بزرگترین هدف افراد از معامله در بازارهای مالی، کسب سود بیشتر است. میزان سرمایه تاثیر زیادی در سود دریافتی سرمایهگذاران دارد. به عبارت بهتر افرادی که منابع مالی بیشتری دارند، سود بیشتری کسب میکنند. راههای زیادی برای افزایش منابع مالی در بازار سرمایه وجود دارد و استفاده از اهرم مالی، یکی از موثرترین راهها است. به همین دلیل به سرمایهگذاران پیشنهاد میکنیم با مفهوم اهرم مالی و جزئیات استفاده از آن آشنایی داشته باشند. در ادامه این مطلب به پرسش اهرم مالی چیست، پاسخ میدهیم و نحوه استفاده از اهرم در بازارهای مالی را برای شما شرح میدهیم.
نکات کلیدی
- اهرم مالی ابزاری برای افزایش بازده سرمایهگذاری با استفاده از منابع قرضی است.
- اهرم مالی به افراد و شرکتها کمک میکند با سرمایه کمتر، معاملات بزرگتری انجام دهند.
- درجه اهرم مالی نشاندهنده تاثیر تغییرات سود عملیاتی بر سود هر سهم است.
- اهرم مالی نقدینگی را افزایش داده و امکان تنوعبخشی به سرمایهگذاری را فراهم میکند.
- اهرم مالی سود را چند برابر میکند اما زیان را نیز به همان میزان افزایش میدهد.
- استفاده از اهرم مالی نیازمند دانش، تجربه و مدیریت ریسک دقیق است.
- روشهای اهرم مالی در بورس شامل اعتبار معاملاتی، قراردادهای مشتقه و صندوقهای اهرمی است.
- شرکتها با استقراض میتوانند بدون افزایش سهامداران، سود بیشتری کسب کنند.
- ریسکهای اهرم مالی شامل ناتوانی در تسویه وام و زیان ناشی از سود کمتر از نرخ بهره است.
- سرمایهگذاری با اهرم مالی باید با اطمینان از سوددهی بالا و مدیریت ریسک انجام شود.
تعریف اهرم مالی
اهرم مالی (Financial Leverage) راهحلی برای تامین منابع مالی است. به عبارت بهتر اهرم مالی، نوعی ابزار مالی است که با هدف افزایش بازده سرمایهگذاری به کار میرود. زمانی که یک فرد (حقیقی یا حقوقی) تلاش میکند تا با قرض گرفتن، دارایی خود را افزایش دهد از روش اهرمی استفاده کرده است. بنابراین اهرم مالی هم برای شرکتهای مختلف به جهت افزایش سرعت سودآوری و هم برای دوچندان شدن سود سرمایهگذاران کاربرد دارد.
به عنوان مثال، افرادی که برای خرید خودرو، خانه و… وام میگیرند یا از دیگران قرض میکنند، از اهرم مالی کمک میگیرند. این افراد از این روش، سرمایه خود را افزایش میدهند تا بتوانند در معامله مورد نظرشان شرکت کنند و به هدفشان برسند.
درجه اهرم مالی چیست؟
برخی شرکتها برای تامین مالی و ادامه فعالیت خود از بدهی استفاده میکنند. این بدهی به آنها امکان گسترش فعالیت و انجام پروژههای بزرگتر را میدهد. درجه اهرم مالی یک نسبت است که نشان میدهد با هر درصد تغییر در سود عملیاتی (EBIT)، سود هر سهم (EPS) چه مقدار تغییر میکند. این نسبت در تحلیل سهام کاربرد دارد و برای ارزیابی ریسک مالی شرکتها استفاده میشود. شرکتهایی که از بدهی استفاده میکنند باید هزینه بهره بپردازند. اگر سود عملیاتی افزایش یابد، پس از کسر هزینه بهره، سود هر سهم با شدت بیشتری رشد میکند. اما در صورت کاهش سود عملیاتی، زیان نیز چند برابر میشود.
درجه اهرم مالی به تحلیلگران کمک میکند تا حساسیت سود هر سهم را نسبت به تغییرات سود عملیاتی ارزیابی کنند و از ریسکهای سرمایهگذاری در شرکتهای مختلف بهتر آگاه باشند.
اهرم مالی چگونه محاسبه میشود؟
برای محاسبه درجه اهرم مالی از دو فرمول میتوان استفاده کرد.
فرمول اول:
فرمول بالا برای محاسبه مقدار دقیق درجه اهرم مالی با توجه هزینههای بهره به کار برده میشود و نشان دهنده این است که هزینه بهره چگونه در سود عملیاتی اثر میگذارد.
فرمول دوم:
این فرمول درصد تغییرات را در نظر میگیرد و نشان میدهد که چگونه تغییرات در سود عملیاتی (EBIT) بر سود هر سهم (EPS) تاثیر میگذارد.
بیشتر بخوانید: EPS و DPS چیست؟
مزایای استفاده از اهرم مالی در سرمایهگذاری چیست؟
استفاده از اهرم مالی مزایای قابل توجهی برای سرمایهگذاران دارد که در ادامه به توضیح آن میپردازیم.
افزایش قدرت نقدینگی
با استفاده از اهرم مالی، میتوانید بخشی از سرمایه خود را آزاد نگه دارید و آن را برای سایر معاملات یا سرمایهگذاریها استفاده کنید. این ویژگی به شما کمک میکند سرمایهگذاری متنوعتری داشته باشید. تنوع بیشتر میتواند باعث کاهش ریسک سرمایهگذاری شود.
افزایش سود سرمایهگذاری با استفاده از سرمایه کمتر
اهرم مالی به شما کمک میکند با پول کمتر، معاملات بزرگتری انجام دهید. این یعنی اگر سرمایه محدودی دارید، میتوانید سود بیشتری کسب کنید. به عبارت ساده، اهرم مالی مثل این است که از یک ابزار قویتر برای بلند کردن وزنهای سنگین استفاده کنید.
فرض کنید 1 میلیون تومان دارید و سهمی را میخواهید بخرید که قیمت هر سهم 1000 تومان است. در این شرایط شما میتوانید 1000 سهم بخرید. حالا اگر از اهرم مالی با نسبت 1:5 استفاده کنید، میتوانید با همان 1 میلیون تومان، 5000 سهم بخرید (چون بقیه پول را قرض میگیرید). اگر قیمت سهم از 1000 تومان به 1100 تومان برسد بدون استفاده از اهرم شما 100 هزار تومان سود میکنید (100 تومان سود در هر سهم × 1000 سهم). اما با استفاده از اهرم سود شما 500 هزار تومان خواهد بود یعنی 5 برابر بیشتر.
معایب استفاده از اهرم مالی چیست؟
استفاده از اهرم مالی میتواند ریسکها و معایبی به همراه داشته باشد که در ادامه مهمترین آنها را بررسی میکنیم.
افزایش ریسک و زیان
اهرم مالی همانطور که سود را چند برابر میکند، زیان را به همان اندازه افزایش میدهد. حتی یک کاهش کوچک در قیمت دارایی میتواند منجر به زیانهای بزرگ شود. پس برای استفاده از اهرم مالی حتما به ریسکپذیری خود توجه داشته باشید.
افزایش فشار روانی
یکی از مهمترین مهارتهای لازم هر سرمایهگذار تسلط به روانشناسی معاملات است تا بتواند در زمانهای حساس هیجان خود را در معاملات کنترل کند و بهترین تصمیم را بگیرد. اهرم مالی میتواند استرس و فشار روانی زیادی به افراد وارد کند، زیرا هر نوسان کوچک در بازار تاثیر بزرگی بر سود و زیان میگذارد.
نیاز به دانش و تجربه بالا
استفاده از اهرم مالی نیازمند تحلیل دقیق بازار و مدیریت ریسک است. سرمایهگذاران بدون دانش کافی ممکن است زیانهای سنگینی را تجربه کنند.
چگونه میتوان از اهرم مالی در بازار بورس استفاده کرد؟
همانطور که اشاره کردیم معاملهگران بازار بورس میتوانند از اهرم مالی برای کسب سود بیشتر استفاده کنند. سوال اصلی اینجا است که چگونه میتوان از اهرم مالی در بازار بورس استفاده کرد؟ یا چه روشهایی برای استفاده از اهرم مالی در بازار بورس وجود دارد؟
راههای استفاده از اهرم در بورس به شرح زیر هستند:
- اعتبار معاملاتی (وام قرضالحسنه و بستههای اعتباری)
- قراردادهای مشتقه
- صندوقهای اهرمی
معاملهگران بازار بورس میتوانند از این روشها برای افزایش سرمایه خود استفاده کنند. در ادامه توضیحات مختصری در خصوص هر یک از این موارد به شما ارائه میکنیم.
اعتبار معاملاتی
اعتبار معاملاتی سرمایهای است که کارگزاری به صورت موقت در اختیار مشتریان خود قرار میدهد. سرمایهگذاران حرفهای از اعتبار معاملاتی به عنوان اهرم مالی برای شرکت در معاملات و کسب سود بیشتر استفاده میکنند. اعتبار معاملاتی در کارگزاری آگاه در قالب «وام قرضالحسنه» و «بستههای اعتباری» در اختیار معاملهگران قرار میگیرد. لازم به ذکر است که هر دو نوع اعتبارهای معاملاتی، تاریخ سررسید دارند و باید در زمان مقرر تسویه شوند.
قرارداد مشتقه
ابزار مشتقه (Derivative Contract) یکی از ابزارهای جدید مالی است که با هدف کاهش ریسک معاملات و افزایش بازده سرمایهگذاری استفاده میشود. ارزش اوراق مشتقه به دارایی پایه آنها وابسته است. قرارداد مشتقه به ۴ گروه: قرارداد آتی، قرارداد فوروارد، قرارداد اختیار معامله (آپشن) و قرارداد سوآپ تقسیم میشود. برای مثال اگر هر واحد از یک دارایی 1000 تومان باشد، با سرمایهگذاری در اختیار معامله فقط 200 تومان به ازای هر واحد در زمان شروع سرمایهگذاری پرداخت میکنید و مابقی مبلغ را در زمان سر رسید میپردازید. این یعنی شما با یک دارایی یکسان از طریق اختیار معاملات، میتوانید تعداد بیشتری از سهام شرکت را خریداری کنید.
صندوقهای اهرمی
صندوق اهرمی یکی از سادهترین و پرکاربردترین روشها برای استفاده از اهرم مالی است. این صندوق نوعی صندوق سهامی است و بیشتر دارایی خود را در سهام شرکتهای بورسی سرمایهگذاری میکند. صندوق اهرمی ریسک و بازدهی بالایی دارد و مناسب سرمایهگذاران ریسکپذیر است. این از اهرم مالی برای بازدهی بیشتر در سرمایهگذاری استفاده میکند. بر همین اساس در دوران رونق، رشد بیشتری نسبت به سهام و صندوقهای سهامی عادی دارد و در دوران ریزش با افت بیشتری رو به رو میشود.
شرکتها چگونه از اهرم مالی استفاده میکنند؟
شرکتها برای شروع پروژههای جدید یا توسعه پروژههای قبلی خود به منابع مالی نیاز دارند. این منابع مالی از روشهایی مانند انتشار اوراق، جذب سرمایهگذار جدید، استقراض از بانک و… تامین میشوند. بیشتر اوقات مالکین شرکتها ترجیح میدهند از روش استقراض استفاده کنند چرا که در صورت استفاده از سایر روشها، تعداد سهامداران و سرمایهگذاران افزایش پیدا میکند. افزایش سهامداران به معنای تقسیم سود شرکت بین تعداد بیشتری از افراد و در نتیجه کاهش سود سهامداران قبلی است. شرکتهایی که از بانک وام میگیرند میتوانند (بدون زیاد شدن تعداد سهامداران) سود بیشتری بدست آورند و این سود را بین سهامداران خود تقسیم کنند. در نتیجه سود بیشتری به هر سهامدار میرسد. به این نکته توجه کنید که سود شرکت باید از نرخ بهره بانک بیشتر باشد. در غیر این صورت، شرکت مورد نظر نه تنها سود نمیکند بلکه با زیان هم مواجه میشود. به عنوان مثال، اگر نرخ بهره وام بانک ۲۰ درصد باشد و سود شرکت ۱۵ درصد، شرکت زیان میبیند اما اگر پروژه مورد نظر سود ۲۵ درصدی داشته باشد، این شرکت سود قابل توجهی کسب میکند. به همین دلیل تنها شرکتهایی از این روش استفاده میکنند که از نرخ سوددهی پروژههای خود اطمینان دارند.
ریسک استفاده از وام به بانکی به عنوان اهرم مالی در بورس
استفاده از اهرم برای سرمایهگذاری با ریسک همراه است. این ریسکها بزرگترین مشکل در استفاده از اهرم هستند. موارد زیر از جمله خطراتی هستند که پیش از استفاده از اهرم مالی باید آنها را بپذیرید.
- ریسک ناتوانی در تسویه وام
- ریسک سود سرمایهگذاری (کمتر شدن سود سرمایهگذاری از نرخ بهره بانکی)
نکاتی که باید پیش از استفاده از اهرم در بورس به آن توجه کنید.
تا اینجا بیشتر به مزایا و معایب استفاده از اهرم برای شرکتها پرداختیم اما افراد حقیقی هم باید پیش از شروع سرمایهگذاری با کمک اهرم، به نکات زیر دقت کنند:
- دقت کنید سود سرمایهگذاری شما به قدری باشد که ارزش استفاده از اعتبارهای معاملاتی را داشته باشد.
- بهتر است با منابع مالی بدست آمده از طریق اعتبارهای معاملاتی، در سرمایهگذاریهای پرریسک شرکت نکنید.
کلام آخر
اهرم مالی یکی از ابزارهای پرکاربرد برای سرمایهگذاری در بازارهای مالی مانند بورس است. با کمک اهرم میتوان مشکل کمبود منابع مالی را تا حدودی جبران و با سرمایه اولیه بیشتری در معاملات بورس شرکت کرد. سرمایهگذاران حرفهای با کمک اهرم مالی، سود بیشتری از بازار بورس کسب میکنند. افراد یا شرکتهایی که از روشهایی مانند استقراض یا دریافت وام بانکی برای تامین منابع مالی خود استفاده میکنند، باید از میزان سوددهی معاملات یا پروژههای خود اطمینان داشته باشند چرا که اگر سود بدست آمده از فعالیتهای آنها، از نرخ بهره وام بانکی کمتر باشد با زیان مواجه میشوند.
