اوراق سلف موازی سکه در بورس کالا چیست؟

اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه برای نخستین بار از روز چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ در بورس کالای ایران عرضه می‌شود. بر اساس اعلام بانک مرکزی، این طرح در چند مرحله اجرا خواهد شد و در مرحله نخست، اوراق مربوط به ۱۰۰ هزار قطعه سکه تمام بهار آزادی با سررسید سه‌ماهه در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌گیرد. یکی از ویژگی‌های مهم این اوراق، امکان فروش آن‌ها پیش از سررسید در بازار ثانویه و بر اساس قیمت روز است. همچنین وجود اختیار فروش تبعی، بازدهی حداقل ۷ درصدی را در سررسید برای دارندگان اوراق فراهم می‌کند. در ادامه، ابتدا مفهوم معامله سلف را به زبان ساده بررسی می‌کنیم و سپس با سازوکار، ویژگی‌ها و نحوه سرمایه‌گذاری در اوراق سلف موازی استاندارد سکه آشنا می‌شویم.

نکات کلیدی:

معامله سلف چیست؟

معامله سلف قراردادی است که در آن، خریدار و فروشنده از همین امروز روی قیمت یک کالا یا دارایی مشخص توافق می‌کنند اما تحویل و تسویه نهایی آن در تاریخی در آینده انجام می‌شود. به بیان ساده‌تر، در معامله سلف شما امروز پول می‌دهید (یا قرارداد می‌بندید) و کالا را در آینده تحویل می‌گیرید، در حالی که قیمت از همین الان مشخص و قطعی شده است.

تفاوت اصلی این نوع معامله با خرید معمولی، دقیقا در همین فاصله زمانی است. در خرید معمولی، شما همزمان پول می‌دهید و کالا را تحویل می‌گیرید اما در معامله سلف، این دو اتفاق از هم جدا می‌شوند. همین ویژگی باعث می‌شود معاملات سلف ابزاری مناسب برای مدیریت ریسک نوسان قیمت باشد چون هر دو طرف معامله، از قبل می‌دانند قیمت نهایی چقدر خواهد بود و دیگر نگران گران یا ارزان‌شدن کالا در آینده نیستند.

برای درک بهتر، فرض کنید یک تولیدکننده سکه طلا امروز با خریدار توافق می‌کند که سه ماه دیگر، مقدار مشخصی طلا را با قیمتی که همین حالا تعیین شده، تحویل دهد. اگر قیمت طلا در این سه ماه افزایش یابد، خریدار سود کرده چون طلا را ارزان‌تر از قیمت روز خریداری کرده است. اگر قیمت کاهش یابد، فروشنده از این معامله منتفع شده چون توانسته کالای خود را به قیمت بالاتری بفروشد. به همین دلیل، معاملات سلف در واقع نوعی قطعی‌سازی قیمت برای هر دو طرف معامله محسوب می‌شود.

فرآیند یک معامله سلف چگونه است؟

برای این که تصویر روشن‌تری از این نوع معامله داشته باشید، بد نیست ببینیم یک معامله سلف معمولا چه مراحلی را طی می‌کند:

 1.توافق اولیه: خریدار و فروشنده توافق می‌کنند که چه کالایی، به چه مقدار، با چه قیمتی و در چه تاریخی تحویل داده شود. در قراردادهای سلف موازی استاندارد که در بورس معامله می‌شوند، این جزئیات از قبل توسط بورس مشخص شده و طرفین فقط روی قیمت با هم توافق می‌کنند.

2. پرداخت یا تعهد اولیه: خریدار بخشی یا تمام مبلغ را همان ابتدا پرداخت می‌کند تا فروشنده بتواند تولید یا تامین کالا را انجام دهد. در نوع بورسی این قراردادها معمولا کل مبلغ در همان ابتدا از خریدار دریافت می‌شود.

3. دوره انتظار تا سررسید: فاصله زمانی بین امضای قرارداد تا تاریخ تحویل نهایی، دوره انتظار نام دارد.

4. تسویه یا تحویل در سررسید: در این مرحله، بسته به نوع قرارداد، ممکن است کالا به صورت فیزیکی تحویل داده شود، یا معادل ریالی آن بر اساس قیمت روز تسویه شود.

بیشتر بخوانید: اوراق سلف موازی استاندارد چیست؟

اوراق سلف سکه چیست؟

حالا که با مفهوم کلی معاملات سلف آشنا شدید، بیایید همین مفهوم را برای یکی از مهم ترین دارایی‌ها، یعنی سکه تعریف کنیم. معامله سلف سکه یعنی همان اصلی که در بخش قبل گفتیم: خریدار و فروشنده از همین امروز روی قیمت یک مقدار مشخص سکه توافق می‌کنند اما تحویل یا تسویه نهایی آن در تاریخی در آینده انجام می‌شود.

نسخه ساده و سنتی معامله سلف سکه، معمولا بین دو طرف مشخص و به صورت خصوصی بسته می‌شود اما این نوع قرارداد یک ایراد بزرگ دارد: تا رسیدن سررسید، هیچ‌کدام از طرفین نمی‌توانند از تعهد خود خارج شوند، چون بازاری برای فروش این قرارداد به شخص ثالث وجود ندارد.

اوراق سلف موازی استاندارد دقیقا برای رفع همین محدودیت طراحی شده‌اند. تفاوت اصلی این است که شرایط قرارداد (مقدار، کیفیت سکه، تاریخ سررسید و...) از قبل توسط ناشر مشخص می‌شود و مهم‌تر از آن، دارنده این اوراق می‌تواند پیش از رسیدن تاریخ سررسید، آن را در بازار ثانویه به فرد دیگری بفروشد. به همین دلیل، این نوع اوراق نسبت به سلف سنتی سکه، انعطاف‌پذیری و نقدشوندگی بالاتری دارند و در واقع نوعی ابزار سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بازار طلا محسوب می‌شوند.

طرح جدید بانک مرکزی: اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه

همان طور که اشاره کردیم، بانک مرکزی قرار است برای نخستین بار، اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه را در تاریخ ۱۸ شهریورماه ۱۴۰۵ منتشر کند. هدف این طرح، هدایت نقدینگی سرگردان و ایجاد آرامش نسبی در بازار پرنوسان طلا و سکه عنوان شده است.  بر اساس جزئیاتی که تاکنون اعلام شده، این اوراق چند ویژگی کلیدی دارند:

سررسید سه‌ماهه: این اوراق با دوره سررسید سه‌ماهه عرضه می‌شوند. خریدار در روز انتشار، سکه را بر مبنای قیمتی که همان روز در بازار کشف شده خریداری می‌کند در حالی که سررسید این اوراق سه ماه دیگر است.

بازدهی حداقلی تضمین‌شده: یکی از نکات مهم این طرح، وجود نوعی سازوکار تضمین بازدهی است. بر این اساس، دارنده اوراق در سررسید از حداقل بازدهی معادل 7 درصد نسبت به قیمت مبنای روز انتشار برخوردار خواهد بود. به بیان ساده‌تر، حتی اگر قیمت سکه در این سه ماه رشد نکند یا حتی افت کند، دارنده اوراق همچنان از یک کف سود مشخص برخوردار است و اگر قیمت سکه بیشتر از این میزان رشد کند، سود بیشتری نصیب دارنده اوراق می‌شود.

وجود بازار ثانویه: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این نوع اوراق، امکان خرید و فروش ثانویه آن پیش از تاریخ سررسید است.

چرا بانک مرکزی به سراغ اوراق سلف موازی سکه رفته است؟

هدف اصلی از انتشار این اوراق، فراهم‌کردن یک مسیر رسمی و مالی برای سرمایه‌گذاری در طلا و سکه است؛ بدون این که تقاضا مستقیما وارد بازار فیزیکی سکه شود. وقتی افراد بخشی از تقاضای خود برای سرمایه‌گذاری در طلا را از طریق این اوراق برطرف کنند، فشار کمتری روی قیمت سکه‌های فیزیکی وارد می‌شود. این طرح در واقع گامی در مسیر توسعه ابزارهای مالی مبتنی بر طلا در بازار سرمایه ایران است که از یک سو امکان سرمایه‌گذاری در بازار سکه را فراهم می‌کند و از سوی دیگر، بخشی از تقاضا را از بازار فیزیکی به سمت یک ابزار رسمی هدایت می‌کند.

بیشتر بخوانید: چگونه طلا بخریم که ضرر نکنیم؟

تفاوت اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه با گواهی سپرده سکه چیست؟

 مهمترین تفاوت اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه با طرح پیشین بانک مرکزی در انتشار اوراق گواهی سکه تضمین حداقل بازدهی 7 درصدی است. دارندگان این اوراق می‌توانند در انتهای طرح و با داشتن اختیار فروش، اوراق خود را به قیمتی معادل 7 درصد بیشتر از قیمت کشف شده در روز انتشار بفروشند.

نفاوت مهم دیگر هم مربوط به ساز و کار عرضه اوراق است. اوراق سلف موازی استاندارد سکه با هماهنگی بورس کالا طراحی شده و مطابق قوانین و مقررات بازار سرمایه است اما عرضه اوراق گواهی سکه زیر نظر بانک مرکزی انجام شد و در آن زمان هم اختلاف نظرهایی بین بانک مرکزی و بورس کالا وجود داشت.

مزایای خرید اوراق سلف موازی استاندارد تمام‌سکه

پوشش ریسک نوسان با کف سود مشخص: بزرگ‌ترین جذابیت این اوراق برای یک سرمایه‌گذار عادی، وجود بازدهی حداقلی تضمین‌شده (حدود هفت درصد نسبت به قیمت روز انتشار) است. حتی اگر قیمت سکه در این سه ماه رشد نکند یا حتی افت کند، سرمایه‌گذار همچنان یک سود پایه دریافت می‌کند.

عدم نیاز به نگهداری فیزیکی سکه: با این اوراق، دیگر نیازی به نگرانی‌های همیشگی خرید فیزیکی طلا مثل اجرت، مالیات، ریسک تقلبی‌بودن سکه یا هزینه و ریسک نگهداری آن نیست.

نقدشوندگی نسبتا بالا: در صورت نیاز به نقدشدن زودتر از سه ماه، امکان فروش آن در بازار ثانویه وجود دارد. برخلاف سلف سنتی که فرد تا روز سر رسید دسترسی به دارایی خود ندارد.

مسیر رسمی و تحت نظارت: برخلاف خیلی از روش‌های سرمایه‌گذاری غیررسمی در طلا، این ابزار زیر نظر بانک مرکزی و بورس کالا اداره می‌شود که ریسک کلاهبرداری یا نکول طرف مقابل را به شدت کاهش می‌دهد.

اختیار فروش تبعی: اختیار فروش تبعی، در واقع نوعی بیمه قیمتی است که ناشر (در اینجا بانک مرکزی) به همراه دارایی اصلی (اوراق سلف سکه) به خریدار می‌فروشد، بدون این که هزینه‌ی جداگانه‌ای از او بگیرد. دارنده اوراق، از همان روز خرید، این حق را دارد که در تاریخ سررسید، به جای فروش اوراق به قیمت روز بازار، آن را با قیمتی از پیش‌تعیین‌شده (که در این طرح معادل 7 درصد بیشتر از قیمت روز انتشار است) به ناشر بفروشد.  

خرید از طریق کارگزاری‌های معتبر : برای خرید اوراق سلف موازی استاندارد سکه از مسیر بازار سرمایه، کافی است کد بورسی داشته باشید تا در روز چهارشنبه بر اساس اطلاعاتی که منتشر می‌شود، اقدام به خرید کنید. معاملات ثانویه سکه هم از طریق همین کد بورسی امکان‌پذیر است.

بیشتر بخوانید: ریسک نقدشوندگی چیست؟

یک مثال از بازدهی اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه

فرض کنید هر واحد از اوراق سلف موازی استاندارد معادل یک سکه تمام بهار است که آن را به قیمت امروز، یعنی ۲۲۸ میلیون تومان، خریداری کرده‌اید. با توجه به اختیار فروش ۷ درصدی، پس از سه ماه می‌توانید آن را به قیمت ۲۴۳ میلیون و ۹۶۰ هزار تومان بفروشید.

اگر در زمان سررسید قیمت سکه بیش از ۷ درصد افزایش یافته و مثلا به ۲۶۰ میلیون تومان رسیده باشد، استفاده از اختیار فروش به نفعتان نخواهد بود. در این شرایط، قیمت سکه حدود ۱۴ درصد نسبت به زمان خرید افزایش یافته و بازده سرمایه‌گذاری به ۷ درصد محدود نمی‌شود.

در مقابل، اگر قیمت سکه در سررسید کمتر از ۷ درصد رشد کرده باشد، برای مثال به ۲۳۸ میلیون تومان رسیده باشد، می‌توانید از اختیار فروش خود استفاده کنید. در این حالت، به جای فروش بر مبنای قیمت ۲۳۸ میلیون تومانی بازار، امکان فروش اوراق به قیمت ۲۴۳ میلیون و ۹۶۰ هزار تومان را خواهید داشت. در نتیجه بازده ۷ درصدی برای شما محقق می‌شود.

حتی اگر قیمت سکه کاهش پیدا کند و مثلا به ۲۱۵ میلیون تومان برسد، همچنان می‌توانید با اعمال اختیار فروش، اوراق خود را با قیمت ۲۴۳ میلیون و ۹۶۰ هزار تومان بفروشید.

به این ترتیب، اختیار فروش ۷ درصدی عملا برای سرمایه‌گذاری که اوراق را تا سررسید نگه می‌دارد، نقش یک کف بازدهی را دارد و هم‌زمان، امکان بهره‌مندی از رشد بیش از ۷ درصدی قیمت سکه نیز برای سرمایه‌گذار حفظ می‌شود.

سخن آخر

اوراق سلف موازی استاندارد تمام‌سکه، به عنوان اولین تجربه از این نوع ابزار در ایران، ترکیبی از دو ویژگی جذاب را در کنار هم قرار داده است: امکان سرمایه‌گذاری در بازار طلا بدون نیاز به نگهداری فیزیکی سکه، و بهره‌مندی از یک کف سود تضمین‌شده که تا حدی ریسک افت قیمت را پوشش می‌دهد. برای افرادی که به دنبال جایگزینی کم‌دردسرتر از خرید و نگهداری سکه فیزیکی هستند و می‌خواهند بخشی از سرمایه خود را به طلا متصل کنند، این ابزار می‌تواند گزینه مناسبی باشد.

منابع: 

https://www.tgju.org/news/3877380/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B3%D9%84%D9%81-%D8%B3%DA%A9%D9%87-%D8%B7%D9%84%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D8%B6%D9%87-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF

https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2161374/%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%B9%D8%B1%D8%B6%D9%87-100-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF

https://www.hamshahrionline.ir/news/1066200/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B7%D9%84%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%DA%A9%D9%87

https://dolat.ir/detail/488446

https://www.irna.ir/news/86258226/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%88%DB%8C%D9%84-%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B3%D9%84%D9%81-%D8%B3%DA%A9%D9%87