نسبت P/E چیست و چه کاربردهایی دارد؟

نسبت P/E یکی از نسبت‌های مالی پرکاربرد در تحلیل بنیادی است که از تقسیم قیمت سهم بر سود هر سهم به دست می‌آید. این نسبت نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران به ازای هر یک ریال سود شرکت، چند ریال حاضرند پرداخت کنند. اگر این عدد زیاد باشد، یعنی بازار انتظار دارد شرکت در آینده رشد خوبی داشته باشد یا اینکه قیمت سهم بالاتر از ارزش ذاتی است. از طرفی اگر این عدد کم باشد (مثلا کمتر از 4)، ممکن است سهم کمتر از ارزش واقعی خود در حال معامله باشد و فرصتی مناسب برای خرید محسوب شود یا اینکه شرکت مشکلات بنیادی داشته باشد. نکته مهم این است که نسبت P/E را باید با شرکت‌های دیگر فعال در همان صنعت و سایر پارامترهای بنیادی بررسی کنیم تا بتوانیم تصمیم دقیق‌تری بگیریم.

نکات کلیدی

نسبت P/E چیست؟

نسبت P/E (قیمت به سود)، یک معیار بنیادی برای سنجش ارزش سهام است که از قیمت فعلی سهام بر سود هر سهم (EPS) به دست می‌آید. این نسبت نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاران برای هر واحد سود شرکت چه‌قدر پرداخت می‌کنند. سرمایه‌گذارانی مانند وارن بافت که بیشتر با توجه به ارزش بنیادی شرکت معامله می‌کنند و دیدگاه کوتاه‌مدتی در سرمایه‌گذاری خود ندارند، بیشتر به نسبت‌های مالی توجه دارند و در سرمایه‌گذاری خود از آن استفاده می‌کنند. با توجه به همین مورد، این نسبت بیشتر توسط افرادی که در بازه زمانی میان‌مدت و بلندمدت سرمایه‌گذاری می‌کنند، استفاده می‌شود.

نحوه محاسبه نسبت P/E

نسبت P/E یا همان Price/EPS با استفاده از فرمول زیر محاسبه می‌شود:

قیمت هر سهم در تابلوی معاملاتی وجود دارد. سود هر سهم هم در صورت سود و زبان منتشر می‌شود. در واقع در این فرمول منظور از E همان EPS است که جدای از صورت‌های مالی در تابلوی معاملاتی شرکت هم قابل مشاهده است. توجه داشته باشید که تمرکز این فرمول بر اطلاعات گذشته است. برای متوجه شدن نسبت P/E بر اساس اطلاعات گذشته، می‌توانیم آن را به راحتی در تابلوی معاملاتی سهام شرکت مشاهده کنیم. در ادامه مراحل مشاهده P/E را در تابلوی معاملاتی سهام مرور می‌کنیم.

نحوه مشاهده P/E سهام در بورس

برای اطلاع از نسبت P/E یک سهم در بورس می‌توانید از مسیر استفاده کنید:

1. وارد سایت TSETMC.COM شوید.
2. در نوار بالای صفحه‌ی اصلی، روی ذره‌بین کلیک کنید و نام نماد مورد نظر خود را وارد کنید.
3. در صفحه‌ باز شده مانند تصویر زیر، می‌توانید از P/E سهم مورد نظر مطلع شوید.

نسبت P/E چه اطلاعاتی به سرمایه‌گذاران می‌دهد؟

برخی معتقدند که عدد P/E نشان می‌دهد چند سال طول می‌کشد تا سرمایه‌ای که برای خرید سهام صرف شده، از طریق سودهای شرکت به سرمایه‌گذار بازگردد. هرچند این تفسیر از نسبت P/E صحیح است اما نگاهی سطحی و ابتدایی به آن دارد. باید توجه داشت که اخبار و رویدادهای مختلف می‌تواند محاسبات و پیش‌بینی‌های مربوط به سودآوری شرکت‌ها را تحت تاثیر قرار دهد.

• رشد سود سهام

اگرچه EPS در نسبت P/E بر اساس درآمد چهار فصل گذشته محاسبه می‌شود اما نسبت P/E تنها یک معیار برای عملکرد گذشته شرکت نیست بلکه نشان‌دهنده انتظارات سرمایه‌گذاران از رشد آینده شرکت است. قیمت هر سهم بازتابی از دیدگاه سرمایه‌گذاران نسبت به ارزش آن است و انتظارات آن‌ها از تغییر سودآوری در این قیمت لحاظ می‌شود. بنابراین نسبت P/E می‌تواند به عنوان یک شاخص از میزان خوش‌بینی سرمایه‌گذاران به آینده شرکت تفسیر شود.

• ارزش سهام

استناد به نسبت P/E در مقایسه با در نظر گرفتن ارزش بازاری سهام به تنهایی، معیار بهتری برای سنجش ارزش واقعی سهام محسوب می‌شود. برای مثال در یک شراط ثابت، یک سهم ۱۰۰۰ تومانی با نسبت P/E ۲۵، ارزش سرمایه‌گذاری کمتری از سهمی با قیمت ۴۰۰ تومان و P/E ۸ دارد. البته توجه داشته باشید که محدودیت‌هایی در این نوع از تحلیل وجود دارد این صرفا یک مثال ساده بود بهتر است در واقعیت به این نوع مقایسه اتکا نکنید.

برای ارزیابی دقیق‌تر نسبت P/E باید به دو عامل مهم توجه داشت:

• نرخ رشد سود شرکت: بررسی سرعت رشد سود گذشته و پیش‌بینی رشد آینده شرکت ضروری است. اگر شرکتی در گذشته رشد سالانه ۵ درصدی داشته و همچنان نسبت P/E بالایی دارد، ممکن است نشان‌دهنده وجود مشکلی باشد. اگر نرخ رشد پیش‌بینی‌شده نتواند نسبت P/E بالا را توجیه کند، احتمالا سهام بیش از حد ارزش‌گذاری شده است.
• صنعت: مقایسه نسبت P/E شرکت‌ها با هم تنها زمانی مفید است که شرکت‌ها در صنعتی مشابه فعالیت کنند. برای مثال، مقایسه P/E یک شرکت پتروشیمی با یک شرکت خودروسازی اطلاعات درستی ارائه نمی‌دهد چون عوامل رشد، چشم‌انداز و جزئیات هر صنعت متفاوت است. بنابراین باید شرکت‌های با رشد بالا را با سایر شرکت‌های همان صنعت مقایسه کرد.

انواع P/E کدام است؟

نسبت P/E به طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شود که در ادامه به توضیح و بررسی آن می‌پردازیم.

1- P/E گذشته نگر (P/E TTM)

نسبت P/E گذشته‌نگر یا همان (P/E TTM) یکی از پرکاربردترین نسبت‌های مالی است که قیمت فعلی یک سهم را بر سود هرسهم در ۱۲ ماه گذشته تقسیم می‌کند.

ویژگی‌های مهم P/E گذشته‌نگر:

در نظر گرفتن داده‌های واقعی: از آن جایی که این نسبت بر اساس سودهای واقعی شرکت در گذشته محاسبه می‌شود، دقت بسیار بالایی دارد.

محدودیت در پیش‌بینی آینده: چون این نسبت تنها به سودهای گذشته نگاه می‌کند، ممکن است تصویر دقیقی از آینده ارائه ندهد. به عنوان مثال، اگر شرکتی رشد یا کاهش شدیدی در سود ماه‌های آینده داشته باشد، P/E گذشته‌نگر نمی‌تواند آن را نشان دهد.

استفاده از P/E گذشته‌نگر

مقایسه شرکت‌ها: سرمایه‌گذاران معمولا از این نسبت برای مقایسه ارزش سهام شرکت‌ها در یک صنعت استفاده می‌کنند. اگر P/E گذشته‌نگر یک شرکت نسبت به رقبایش پایین‌تر باشد، ممکن است به عنوان یک فرصت خرید تلقی شود (به شرط آن که سایر فاکتورها هم بررسی شوند).

شناسایی سهام‌گران یا ارزنده: P/E گذشته‌نگر می‌تواند نشان دهد که سهام یک شرکت نسبت به سودهایی که تاکنون ایجاد کرده، در محدوده‌ای کمتر یا بیشتر از ارزش واقعی خود در حال معامله است.

2- P/E آینده نگر (P/E Forward)

P/E  آینده‌‌نگر یا همان پی بر ای فوروارد (P/E Forward) یکی از ابزارهای تحلیل سهام است که به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا قیمت فعلی سهام یک شرکت را با توجه به سودهای پیش‌بینی‌شده آن در آینده مقایسه کنند. برخلاف P/E گذشته‌نگر که به سودهای تحقق‌یافته در ۱۲ ماه گذشته نگاه می‌کند، P/E  فوروارد بر اساس پیش‌بینی‌ها از سودهای آینده محاسبه می‌شود.

ویژگی‌های مهم P/E فوروارد

• پیش‌بینی آینده: این نسبت به جای استفاده از داده‌های تاریخی، از سودهای تخمین‌زده شده توسط تحلیل‌گران استفاده می‌کند. این باعث می‌شود P/E فوروارد به آینده و رشد احتمالی شرکت تمرکز داشته باشد.
• تاثیر تغییرات سود: اگر سودهای پیش‌بینی‌شده در آینده رشد کنند، نسبت P/E فوروارد ممکن است کمتر از P/E گذشته‌نگر باشد و این یعنی فرصت مناسبی برای سرمایه‌گذاری وجود دارد.
• ارزش‌گذاری آینده‌نگر: از این نسبت برای تعیین اینکه آیا قیمت سهام شرکت با توجه به پیش‌بینی‌های آینده گران است یا نه استفاده می‌شود. این می‌تواند ابزار مفیدی برای مقایسه سهام با یکدیگر باشد.

کاربرد P/E فوروارد

• مقایسه با P/E گذشته‌نگر: سرمایه‌گذاران معمولا P/E فوروارد را با P/E گذشته‌نگر مقایسه می‌کنند. اگر P/E فوروارد کمتر از P/E گذشته‌نگر باشد، ممکن است نشان‌دهنده انتظارات رشد سود در آینده باشد. برعکس، اگر P/E  فوروارد بالاتر باشد، نشان‌دهنده کاهش سود در آینده است.
• تحلیل شرکت‌های رو به رشد: شرکت‌هایی که در حال رشد سریع هستند، معمولا P/E فوروارد پایین‌تری دارند. در مقابل، شرکت‌هایی با سرعت رشد پایین ممکن است P/E  فوروارد بالاتری داشته باشند.

محدودیت‌های P/E فوروارد

• وابسته به دقت پیش‌بینی‌ها: اگر پیش‌بینی‌های سود اشتباه باشد یا تغییر کند، این نسبت ممکن است ذهنیت اشتباهی در ما ایجاد کند.
• عدم ثبات سودها: اگر شرکتی در معرض نوسانات زیادی باشد، استفاده از P/E فوروارد ممکن است تصویر دقیقی از ارزش سهام ارائه ندهد.

تفاوت بین P/E TTM و P/E Forward چیست؟

P/E TTM (گذشته‌نگر) بر اساس سودهای تحقق‌یافته در ۱۲ ماه گذشته محاسبه می‌شود و عملکرد تاریخی شرکت را مبنا قرار می‌دهد. در مقابل، P/E Forward (آینده‌نگر) بر پایه پیش‌بینی سودهای آینده است و به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا ارزش سهام را با توجه به انتظارات آتی بررسی کنند. همچنین P/E گذشته‌نگر داده‌های واقعی را منعکس می‌کند، در حالی که P/E آینده‌نگر به پیش‌بینی‌ها وابسته است.

P/E بالا بهتر است یا پایین؟

برای بسیاری از افرادی که به نسبت P/E توجه دارند، سوال است که سهامی که P/E بالا دارد برای سرمایه‌گذاری بهتر است یا سهامی که P/E پایین‌تری دارد؟ در پاسخ باید بگوییم که به طور کلی نمی‌توان گفت که کدام بهتر است اما معمولا P/E بالا به دلیل احتمال ارزش‌گذاری بیش از حد و انتظارات بالا برای رشد قیمت در آینده نشان‌دهنده ریسک‌ بیشتر در آن شرکت است. از طرفی سهامی که P/E پایین دارد، به دلیل اینکه قیمت سهام نسبت به سود پایین‌تر است معمولا ریسک کمتری دارد اما ممکن است که این به دلیل انتظارات منفی برای آینده یک سهم یا صنعت باشد و این موضوع ریسک‌های خاص خود را به دنبال دارد.

در نهایت، بررسی سایر معیارهای مالی و بنیادی یک شرکت و همچنین در نظر گرفتن شرایط کلی بازار و صنعت مورد نظر، برای ارزیابی ریسک و ارزش واقعی سهام ضروری است و به تنهایی نمی‌توان گفت سهامی که P/E پایین دارد؛ گزینه مناسبی برای سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود.

فیلتر P/E چیست؟ چگونه سهام با P/E مورد نظر خود را پیدا کنیم؟

با استفاده از فیلتر P/E، می‌توانید سهم‌هایی را پیدا کنید که نسبت P/E آن‌ها در محدوده مورد نظر شما قرار دارد. برای مثال اگر شما به دنبال سهم‌هایی با P/E بین 2 تا 3.5 هستید، می‌توانید از فیلتر زیر در وب‌سایت TSETMC.COM استفاده کنید.

3.5>(pe) && 2<(pe)

P/E صنعت چیست؟

P/E یک صنعت به نسبت P/E میانگین (یا میانگین وزنی) شرکت‌های فعال در یک صنعت خاص اشاره دارد. این نسبت به سرمایه‌گذاران در موارد زیر کمک می‌کند:

1- ارزیابی کلی صنعت:

دید کلی از ارزش‌گذاری سهام در یک صنعت خاص بدست آورند. نسبت P/E بالاتر از میانگین صنعتی ممکن است نشان‌دهنده انتظارات رشد بالاتر یا ارزش‌گذاری بیشتر باشد، در حالی که نسبت پایین‌تر ممکن است به معنی انتظارات منفی باشد.

2- مقایسه شرکت‌ها:

مقایسه نسبت P/E یک شرکت با P/E میانگین صنعت می‌تواند به شناسایی اینکه آیا سهام شرکت نسبت به رقبای خود گران یا ارزان است، کمک کند.

به عبارت دیگر، P/E یک صنعت معیار مفیدی برای تحلیل وضعیت کلی و مقایسه عملکرد شرکت‌ها در یک صنعت مشابه است.

منظور از P/E کل بازار چیست؟

P/E کل بازار به نسبت P/E میانگین (یا میانگین وزنی) تمام شرکت‌های حاضر در کل بازار بورس اشاره دارد. این نسبت به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا وضعیت کلی بازار را بررسی کنند و همچنین بتوانند نسبت P/E کل بازار را با نسبت P/E یک شرکت خاص مقایسه کنند تا تحلیل بهتری از ارزش نسبی آن شرکت نسبت به کل بازار داشته باشند..

تنها به دلیل P/E پایین سهام نخرید!

یکی از اشتباهات رایج سرمایه‌گذاران این است که صرفا بر اساس P/E بالا یا پایین اقدام به خرید یا فروش سهام می‌کنند. ارزیابی سهام تنها با تکیه بر شاخص‌های ساده‌ای مانند P/E، نشان‌دهنده دیدگاهی سطحی و نادرست است. اگرچه P/E بالا ممکن است نشان دهد که قیمت سهام بیش از حد واقعی است اما هیچ تضمینی وجود ندارد که به زودی کاهش پیدا کند. همچنین، حتی اگر قیمت یک سهم کمتر از ارزش واقعی باشد، ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها طول بکشد تا بازار این ارزش را شناسایی و اصلاح کند.

سخن آخر

به عنوان نکته پایانی می‌توانیم بگوییم این عدد تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که در چارچوبی درست تفسیر شود. پایین یا بالا بودن آن به‌تنهایی نشانه خوب یا بد بودن یک سهم نیست، بلکه باید با عواملی مثل روند سودآوری، چشم‌انداز صنعت و شرایط اقتصادی بررسی شود. مقایسه P/E فعلی با میانگین تاریخی خود سهم یا متوسط صنعت، اهمیت زیادی دارد. همچنین نباید فراموش کرد که گاهی تغییر در سود گزارش‌شده ناشی از عملکرد واقعی شرکت نیست. بنابراین برای تصمیم‌گیری بهتر، نباید فقط به یک عدد تکیه کرد.