درآمد غیرفعال چیست؟
گسترش اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های دیجیتال باعث شده است مهارت‌ها و علایقی که در گذشته صرفا سرگرمی محسوب می‌شدند، در بعضی موارد به منبع درآمد تبدیل شوند. برای مثال، تا چند سال پیش کمتر کسی تصور می‌کرد بازی کردن، تولید ویدئو از روند بازی و انتشار آن در یوتیوب بتواند به یک فعالیت درآمدزا تبدیل شود! بنابراین، یکی از پیش‌نیازهای ایجاد منابع درآمدی جدید، تغییر نگاه به مفهوم کار و شناخت فرصت‌هایی است که با مدل‌های سنتی اشتغال تفاوت دارند. با ما همراه باشید تا درآمد غیرفعال را بیشتر بشناسیم و ذهنیتمان را درباره درآمد و شغل تغییر دهیم.
نکات کلیدی
- درآمد غیرفعال به درآمدی گفته می‌شود که پس از ایجاد زیرساخت اولیه، برای ادامه آن معمولا به فعالیت روزانه کمتری نیاز است.
- درآمد غیرفعال به معنی درآمد بدون کار، بدون سرمایه یا بدون ریسک نیست.
- سرمایه اولیه برای ایجاد درآمد غیرفعال فقط پول نیست و میتواند شامل زمان، دانش، مهارت، دارایی یا مخاطب نیز باشد.
- سرمایهگذاری در صندوق‌ها، اوراق مالی، دریافت سود نقدی سهام، اجاره ملک، فروش دوره‌های آموزشی، تولید محتوا و بازاریابی وابسته از روشهای قابل بررسی برای ایجاد درآمد غیرفعال هستند.
- هر سرمایهگذاری الزاماً درآمد غیرفعال ایجاد نمی‌کند؛ افزایش قیمت دارایی‌هایی مانند طلا یا ارز با ایجاد جریان درآمد متفاوت است.
- هیچ منبع درآمد غیرفعالی دائمی و تضمین‌شده نیست و میزان بازده و ریسک هر روش باید جداگانه بررسی شود.
- انتخاب بهترین روش کسب درآمد غیرفعال به میزان سرمایه، زمان، دانش، اهداف مالی و سطح ریسک‌پذیری هر فرد بستگی دارد.
منظور از درآمد غیرفعال چیست؟
درآمد غیرفعال یا Passive Income به درآمدی گفته می‌شود که برای دریافت مستمر آن، در مقایسه با یک شغل یا فعالیت اقتصادی معمول، به حضور و فعالیت روزانه کمتری نیاز است. برای مثال، فردی که ملکی را اجاره می‌دهد، برای دریافت اجاره ماهانه لازم نیست هر روز چند ساعت کار کند. البته خرید، نگهداری و مدیریت ملک همچنان به سرمایه، زمان و رسیدگی نیاز دارد.
بنابراین، غیرفعال بودن به معنای بدون فعالیت یا بدون ریسک بودن نیست. بسیاری از روشهای درآمد غیرفعال در ابتدا به تلاش قابل توجهی نیاز دارند و حتی پس از ایجاد جریان درآمد هم ممکن است به مدیریت و ارزیابی دورهای احتیاج داشته باشند.
تفاوت درآمد فعال و درآمد غیرفعال چیست؟
درآمد فعال معمولا مستقیما به فعالیت فرد وابسته است. حقوق کارمندی، دستمزد ساعتی، درآمد حاصل از ارائه خدمات و بسیاری از فعالیت‌های فریلنسری نمونه‌هایی از درآمد فعال هستند. اگر فرد فعالیت خود را متوقف کند، معمولا درآمد نیز متوقف می‌شود.
در مقابل، در درآمد غیرفعال وابستگی مستقیم میان ساعت کار و میزان درآمد کمتر است. برای مثال، سرمایه‌گذار ممکن است از محل سود نقدی سهام یا بعضی ابزارهای سرمایهگذاری، بدون نیاز به کار کردن، درآمد کسب کند. البته هیچ‌یک از این مدل‌ها الزاما درآمدی دائمی یا تضمین‌شده ایجاد نمی‌کنند.
آیا سرمایهگذاری همان درآمد غیرفعال است؟
سرمایهگذاری و درآمد غیرفعال مفاهیم مرتبطی هستند اما دقیقا یکسان نیستند.
هر سرمایهگذاری الزاما جریان درآمد ایجاد نمی‌کند. فرض کنید فردی طلا خریداری کند و ارزش آن پس از مدتی افزایش پیدا کند. در این حالت، ارزش دارایی افزایش یافته است اما تا زمانی که طلا فروخته نشود، جریان درآمدی ایجاد نشده است. از سوی دیگر، دریافت اجاره ملک، سود نقدی سهام یا پرداخت‌های دورهای برخی ابزارهای مالی میتواند نوعی جریان درآمد محسوب شود. این تفاوت به‌خصوص زمان بررسی گزینه‌های سرمایهگذاری اهمیت دارد زیرا افزایش ارزش سرمایه را نباید با دریافت درآمد مستمر یکسان دانست.
روشهای کسب درآمد غیرفعال
راه‌های مختلفی برای ایجاد درآمد غیرفعال وجود دارد. انتخاب گزینه مناسب به میزان سرمایه، دانش، زمان، مهارت و سطح ریسک‌پذیری هر فرد بستگی دارد.
سرمایهگذاری در صندوق‌های سرمایهگذاری
صندوق‌های سرمایهگذاری یکی از ابزارهایی هستند که امکان سرمایهگذاری غیرمستقیم در بازار سرمایه را فراهم می‌کنند. صندوق‌های درآمد ثابت، سهامی و طلا از جمله انواع شناخته‌شده صندوق‌ها هستند. سطح ریسک و نحوه ایجاد بازده در هر یک از آن‌ها متفاوت است.
برای مثال، صندوق‌های درآمد ثابت عموما بخش بیشتری از دارایی خود را به ابزارهای کم‌ریسک‌تر اختصاص می‌دهند و صندوق‌های سهامی به دلیل سرمایهگذاری بیشتر در سهام، نوسانات بالاتری دارند. نکته مهم این است که سرمایه‌گذار نباید صرفا به نام یک صندوق یا بازده گذشته آن اکتفا کند و لازم است ویژگی‌ها، ترکیب دارایی و سطح ریسک صندوق را هم بررسی کند.
نکته: فقط صندوق‌هایی که پرداخت سود نقدی داشته باشند، جریان درآمدی ایجاد می‌کنند. برای نمونه میتوان به صندوق درآمد ثابت همای اشاره کرد.
سرمایهگذاری در اوراق بدهی
اوراق بدهی مانند اسناد خزانه اسلامی، اوراق مرابحه و انواع صکوک از دیگر ابزارهایی هستند که سرمایه‌گذاران می‌توانند برای مدیریت سرمایه خود بررسی کنند. این اوراق معمولا ویژگی‌های متفاوتی از نظر سررسید، بازده و ریسک دارند و پیش از سرمایهگذاری باید شرایط هر ورقه به صورت جداگانه بررسی شود. بعضی از این اوراق پرداخت سود دورهای دارند و می‌توانند جریان درآمدی ایجاد کنند.
دریافت سود نقدی سهام
بعضی شرکت‌های بورسی بخشی از سود قابل تقسیم خود را میان سهامداران توزیع می‌کنند. سرمایه‌گذارانی که در زمان مقرر سهامدار شرکت باشند، ممکن است سود نقدی دریافت کنند. البته پرداخت سود نقدی تضمین‌شده نیست و به عواملی مانند عملکرد شرکت، میزان سودآوری و تصمیم مجمع عمومی سالانه بستگی دارد. بنابراین، خرید سهام صرفا با هدف دریافت سود نقدی نیز نیازمند بررسی وضعیت بنیادی شرکت است.
اجاره ملک
اجاره ملک یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونههای درآمد غیرفعال است. مالک میتواند در ازای واگذاری حق استفاده از ملک، درآمد دورهای دریافت کند. این روش معمولا به سرمایه اولیه قابل توجهی نیاز دارد و هزینه‌هایی مانند تعمیرات، نگهداری، استهلاک و دوره‌های احتمالی بدون مستاجر را نیز باید در نظر گرفت. به همین دلیل، تمام مبلغ دریافتی از اجاره را نمی‌توان بدون در نظر گرفتن هزینه‌ها به عنوان بازده خالص محسوب کرد.
تولید و فروش دوره‌های آموزشی
افرادی که در حوزه مشخصی تخصص دارند، می‌توانند یک دوره آموزشی تولید و آن را بارها به مخاطبان مختلف عرضه کنند. در این مدل بخش عمده کار در مرحله طراحی، ضبط، تدوین و انتشار دوره انجام می‌شود. پس از آن، محصول میتواند بدون تولید مجدد برای هر مشتری فروخته شود. البته این فعالیت کاملا غیرفعال نیست و بازاریابی، پاسخ به مخاطبان و به‌روزرسانی دوره همچنان به زمان نیاز دارد.
کسب درآمد از تولید محتوا
تولید محتوا در وب‌سایت، پادکست، پلتفرم‌های ویدیویی یا شبکه‌های اجتماعی نیز در بعضی شرایط میتواند به ایجاد درآمد نسبتا غیرفعال منجر شود. محتوایی که یک بار تولید شده است ممکن است برای مدت طولانی بازدید داشته باشد و از طریق تبلیغات، همکاری تجاری یا سایر مدل‌های درآمدی به کسب درآمد کمک کند. البته تولید محتوا معمولا در ماه‌ها و حتی سال‌های ابتدایی فعالیتی کاملا فعال است و موفقیت آن هم تضمین‌شده نیست.
بازاریابی وابسته
در بازاریابی وابسته یا Affiliate Marketing، فرد یا رسانه محصولات و خدمات یک کسب‌وکار دیگر را معرفی می‌کند و در صورت انجام اقدام مشخصی مانند خرید از طریق لینک یا کد معرفی، کمیسیون دریافت می‌کند. در این روش هم وجود مخاطب، اعتماد و محتوای مناسب اهمیت زیادی دارد و نباید آن را با دریافت مبلغ ثابت بابت انتشار تبلیغ اشتباه گرفت.
آیا بدون سرمایه میتوان درآمد غیرفعال ایجاد کرد؟
این پرسش تا حد زیادی به تعریف سرمایه بستگی دارد.
اگر منظور فقط سرمایه مالی باشد، بعضی روشها را میتوان با پول نسبتا کمی شروع کرد اما تقریبا تمام روشهای درآمد غیرفعال به نوعی سرمایه نیاز دارند. این سرمایه ممکن است پول، زمان، دانش تخصصی، مهارت، مخاطب، اعتبار یا یک دارایی قابل بهره‌برداری باشد. برای مثال، سرمایهگذاری در بازار مالی بیشتر به سرمایه پولی نیاز دارد، در حالی که تولید یک دوره آموزشی بیشتر متکی به دانش و زمانی است که فرد برای تولید محصول صرف می‌کند.
ریسک‌های درآمد غیرفعال چیست؟
درآمد غیرفعال نباید به‌عنوان درآمدی همیشگی و بدون ریسک در نظر گرفته شود. کاهش ارزش سرمایه، تغییر شرایط اقتصادی، تورم، کاهش فروش، هزینه‌های نگهداری، تغییر مقررات و نوسانات بازار از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر میزان درآمد اثر بگذارند. همچنین وابستگی بیش از حد به یک منبع درآمد میتواند ریسک مالی ایجاد کند. به همین دلیل، ارزیابی دورهای عملکرد و مدیریت ریسک در کنار ایجاد جریان درآمد اهمیت دارد.
مثلا وضعیت اینترنت و فیلترینگ، تاثیر مستقیمی بر درآمد تولیدکنندگان محتوا دارد. یک بلاگر در اینستاگرام یا یک استریمر در یوتیوب را در نظر بگیرید که با قطعی‌های دورهای اینترنت، درآمد خود را برای مدتی از دست می‌دهد و اگر قبلا برای این شرایط فکری نکرده باشد، با مشکلات جدی مواجه خواهد شد.
تصورهای اشتباه درباره درآمد غیرفعال
یکی از رایج‌ترین تصورات اشتباه این است که درآمد غیرفعال بدون هیچ تلاش یا سرمایه‌ای ایجاد می‌شود. تصور دیگر، دائمی بودن این درآمد است. در حالی که تقریبا تمام جریان‌های درآمدی می‌توانند تحت تاثیر شرایط اقتصادی یا عملکرد دارایی قرار گیرند. همچنین نمی‌توان تمام روشهای درآمد غیرفعال را کم‌ریسک دانست. ریسک سرمایهگذاری در سهام با اجاره ملک یا سرمایهگذاری در ابزارهای درآمد ثابت یکسان نیست.
از سوی دیگر، هر افزایش قیمت دارایی نیز درآمد غیرفعال محسوب نمی‌شود. افزایش قیمت طلا، ارز یا سایر دارایی‌ها به معنای افزایش ارزش سرمایه است و باید از جریان درآمد تفکیک شود.
با هم مرور کنیم...
درآمد غیرفعال به معنای پول درآوردن بدون تلاش نیست. در بیشتر موارد باید ابتدا سرمایه‌ای شامل پول، زمان، دانش یا دارایی اختصاص داده شود تا جریانی از درآمد شکل بگیرد که در ادامه به فعالیت روزانه کمتری نیاز داشته باشد. سرمایهگذاری در صندوق‌ها و اوراق مالی، دریافت سود نقدی سهام، اجاره ملک، فروش دوره‌های آموزشی، تولید محتوا و بازاریابی وابسته از جمله روش‌هایی هستند که می‌توانند در شرایط مختلف مورد بررسی قرار گیرند. مهم‌تر از انتخاب یک روش خاص، شناخت تفاوت میان درآمد، افزایش ارزش سرمایه و سود سرمایهگذاری است. همچنین باید توجه داشت که هیچ روش درآمد غیرفعالی بدون ریسک نیست و انتخاب مناسب باید با توجه به اهداف مالی، افق زمانی و میزان ریسک‌پذیری هر فرد انجام شود.
