صندوق ارزی چیست؟
بسیاری از ما معمولا مقداری ارز را با هدف حفظ ارزش دارایی یا برای نیازهای آینده نگهداری میکنیم اما نگهداری ارزها به صورت اسکناس درآمدی برای دارنده ایجاد نمیکند. علاوه بر این، نگهداری فیزیکی ارز ریسکهایی مانند سرقت یا مفقودی هم دارد. یک صندوق سرمایهگذاری جدید قرار است بخشی از این مشکل را حل کند. در این ابزار جدید، سرمایهگذار به جای نگهداری ارز به شکل فیزیکی، منابع ارزی خود را در اختیار صندوق قرار میدهد و صندوق این منابع را در داراییهای ارزی مجاز سرمایهگذاری میکند. به این ترتیب، امکان کسب بازده ارزی هم فراهم میشود.
صندوقهای سرمایهگذاری ارزی از ابزارهای جدید بازار مالی ایران هستند و اولین صندوق از این نوع در روز چهارشنبه 25 شهریور ۱۴۰۵ وارد مرحله پذیرهنویسی میشود. در ادامه بررسی میکنیم صندوق ارزی چیست، چگونه کار میکند، چه تفاوتی با خرید دلار دارد و سرمایهگذاری در آن چه مزایا و ریسکهایی خواهد داشت.
نکات کلیدی
- صندوق ارزی منابع سرمایهگذاران را به صورت ارز دریافت و در داراییهای ارزی سرمایهگذاری میکند.
- صندوقهای ارزی فعلی ایران از نوع درآمد ثابت ارزی هستند.
- سرمایهگذاری و تسویه در این صندوقها به صورت ارزی انجام میشود.
- صندوق ارزی فعلی ابزاری برای خرید دلار با ریال نیست.
- صندوق میتواند علاوه بر حفظ ماهیت ارزی سرمایه، بازده ارزی نیز ایجاد کند.
- صندوقهای ارزی نخستین بازار ایران به صورت صدور و ابطالی طراحی شدهاند و ETF نیستند.
- این صندوقها تحت نظارت سازمان بورس و بانک مرکزی فعالیت میکنند.
- درآمد ثابت بودن صندوق به معنی بدون ریسک یا تضمینشده بودن همه شرایط سرمایهگذاری نیست.
صندوق سرمایهگذاری ارزی چیست؟
صندوق سرمایهگذاری ارزی نوعی صندوق سرمایهگذاری است که منابع سرمایهگذاران را به صورت ارز دریافت میکند و آنها را در داراییهای ارزی مجاز به کار میگیرد. طبق دستورالعمل بانک مرکزی، این صندوقها با هدف جمعآوری منابع ارزی سرمایهگذاران، سرمایهگذاری در داراییهای ارزی، کمک به تامین مالی طرحهای صادراتمحور و مدیریت ریسک سرمایهگذاری ارزی طراحی شدهاند.
صندوقهای ارزی، در گروه صندوقهای سرمایهگذاری در داراییهای با درآمد ثابت ارزی قرار میگیرند. بنابراین هدف آنها معامله مستقیم ارز و کسب سود از نوسان روزانه قیمت دلار نیست بلکه منابع ارزی را در ابزارهای مالی ارزی سرمایهگذاری میکنند تا برای سرمایهگذاران بازده ارزی ایجاد شود. این صندوقها تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار و بانک مرکزی فعالیت میکنند.
صندوق ارزی چگونه کار میکند؟
برای درک سازوکار صندوق ارزی، فرض کنید فردی مقداری دلار در اختیار دارد. به جای این که این دلارها را در خانه یا صندوق امانات نگهداری کند، میتواند آنها را طبق شرایط تعیینشده به صندوق ارزی بسپارد. در مقابل، صندوق به سرمایهگذار واحد سرمایهگذاری اختصاص میدهد. سپس منابع جمعآوریشده را در داراییهای ارزی مجاز سرمایهگذاری میکند. در زمان خروج هم تسویه بر اساس سازوکار صندوق و به صورت ارزی انجام میشود. طبق مقررات اعلامشده، ورود و خروج منابع در این صندوقها با ارز انجام میشود و نیازی نیست سرمایهگذار ارز خود را به ریال تبدیل کند.
صندوق ارزی در چه داراییهایی سرمایهگذاری میکند؟
نوع و میزان سرمایهگذاری صندوق ارزی بر اساس مقررات و امیدنامه هر صندوق تعیین میشود. بر اساس مقررات اعلامشده برای صندوقهای درآمد ثابت ارزی، این صندوقها میتوانند در ابزارهایی مانند اوراق ارزی و گواهی سپرده مدتدار ویژه سرمایهگذاری ارزی که مجوز بانک مرکزی را دارند، سرمایهگذاری کنند. همچنین در چارچوب مقررات، امکان ایفای نقش در تعهد پذیرهنویسی و تعهد خرید بعضی اوراق ارزی نیز برای آنها پیشبینی شده است. در نتیجه بخش عمده عملکرد این صندوقها به بازده ابزارهای مالی ارزی موجود در سبد آنها وابسته خواهد بود.
بیشتر بخوانید: صندوق درآمد ثابت چیست؟
سود صندوق ارزی چگونه محاسبه میشود؟
یکی از تفاوتهای مهم صندوق ارزی با بسیاری از صندوقهای رایج بازار سرمایه این است که باید بین بازده ارزی و بازده ریالی تفاوت قائل شویم. فرض کنید فردی ۱۰ هزار دلار در یک صندوق ارزی سرمایهگذاری کند و ارزش دارایی او پس از مدتی به ۱۰ هزار و ۳۰۰ دلار برسد. در این شرایط، سرمایهگذار ۳۰۰ دلار بازده ارزی کسب کرده است.
حال اگر بخواهیم بازده سرمایهگذاری او را به ریال محاسبه کنیم، نرخ ارز نیز وارد محاسبه خواهد شد. اگر قیمت دلار نسبت به ریال افزایش پیدا کرده باشد، ارزش ریالی سرمایه ممکن است بیشتر افزایش پیدا کند و اگر نرخ ارز کاهش پیدا کند، نتیجه ریالی متفاوت خواهد بود. بنابراین بازده اصلی صندوق باید بر حسب ارز مبنای صندوق بررسی شود، نه صرفا بر اساس تغییرات قیمت دلار در بازار آزاد.
علیاکبر ایرانشاهی، رئیس مرکز نظارت بر صندوقهای سرمایهگذاری سازمان بورس و اوراق بهادار در مصاحبه ای با تسنیم، بازده احتمالی سالانه صندوقهای ارزی را در شرایط فعلی (با توجه به نرخ سود سپردهها و اوراق ارزی) حدود ۳ تا ۴ درصد ارزی عنوان کرد با تاکید بر این که « البته در آینده ممکن است اوراقی با نرخهای متفاوت منتشر شود و در نتیجه بازدهی صندوق نیز تحت تاثیر نوع سرمایهگذاریهای آن قرار گیرد».
آیا صندوق ارزی از افزایش قیمت دلار سود میبرد؟
پاسخ این سوال به زاویه نگاه شما بستگی دارد. صندوق ارزی منابع خود را به شکل ارز نگهداری و سرمایهگذاری میکند. بنابراین اگر ارزش سرمایه را بر حسب دلار بررسی کنیم، افزایش قیمت دلار در برابر ریال به خودیخود به معنی کسب سود دلاری توسط صندوق نیست اما برای سرمایهگذاری که ارزش دارایی خود را به ریال محاسبه میکند، افزایش نرخ دلار باعث افزایش ارزش ریالی دارایی ارزی او خواهد شد.
برای مثال، اگر ارزش سرمایه فرد در صندوق همچنان ۱۰ هزار دلار باشد اما نرخ دلار نسبت به ریال افزایش پیدا کند، ارزش ریالی سرمایه او نیز افزایش خواهد یافت حتی اگر صندوق در این مدت هیچ بازده ارزی ایجاد نکرده باشد. به همین دلیل بهتر است دو عامل را از یکدیگر جدا کنیم:
- بازده خود صندوق: سودی که از سرمایهگذاری منابع ارزی ایجاد میشود.
- تغییر ارزش ریالی ارز: سود یا زیانی که در نتیجه تغییر نرخ ارز در برابر ریال ایجاد میشود.
تفاوت صندوق ارزی با خرید دلار چیست؟
در خرید مستقیم دلار، سرمایهگذار مالک اسکناس یا ارز میشود و سود یا زیان او عمدتا به تغییر نرخ ارز وابسته است. اگر دلار را در خانه نگهداری کند، خود این دارایی جریان درآمدی ایجاد نمیکند. در صندوق ارزی هم سرمایه فرد همچنان ماهیت ارزی دارد اما منابع توسط مدیر صندوق در ابزارهای مالی ارزی سرمایهگذاری میشوند و میتوانند بازده ارزی ایجاد کنند. از طرف دیگر، نگهداری فیزیکی اسکناس مسائلی مانند خطر سرقت، مفقودی، تشخیص اصالت و نگهداری امن را به همراه دارد. در حالی که در صندوق، سرمایهگذاری در قالب واحدهای یک نهاد مالی تحت نظارت انجام میشود. البته صندوق ارزی هم بدون ریسک نیست و شرایط نقدشوندگی، بازده، هزینهها و نحوه تسویه هر صندوق باید پیش از سرمایهگذاری بررسی شود.
آیا برای خرید صندوق ارزی باید دلار داشته باشیم؟
در ساختاری که در حال حاضر برای صندوقهای ارزی ایران تعریف شده است، سرمایهگذاری با منابع ارزی انجام میشود. به عبارت دیگر، این صندوقها مانند صندوقهای طلای ETF نیستند که سرمایهگذار بتواند با ریال از طریق سامانه معاملاتی واحدهای آنها را خریداری کند. طبق مقررات اعلامشده، اشخاص حقیقی و حقوقی میتوانند از طریق تحویل اسکناس ارز یا حواله ارزی در صندوق سرمایهگذاری کنند و تسویه هم به صورت ارزی انجام میشود.
مزایا و محدودیتهای سرمایهگذاری در صندوق ارزی
یکی از مهمترین مزیتهای این ابزار، امکان کسب بازده از منابع ارزی است. فردی که ارز خود را به صورت اسکناس نگهداری میکند، صرفا در معرض تغییر ارزش آن قرار دارد اما صندوق میتواند منابع ارزی را در ابزارهای درآمدزا سرمایهگذاری کند.
مزیت دیگر، کاهش ریسکهای مربوط به نگهداری فیزیکی ارز است. سرمایهگذار دیگر مجبور نیست حجم زیادی اسکناس را شخصا نگهداری کند.
همچنین صندوقهای ارزی در یک چارچوب رسمی و تحت نظارت بانک مرکزی و سازمان بورس فعالیت میکنند و داراییها، ارکان و عملکرد آنها تابع مقررات مشخصی است.
از دید کلان هم این صندوقها میتوانند منابع ارزی راکدی را که خارج از چرخه اقتصادی نگهداری میشوند، به سمت تامین مالی پروژههای صادراتی و ارزآور هدایت کنند.
درباره محدودیتهای این صندوق میتوان گفت درآمد ثابت بودن صندوق به معنی بدون ریسک بودن آن نیست. یکی از ریسکهای مهم، ریسک اعتباری داراییهایی است که صندوق در آنها سرمایهگذاری میکند. کیفیت ناشر اوراق، بانک عامل و سایر ارکان میتواند بر سطح ریسک سرمایهگذاری اثر بگذارد.
ریسک نقدشوندگی هم اهمیت دارد. سرمایهگذار باید بررسی کند ابطال واحدها چگونه انجام میشود، تسویه چه مدت زمان میبرد و چه سازوکاری برای تامین نقدینگی صندوق در نظر گرفته شده است.
علاوه بر این، اگر سرمایهگذار بازده دارایی خود را بر حسب ریال محاسبه کند، همچنان در معرض تغییر نرخ ارز قرار دارد. کاهش نرخ ارز میتواند ارزش ریالی سرمایه او را کاهش دهد حتی اگر صندوق به صورت ارزی بازده مثبت داشته باشد.
همچنین از آن جا که صندوقهای ارزی ابزار تازهای در بازار سرمایه ایران محسوب میشوند، سابقه عملکرد بلندمدتی برای مقایسه آنها وجود ندارد. به همین دلیل بررسی دقیق امیدنامه، اساسنامه، ترکیب داراییها، ضامن نقدشوندگی و سازوکار تسویه اهمیت بیشتری پیدا میکند.
مانا ملت؛ نخستین صندوق ارزی ایران
پس از تصویب دستورالعمل صندوقهای سرمایهگذاری در داراییهای با درآمد ثابت ارزی در سال ۱۴۰۴، مقدمات راهاندازی این صندوقها در سال ۱۴۰۵ فراهم شد. بانک مرکزی و سازمان بورس به صورت مشترک چارچوب فعالیت آنها را تدوین کردند.
در شهریور ۱۴۰۵ مجوز پذیرهنویسی صندوق سرمایهگذاری ارزی مانا ملت به عنوان نخستین صندوق سرمایهگذاری در داراییهای با درآمد ثابت ارزی بازار سرمایه ایران صادر شد. طبق اطلاعات منتشرشده، پذیرهنویسی این صندوق از چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ آغاز میشود. ارزش هر واحد در پذیرهنویسی ۱۰ دلار اعلام شده و حداقل سفارش ۱۰ واحد است. بنابراین حداقل مبلغ پذیرهنویسی اولیه ۱۰۰ دلار خواهد بود. این اطلاعات مربوط به نخستین صندوق است و حداقل سرمایه، ارز مبنا، شرایط صدور و ابطال و سایر جزئیات میتواند در صندوقهای ارزی آینده متفاوت باشد.
چگونه در پذیرهنویسی مانا ملت شرکت کنیم؟
برای شرکت در پذیرهنویسی مانا ملت، متقاضی باید حساب ارزی دلاری فعال نزد بانک ملت داشته باشد یا برای افتتاح این حساب اقدام کند. پذیرهنویسی واحدهای صندوق نیز از طریق شعب منتخب ارزی بانک ملت انجام میشود. سرمایهگذاران میتوانند منابع خود را به صورت اسکناس یا حواله ارزی وارد صندوق کنند. ماهیت سرمایهگذاری در تمام مراحل ارزی باقی میماند و صدور و ابطال واحدها، پرداخت بازده و بازپرداخت اصل سرمایه هم به صورت ارزی انجام خواهد شد.
فهرست شعب ارزی بانک ملت را اینجا ببینید.
بیشتر بخوانید: صندوق صدور و ابطالی چیست؟
صندوق ارزی برای چه کسانی مناسب است؟
این صندوقها بیش از همه میتوانند برای افرادی مناسب باشند که از قبل منابع ارزی در اختیار دارند و قصد ندارند در کوتاهمدت از آن استفاده کنند. برای مثال، فردی که بخشی از پسانداز خود را به دلار نگهداری کرده است، ممکن است ترجیح دهد به جای نگهداری اسکناس، منابع خود را در یک ابزار مالی ارزی سرمایهگذاری کند و در کنار حفظ ماهیت ارزی سرمایه، امکان کسب بازده نیز داشته باشد.
با این حال، صندوق ارزی لزوما گزینه مناسبی برای همه افراد نیست. نیاز آینده به ارز، میزان ریسکپذیری، شرایط نقدشوندگی صندوق، بازده مورد انتظار و ریسک داراییهای موجود در سبد صندوق باید پیش از سرمایهگذاری بررسی شوند.
با هم مرور کنیم...
صندوق سرمایهگذاری ارزی یکی از جدیدترین ابزارهای بازار مالی ایران است که امکان سرمایهگذاری رسمی منابع ارزی را فراهم میکند. سرمایهگذار ارز خود را وارد صندوق میکند، واحد سرمایهگذاری دریافت میکند و مدیر صندوق منابع جمعآوریشده را در داراییهای ارزی مجاز مانند اوراق و سپردههای ارزی سرمایهگذاری میکند. تفاوت مهم این صندوق با خرید دلار در این است که ارز به جای نگهداری به شکل اسکناس، وارد یک فرآیند سرمایهگذاری میشود و میتواند بازده ارزی ایجاد کند. در عین حال، نباید صندوق ارزی را معادل خرید دلار با ریال یا ابزاری برای نوسانگیری از قیمت ارز دانست.
نخستین صندوقهای ارزی ایران به صورت درآمد ثابت و صدور و ابطالی طراحی شدهاند و ورود و خروج سرمایه در آنها نیز به صورت ارزی انجام میشود. با توجه به تازگی این ابزار، مطالعه امیدنامه و بررسی دقیق شرایط هر صندوق پیش از سرمایهگذاری اهمیت زیادی دارد.
منابع:
