اوراق گام چیست؟
تامین سرمایه در گردش و منابع لازم برای خرید مواد اولیه یکی از مهم‌ترین چالش‌های بنگاه‌های اقتصادی است. کسب‌وکارها معمولا برای تامین این منابع به تسهیلات بانکی یا نقدینگی موجود خود متکی هستند. ابزارهای تامین مالی زنجیره‌ای، می‌توانند راه دیگری برای تامین نیازهای مالی بنگاه‌ها فراهم کنند. اوراق گام یکی از این ابزارها است. گام که مخفف «گواهی اعتبار مولد» است، با هدف تامین مالی زنجیره تولید طراحی شده و به بنگاه خریدار اجازه می‌دهد به جای پرداخت فوری وجه نقد، بدهی خود به فروشنده کالا یا خدمات را در قالب اوراقی با ضمانت موسسه اعتباری تسویه کند. در نتیجه، اعتبار به جای تزریق مستقیم وجه نقد، در طول زنجیره تامین قابل انتقال خواهد بود.
در این مقاله با مفهوم اوراق گام، ویژگی‌ها، نحوه صدور و انتقال، بازده، مزایا و ریسک‌های آن آشنا می‌شویم.
نکات کلیدی:
- اوراق گام یا گواهی اعتبار مولد ابزاری برای تامین مالی زنجیره تولید و خرید کالا و خدمات است.
- در این سازوکار، بنگاه متعهد معمولا خریدار کالا یا خدمات و متقاضی فروشنده‌ای است که اوراق را بابت طلب خود دریافت میکند.
- اوراق گام با عاملیت و ضمانت موسسه اعتباری عامل صادر میشود و پرداخت مبلغ اسمی آن در سررسید تضمین میشود.
- این اوراق با نام، غیرکاغذی و بدون کوپن سود هستند و سود دورهای مشخصی به دارنده پرداخت نمی‌کنند.
- ارزش اسمی هر ورقه گام یک میلیون ریال است و بازده سرمایهگذار به قیمت خرید و مدت باقیمانده تا سررسید بستگی دارد.
- دارنده اوراق میتواند مطابق مقررات، آن را تا سررسید نگهداری، در زنجیره تأمین منتقل یا در شرایط مشخص معامله و نقد کند.
- اوراق گام میتواند نیاز بنگاه‌ها به دریافت مستقیم تسهیلات نقدی را کاهش دهد و به مدیریت سرمایه در گردش کمک کند.
- اوراق گام ابزار پوشش ریسک قیمت کالا نیست و مقررات مربوط به سقف اعتبار، انتقال، معامله و ابطال آن ممکن است در طول زمان تغییر کند.
تعریف اوراق گام
اوراق گواهی اعتبار مولد یا اوراق گام، نشان‌دهنده بدهی قطعی متعهد به متقاضی است و با عاملیت و ضمانت یک موسسه اعتباری صادر میشود. موسسه اعتباری عامل نیز پرداخت مبلغ اسمی اوراق را در سررسید تضمین میکند.
به زبان ساده، تصور کنید یک واحد تولیدی برای ادامه فعالیت خود نیاز به خرید مواد اولیه دارد اما نمی‌خواهد یا نمی‌تواند بهای آن را بلافاصله به صورت نقدی پرداخت کند. در صورت احراز شرایط لازم، بانک یا موسسه اعتباری عامل میتواند بر مبنای اعتبار خریدار، اوراق گام صادر کند و فروشنده به جای دریافت وجه نقد، این اوراق را دریافت کند.
فروشنده یا دارنده بعدی اوراق، بسته به ضوابط مربوط به نوع اوراق، میتواند آن را تا سررسید نگهداری کند، در زنجیره تولید به شخص دیگری انتقال دهد یا در صورت فراهم بودن شرایط، از طریق سازوکارهای مربوط به بازار پول یا بازار سرمایه نقد کند. بنابراین، اوراق گام را نباید به معنای تامین مالی بدون بانک در نظر گرفت. بانک همچنان نقش مهمی در اعتبارسنجی، صدور و تضمین بازپرداخت اوراق دارد اما به جای پرداخت مستقیم تسهیلات نقدی به بنگاه، اعتبار در زنجیره تامین به گردش درمی‌آید.
بیشتر بخوانید: اوراق بهادار چیست؟
کاربردهای اصلی اوراق گام
اوراق گام میتواند برای اهدافی مانند موارد زیر به کار رود:
- تامین مالی سرمایه در گردش و خرید نهاده‌های تولید
- تسهیل مبادلات میان بنگاه‌های زنجیره تامین
- کاهش نیاز بنگاه‌ها به دریافت مستقیم منابع نقدی
- انتقال اعتبار میان حلقه‌های مختلف زنجیره تولید
- افزایش شفافیت بخشی از معاملات و مطالبات تجاری
- فراهم کردن امکان نگهداری، انتقال یا نقد کردن مطالبات طبق ضوابط مربوط
ویژگی‌های اوراق گام چیست؟
بعضی از مهم‌ترین ویژگی‌های اوراق گام عبارت‌اند از:
- با نام بودن: اوراق گام به صورت با نام صادر میشود و مشخصات دارنده آن در سامانه‌های مربوط ثبت میشود.
- غیرکاغذی بودن: فرایند صدور و انتقال این اوراق به صورت الکترونیکی انجام میشود و اوراق گام در قالب برگه فیزیکی منتشر نمی‌شود.
- نداشتن کوپن سود: اوراق گام کوپن سود دورهای ندارد. بنابراین دارنده اوراق مانند بعضی اوراق بدهی، در دوره‌های مشخص سود نقدی دریافت نمی‌کند. در صورتی که سرمایهگذار اوراق را در بازار با قیمتی کمتر از مبلغ اسمی خریداری کند و تا سررسید نگه دارد، بازده او از تفاوت قیمت خرید و مبلغ اسمی دریافتی در سررسید حاصل میشود.
- ارزش اسمی استاندارد: ارزش اسمی هر ورقه گام یک میلیون ریال، معادل ۱۰۰ هزار تومان تعیین شده است. این مبلغ، ارزش اسمی هر واحد اوراق است و بانک عامل در سررسید، بر اساس مقررات مربوط، پرداخت مبلغ اسمی را تضمین میکند.
- ضمانت موسسه اعتباری عامل: اوراق گام با ضمانت بانک یا موسسه اعتباری عامل صادر میشود. موسسه اعتباری عامل، پس از اعتبارسنجی بنگاه متعهد و انجام مراحل صدور، مسئول پرداخت مبلغ اسمی اوراق در سررسید است.
- قابلیت انتقال: اوراق گام صرفا یک مطالبه غیرقابل‌انتقال نیست. دارنده میتواند با رعایت مقررات، آن را در حلقه‌های زنجیره تامین منتقل کند و در شرایط مشخص از امکانات بازار پول یا بازار سرمایه نیز استفاده کند. نحوه و محدودیت انتقال به نوع نماد اوراق و مقررات جاری بانک مرکزی و بازار سرمایه بستگی دارد و ممکن است در طول زمان تغییر کند.
- سررسید مشخص: سررسید اوراق گام در زمان صدور مشخص میشود. در مقررات این ابزار، سررسیدهای کوتاهمدت در نظر گرفته شده و در نسخه‌های مقرراتی گام، بازه‌ای از یک ماه تا حداکثر یک سال برای سررسید پیش‌بینی شده است.
مبلغ اسمی اوراق گام چقدر است؟
مبلغ اسمی، ارزشی است که برای هر واحد اوراق در زمان انتشار تعیین میشود و در سررسید مبنای پرداخت قرار می‌گیرد. ارزش اسمی هر واحد اوراق گام در حال حاضر ۱,۰۰۰,۰۰۰ ریال، معادل ۱۰۰ هزار تومان است.
قیمت معاملاتی اوراق در بازار ممکن است با مبلغ اسمی متفاوت باشد. برای مثال، اگر یک ورقه با ارزش اسمی یک میلیون ریال پیش از سررسید با قیمت ۹۷۰ هزار ریال معامله شود، خریدار در صورت نگهداری تا سررسید و تحقق شرایط پرداخت، یک میلیون ریال دریافت میکند.
به همین دلیل باید میان دو مفهوم تفاوت قائل شد:
- مبلغ اسمی: مبلغی که برای هر واحد اوراق تعیین شده و در سررسید مبنای پرداخت است.
- قیمت بازار: قیمتی که خریدار و فروشنده در بازار برای اوراق توافق می‌کنند و میتواند کمتر از مبلغ اسمی باشد.
نرخ سود یا بازده اوراق گام چگونه محاسبه میشود؟
اصطلاح نرخ سود اوراق گام ممکن است کمی گمراه‌کننده باشد زیرا این اوراق کوپن سود ندارد و نرخ سود ثابت دورهای نیز به دارنده پرداخت نمی‌کند. اصطلاح دقیق‌تر، نرخ بازده اوراق است. بازده سرمایهگذاری که اوراق را با قیمتی کمتر از مبلغ اسمی خریداری میکند، از تفاوت قیمت خرید و مبلغ دریافتی در سررسید حاصل میشود.
برای یک محاسبه ساده می‌توان از رابطه زیر استفاده کرد:
برای تبدیل تقریبی آن به بازده سالانه ساده نیز می‌توان مدت باقیمانده تا سررسید را در محاسبه وارد کرد:
نکته: این فرمول صرفا یک روش ساده برای برآورد بازده است و محاسبات حرفه‌ای بازده تا سررسید ممکن است بر اساس قواعد و استانداردهای معاملاتی بازار انجام شود.
فرض کنید مبلغ اسمی اوراق ۱,۰۰۰,۰۰۰ ریال، قیمت خرید: ۹۷۰,۰۰۰ ریال و مدت باقیمانده تا سررسید ۹۰ روز باشد. در این حالت، بازده دوره تقریبا برابر است با ۳.۰۹ درصد و بازده سالانه ساده و تقریبی حدود ۱۲.۵ درصد خواهد بود.
بنابراین بازده سرمایهگذار به قیمت خرید اوراق و مدت باقیمانده تا سررسید بستگی دارد.
نرخ تنزیل اوراق گام چیست؟
وقتی اوراق پیش از سررسید با مبلغی کمتر از ارزش اسمی معامله یا تنزیل میشود، اختلاف میان مبلغ اسمی و ارزش فعلی آن با مفهوم تنزیل ارتباط دارد. به طور کلی، قیمت اوراقی که به سررسید نزدیک‌تر میشود، در صورت ثابت ماندن سایر شرایط، به مبلغ اسمی نزدیک‌تر خواهد شد. در بازار سرمایه، نرخ‌های سود و بازده موجود در بازار، مدت باقیمانده تا سررسید، شرایط عرضه و تقاضا و نقدشوندگی می‌توانند بر قیمت اوراق اثر بگذارند. بنابراین نمی‌توان به طور کلی ادعا کرد که نرخ تنزیل اوراق گام همیشه کمتر یا بیشتر از سایر ابزارهای تامین مالی است.
ارکان و اصطلاحات مهم اوراق گام
برای درک نحوه کار اوراق گام، ابتدا باید نقش اشخاص اصلی این فرایند را بشناسیم.
موسسه اعتباری عامل: بانک یا موسسه اعتباری غیربانکی دارای مجوز بانک مرکزی است که اوراق گام را صادر میکند و ضامن بازپرداخت مبلغ اسمی آن در سررسید است.
بنگاه متعهد: بنگاه متعهد، در ساختار معمول گام، خریدار کالا یا خدمات و بدهکار تجاری است. برای مثال، کارخانه‌ای را در نظر بگیرید که از یک شرکت دیگر مواد اولیه خریداری میکند. کارخانه خریدار، بنگاه متعهد محسوب میشود و پس از اعتبارسنجی، فروشنده خود را برای دریافت اوراق گام به بانک معرفی میکند.
متقاضی اوراق گام: متقاضی، شخص حقیقی یا حقوقی است که بابت مطالبات خود اوراق گام دریافت میکند. در مثال قبلی، فروشنده مواد اولیه متقاضی محسوب میشود؛ زیرا بابت طلب خود از خریدار، اوراق گام را دریافت میکند. مقررات جدید همچنین امکان حضور اشخاص حقیقی در برخی از نقش‌های این سازوکار را توسعه داده است.
سقف اعتباری: سقف اعتباری به حداکثر ظرفیتی گفته میشود که بنگاه متعهد میتواند در چارچوب ضوابط گام از آن استفاده کند. این سقف بر اساس مقررات بانک مرکزی، وضعیت مالی و اعتباری بنگاه و ارزیابی موسسه اعتباری عامل تعیین میشود.
سقف ضمانت: سقف ضمانت، حداکثر میزان مجاز ضمانت اوراق گام برای هر موسسه اعتباری عامل است که مطابق مقررات بانک مرکزی تعیین میشود.
سامانه گام: سامانه گام، سامانه صدور و مدیریت اوراق گام در شبکه بانکی کشور است. اطلاعات مربوط به صدور، دارندگان و نقل‌وانتقالات مشمول مقررات بازار پول از طریق این زیرساخت مدیریت میشود. در صورتی که اوراق وارد بازار سرمایه شود، معاملات آن مطابق مقررات و سامانه‌های معاملاتی بازار سرمایه انجام خواهد شد.
مراحل دریافت اوراق گام
فرایند دقیق صدور ممکن است بسته به بانک عامل و مقررات جاری تفاوت‌هایی داشته باشد، اما سازوکار کلی آن به شکل زیر است:
- درخواست بنگاه متعهد: بنگاهی که برای خرید کالا یا خدمات به تامین مالی نیاز دارد، درخواست استفاده از اوراق گام را به بانک یا موسسه اعتباری عامل ارائه میکند.
- اعتبارسنجی بنگاه متعهد: بانک وضعیت مالی، سابقه اعتباری و ظرفیت بنگاه را بررسی و سقف قابل استفاده از اوراق گام را تعیین میکند.
- معرفی فروشنده: بنگاه متعهد، فروشنده کالا یا خدمات را که از او خرید کرده یا قصد خرید دارد، به بانک عامل معرفی میکند.
- ارائه اسناد و مدارک تجاری: اسناد مربوط به معامله، مانند قرارداد یا فاکتور، در چارچوب مقررات بانک بررسی میشود تا وجود معامله واقعی میان طرفین احراز شود.
- صدور اوراق: پس از تکمیل بررسی‌ها و تامین وثایق یا تضمین‌های مورد نیاز، موسسه اعتباری عامل اوراق گام را صادر میکند.
- تحویل اوراق به متقاضی: فروشنده به جای دریافت تمام یا بخشی از طلب خود به صورت نقدی، اوراق گام را دریافت میکند.
- نگهداری یا انتقال اوراق: دارنده میتواند با توجه به شرایط اوراق و مقررات جاری، آن را تا سررسید نگهداری یا از امکانات مجاز برای انتقال و نقد کردن آن استفاده کند.
سقف اعتباری اوراق گام برای شرکت‌ها چقدر است؟
برای سقف استفاده از اوراق گام نمی‌توان یک عدد واحد و همیشگی برای تمام بنگاه‌ها اعلام کرد. موسسه اعتباری عامل بر اساس مقررات بانک مرکزی، وضعیت مالی بنگاه، میزان فروش، تعهدات و تسهیلات موجود، نتایج اعتبارسنجی و سایر محدودیت‌های مقرر، ظرفیت اعتباری بنگاه را تعیین میکند.
با توجه به این که مقررات مربوط به سقف اعتباری گام در سال‌های اخیر چند بار اصلاح شده و در سال ۱۴۰۴ نیز بازنگری شده است، بنگاه‌ها باید برای اطلاع از سقف دقیق قابل استفاده، آخرین دستورالعمل بانک مرکزی و شرایط بانک عامل خود را بررسی کنند.
کاربرد اوراق گام برای پرداخت بدهی‌ها
دامنه کاربرد اوراق گام در سال‌های اخیر توسعه یافته است. علاوه بر استفاده در زنجیره تولید، در بعضی مقررات امکان پذیرش اوراق گام برای پرداخت بخشی از مطالبات برخی دستگاه‌های اجرایی نیز فراهم شده است. در اصلاحات سال ۱۴۰۵، دامنه دستگاه‌های مجاز و شرایط استفاده از این اوراق تغییر کرده و برای بعضی بدهی‌ها امکان استفاده از گام تا سقف تعیین‌شده در آیین‌نامه فراهم شده است.
بنابراین شرایط استفاده از اوراق گام برای پرداخت مالیات، حق بیمه، بدهی به دستگاه‌های اجرایی یا سایر مصارف خاص باید بر اساس آخرین مقررات مربوط به همان کاربرد بررسی شود.
آیا می‌توان از اوراق گام برای تامین ارز استفاده کرد؟
در بعضی طرح‌ها و دستورالعمل‌های مشخص، امکان استفاده از اوراق گام در فرایند پرداخت ریالی مربوط به تامین ارز برخی کالاها فراهم شده است. برای نمونه، در دستورالعمل ابلاغ‌شده برای واردات نهاده‌های دامی در سال ۱۴۰۴، بانک عامل میتواند در شرایط مقرر بخشی از مبلغ ریالی فروش ارز را با اوراق گام بپذیرد. این مقررات شرایط خاص خود را از نظر مدت باقیمانده تا سررسید، نوع اوراق و میزان وجه نقد مورد نیاز دارد. بنابراین نباید امکان استفاده از گام برای تخصیص یا تامین ارز را یک قاعده عمومی برای تمام واردات دانست.
معاملات اوراق گام چگونه انجام میشود؟
پس از دریافت اوراق گام، دارنده بسته به نوع اوراق و مقررات مربوط چند انتخاب دارد:
نگهداری تا سررسید: دارنده میتواند اوراق را تا سررسید نزد خود نگه دارد و در زمان سررسید مبلغ اسمی را از موسسه اعتباری عامل دریافت کند.
انتقال در زنجیره تامین: دارنده میتواند در چارچوب مقررات، اوراق را بابت بدهی خود به حلقه دیگری از زنجیره تامین منتقل کند. برای مثال، شرکتی که اوراق گام را بابت فروش مواد اولیه دریافت کرده است، ممکن است بتواند از همان اوراق برای پرداخت بدهی خود به تامین‌کننده دیگری استفاده کند.
نقد کردن در بازار پول: بعضی اوراق و در بعضی مراحل، مطابق ضوابط جاری امکان خرید دین یا تنزیل در شبکه بانکی را دارند.
انتقال به بازار سرمایه: اوراقی که شرایط لازم را داشته باشند می‌توانند مطابق مقررات بازار سرمایه وارد معاملات ثانویه شوند. در این صورت، قیمت اوراق بر اساس عرضه و تقاضا و شرایط بازار تعیین میشود. مقررات مربوط به پذیرش و معاملات اوراق گام در بازار سرمایه نیز در دوره‌های مختلف اصلاح شده است (از جمله تعریف متقاضی و بنگاه متعهد، شرایط پذیرش و ضوابط بازارگردانی).
نحوه خرید و فروش اوراق گام در بازار سرمایه
سرمایه‌گذارانی که قصد خرید اوراق گام قابل معامله در بازار سرمایه را دارند، باید پیش از هر چیز از قابل معامله بودن نماد مورد نظر اطمینان حاصل کنند.
فرایند کلی میتواند شامل مراحل زیر باشد:
- دریافت کد بورسی
- ورود به سامانه معاملاتی کارگزاری
- جست‌وجوی نماد اوراق گام مورد نظر
- بررسی قیمت، تاریخ سررسید، بازده و شرایط نماد
- ثبت سفارش خرید یا فروش
حداقل حجم سفارش، حداکثر حجم هر سفارش، دامنه‌های معاملاتی، نحوه تسویه و سایر جزئیات اجرایی ممکن است طبق مقررات بازار تغییر کند.
اگر بنگاه متعهد بدهی خود را پرداخت نکند چه اتفاقی می‌افتد؟
در سررسید، بنگاه متعهد موظف است منابع لازم برای ایفای تعهد خود را طبق قرارداد در اختیار بانک قرار دهد. با این حال، یکی از ویژگی‌های مهم گام این است که موسسه اعتباری عامل ضامن بازپرداخت مبلغ اسمی اوراق به دارنده است. به همین دلیل، نکول بنگاه متعهد را نباید مستقیما معادل از دست رفتن طلب دارنده اوراق در نظر گرفت. اگر بنگاه متعهد به تعهدات خود در مقابل بانک عمل نکند، بانک میتواند مطابق قرارداد، وثایق، تضامین و مقررات جاری برای وصول مطالبات خود اقدام کند.
مقررات مربوط به ضمانت اجراهای نکول نیز ممکن است تغییر کند. برای نمونه، در بازنگری سال ۱۴۰۴ بعضی اقدامات تنبیهی قبلی مربوط به ممنوعیت صدور مجدد اوراق پس از نکول اصلاح شده است.
مزایای اوراق گام
- اوراق گام امکان تامین مالی خرید کالا و خدمات را بدون الزام به پرداخت فوری وجه نقد فراهم میکند.
- خریدار میتواند بخشی از نقدینگی خود را برای سایر هزینه‌های عملیاتی حفظ کند و بدهی مربوط به خرید نهاده‌های تولید را از طریق اوراق مدیریت کند.
- فروشنده نیز الزاما مجبور نیست اوراق را تا سررسید نگه دارد و در چارچوب مقررات میتواند آن را در زنجیره تامین انتقال دهد.
- وجود ضمانت بانک یا موسسه اعتباری عامل یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این ابزار محسوب میشود.
- در صورت وجود شرایط لازم، دارنده میتواند از امکانات بازار پول یا بازار سرمایه برای تبدیل اوراق به نقدینگی استفاده کند.
- استفاده از گام میتواند بخشی از نیاز بنگاه‌ها به تسهیلات مستقیم نقدی را کاهش دهد و منابع بانکی را بیشتر به سمت تامین مالی مبتنی بر زنجیره هدایت کند.
محدودیت‌ها و معایب اوراق گام
- هر بنگاهی نمی‌تواند بدون محدودیت از اوراق گام استفاده کند و بانک باید وضعیت اعتباری بنگاه متعهد را بررسی کند.
- صدور گام مبتنی بر روابط واقعی تجاری و مطالبات ناشی از خرید کالا یا خدمات است و ارائه مستندات معامله اهمیت دارد.
- هرچند اوراق گام میتواند جایگزین بخشی از تامین مالی نقدی باشد، استفاده از آن بدون هزینه نیست و هزینه‌های اعتبار، ضمانت، تنزیل یا معاملات می‌توانند بر صرفه اقتصادی آن تاثیر بگذارند.
- ممکن است فروش سریع برخی نمادهای گام در بازار سرمایه همیشه با قیمت مورد انتظار دارنده امکان‌پذیر نباشد.
- با توجه به توسعه این ابزار، ضوابط مربوط به صدور، انتقال و کاربردهای گام در سال‌های اخیر چند بار اصلاح شده است. این موضوع بررسی آخرین مقررات را برای استفاده‌کنندگان ضروری میکند.
اوراق گام در معرض چه ریسک‌هایی قرار دارد؟
تغییر نرخ‌های سود در اقتصاد میتواند بر قیمت اوراق گام در بازار ثانویه اثر بگذارد. اگر سرمایهگذار بخواهد پیش از سررسید اوراق خود را بفروشد، ممکن است قیمت بازار کمتر یا بیشتر از قیمت مورد انتظار او باشد.
ممکن است برای بعضی نمادها حجم معاملات محدود باشد و دارنده نتواند در هر زمان اوراق را با قیمت دلخواه بفروشد.
اختلال در سامانه‌ها، فرایندهای بانکی یا انتقال اوراق میتواند موجب تاخیر در انجام بعضی عملیات شود.
قوانین و مقررات مربوط به انتقال، تنزیل، استفاده در زنجیره تولید یا پذیرش اوراق توسط نهادهای مختلف ممکن است تغییر کند.
بنگاه متعهد ممکن است نتواند منابع لازم را در سررسید در اختیار بانک قرار دهد. با این حال، از منظر دارنده اوراق باید توجه داشت که موسسه اعتباری عامل ضامن پرداخت مبلغ اسمی است؛ بنابراین ساختار ریسک اعتباری این اوراق با یک بدهی تجاری بدون ضمانت متفاوت است.
اوراق گام ابزار پوشش ریسک قیمت نیست
یکی از نکاتی که باید درباره گام در نظر داشت این است که این اوراق ابزار پوشش ریسک نوسان قیمت مواد اولیه نیست. گام میتواند مشکل تامین مالی خرید مواد اولیه را کاهش دهد اما اگر قیمت یک کالا افزایش یا کاهش یابد، داشتن اوراق گام به خودی خود زیان ناشی از تغییر قیمت آن کالا را جبران نمی‌کند. برای پوشش ریسک قیمت معمولا از ابزارهای دیگری مانند قراردادهای آتی و اختیار معامله استفاده میشود.
سخن آخر
اوراق گواهی اعتبار مولد یا اوراق گام یکی از ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید است که به بنگاه‌ها امکان می‌دهد بخشی از خرید کالا و خدمات خود را بدون پرداخت فوری وجه نقد انجام دهند. در این سازوکار، خریدار کالا یا خدمات به عنوان بنگاه متعهد شناخته میشود و فروشنده بابت مطالبات خود اوراق گام دریافت میکند. بانک یا موسسه اعتباری عامل نیز پس از اعتبارسنجی، اوراق را صادر و پرداخت مبلغ اسمی آن را در سررسید ضمانت میکند.
دارنده اوراق میتواند بسته به مقررات، آن را تا سررسید نگهداری کند، در حلقه‌های زنجیره تامین انتقال دهد یا در صورت احراز شرایط از امکانات بازار پول و بازار سرمایه برای نقد کردن آن استفاده کند. با توجه به این که مقررات اوراق گام در سال‌های اخیر چند بار اصلاح شده است، برای موضوعاتی مانند سقف اعتباری، شرایط انتقال، تنزیل، ابطال و محدودیت‌های معاملاتی باید آخرین دستورالعمل‌های بانک مرکزی و بازار سرمایه بررسی شود.
