت و سایرین باشند. زمانی که دقیقتر به ماهیت هر یک از صورتهای مالی نگاه کنیم، میتوانیم اهداف خاصتری از تهیه آنها را ببینیم که در قسمت مزایای صورتهای مالی به آن اشاره میکنیم.
مزایای صورتهای مالی
اگر تا به اینجای مطلب همراه ما بودید، احتمالا مزایای مهمی که صورتهای مالی هم برای سرمایهگذاران و هم برای سازمانها دارند را درک کردهاید. با این وجود، بد نیست تا یک بار دیگر این مزایا را مرور کنیم.
- ارزیابی عملکرد: صورتهای مالی به سرمایهگذاران، مدیران و سایر ذینفعان کمک میکنند تا عملکرد مالی یک شرکت را در یک دوره زمانی مشخص ارزیابی کنند. به عنوان مثال، آنها میتوانند از صورت سود و زیان برای بررسی سودآوری شرکت و از ترازنامه برای ارزیابی وضعیت مالی آن استفاده کنند.
- تصمیمگیری: صورتهای مالی اطلاعات لازم را برای تصمیمگیریهای مهم اقتصادی فراهم میکنند. به عنوان مثال، سرمایهگذاران از صورتهای مالی برای تصمیمگیری در مورد سرمایهگذاری در یک شرکت استفاده میکنند. بانکها از صورتهای مالی برای تصمیمگیری در مورد اعطای وام و مدیران از صورتهای مالی برای تصمیمگیری در مورد استراتژیهای کسبوکار استفاده میکنند.
- شفافیت و پاسخگویی: صورتهای مالی، ابزاری برای شفافیت و پاسخگویی مدیران به سهامداران، سرمایهگذاران و سایر ذینفعان هستند. این گزارشها نشان میدهند که مدیران چگونه از منابع شرکت استفاده میکنند و چه نتایجی حاصل شده است.
- مقایسه: صورتهای مالی به سرمایهگذاران و تحلیلگران اجازه میدهند تا عملکرد یک شرکت را با سایر شرکتهای همان صنعت یا با دورههای زمانی قبلی مقایسه کنند.
- تعیین ارزش: صورتهای مالی به عنوان پایهای برای تعیین ارزش یک شرکت استفاده میشوند. تحلیلگران از صورتهای مالی برای محاسبه نسبتهای مالی مختلف استفاده میکنند که به آنها در ارزیابی ارزش یک شرکت کمک میکند.
در آخر، شرکتها موظف هستند که طبق قوانین و مقررات حسابداری، صورتهای مالی خود را تهیه و منتشر کنند.
معایب و چالشهای صورتهای مالی
اکنون که همه چیز از جمله معنای صورت های مالی را مورد بحث قرار دادیم، اجازه دهید برخی از مهمترین محدودیتها و چالشهای آن را بررسی کنیم.
- پیچیدگی: تهیه گزارشهای مالی میتواند شامل استانداردهای حسابداری پیچیده و چالشهای جمع آوری و آنالیز دادهها باشد.
- کیفیت دادهها: اطمینان از صحت و قابلیت اطمینان دادهها برای تهیه گزارشهای مالی قابل اعتماد بسیار مهم و به همان اندازه سخت است.
- عوامل کیفی نادیده گرفته شده: صورتهای مالی اغلب عوامل کیفی مهمی مانند روحیه کارکنان یا شهرت برند را نادیده میگیرند و تصویر ناقصی از سلامت و عملکرد کلی یک شرکت ارائه میدهند.
- امکان دستکاری: صورتهای مالی مستعد دستکاری و تقلب هستند و قابلیت اطمینان آنها را به خطر میاندازند که میتواند ذینفعان را گمراه کند و بر اعتماد و تصمیمگیری دقیق تاثیر بگذارد.
نکات مهم برای تهیه صورت های مالی
تهیه صورتهای مالی دقیق و قابل اعتماد، یکی از مهمترین مراحل در مدیریت مالی هر کسبوکاری است و زمانی که مراحل تهیه صورتهای مالی به درستی طی شود، تمام نکات و جزئیات مهم، رعایت خواهند شد. در ادامه به برخی از این نکات مهم اشاره میشود:
- طی کردن صحیح مراحل تهیه صورتهای مالی: اولین و مهمترین نکته، طی کردن مراحل تهیه صورتهای مالی به شکل صحیح و استاندارد است. این فرآیند شامل جمعآوری دادههای مالی از اسناد و مدارک، ثبت آنها در دفتر کل، تهیه صورتهای آزمایشی برای بررسی صحت اطلاعات، انجام تنظیمات پایان دوره و در نهایت تهیه صورتهای مالی نهایی است. (لینک مراحل تهیه صورت های مالی یا اضافه کردن یک بخش با این عنوان در همین مطلب)
- تطبیق با استانداردهای حسابداری: صورتهای مالی باید مطابق با استانداردهای حسابداری پذیرفته شده (مانند استانداردهای حسابداری ایران یا استانداردهای بینالمللی حسابداری) تهیه شوند.
- ثبات در روشهای حسابداری: روشهای حسابداری که در یک دوره استفاده میشوند، باید در دورههای بعدی نیز به صورت ثابت به کار روند تا امکان مقایسه صورتهای مالی در دورههای مختلف فراهم شود.
- اصل احتیاط: در صورت وجود عدم قطعیت در مورد مبالغ یا رویدادهای آینده، اصل احتیاط باید رعایت شود و ارقام به گونهای ثبت شوند که منجر به ارائه تصویری محافظهکارانه از وضعیت مالی شود.
- افشای ریسکها و عدم قطعیتها: هر گونه ریسک مالی یا عدم قطعیت که ممکن است بر وضعیت مالی شرکت تاثیر بگذارد باید به وضوح افشا شود.
- یادداشتهای توضیحی: اطلاعات تکمیلی و جزئیات مهم باید در یادداشتهای توضیحی ارائه شوند. این شامل افشای روشهای حسابداری، برآوردها و تخمینها، تعهدات احتمالی و هر نوع تغییرات قابل توجه است.
- اصل تطابق درآمدها و هزینهها: درآمدها و هزینههای مربوط به یک دوره خاص باید در همان دوره شناسایی و ثبت شوند.
تفاوت بین صورت جریان وجوه نقد با سایر صورتهای مالی
برخلاف ترازنامه که وضعیت مالی یک شرکت را در یک لحظه خاص نشان میدهد و صورت سود و زیان که درآمدها و هزینههای یک دوره را نمایش میدهد، صورت جریان وجوه نقد بر حرکت واقعی پول در یک کسبوکار تمرکز میکند. این صورت مالی، به سوالاتی مانند اینکه شرکت چگونه پول به دست میآورد، چگونه از آن استفاده میکند و آیا توانایی پرداخت بدهیها و سرمایهگذاریهای خود را دارد، پاسخ میدهد. در واقع، صورت جریان وجوه نقد، یک تصویر پویا از وضعیت مالی شرکت ارائه خواهد داد که نشان میدهد پول نقد چگونه وارد کسبوکار میشود و چگونه از آن خارج میشود. به عبارت دیگر، این صورت مالی، به سرمایهگذاران، تحلیلگران و مدیران کمک میکند تا درک عمیقتری از سلامت مالی یک شرکت داشته باشند.
سخن آخر
در این مطلب با صورتهای مالی اساسی مانند ترازنامه، صورت سود و زیان، صورت جریان وجوه نقد و صورت سود و زیان جامع پرداختیم. آشنایی با این صورتهای مالی در به کارگیری رویکردهای تحلیل تکنیکال، اهمیت بالایی دارد. در واقع سرمایهگذاران با بررسی این صورتها میتوانند عملکرد مالی شرکتهای مختلف را در بازههای زمانی مشخص بررسی کنند. شرکتها هم وظیفه دارند در بازههای زمانی تعیینشده، گزارشهای مالی خود را منتشر کنند. سرمایهگذاران میتوانند این گزارشها را در وبسایت کدال به آدرس www.codal.ir مشاهده و بررسی کنند.
