EPS و DPS چیست؟

EPS و DPS دو مفهوم مهم در تحلیل بنیادی هستند که به سودآوری و تقسیم آن بین سهامداران شرکت مربوط می‌شوند. EPS یا سود هر سهم، نشان می‌دهد یک شرکت در پایان یک دوره زمانی (مثلا یک سال) به ازای هر سهم، چه مقدار سود خالص به دست آورده است. DPS یا سود تقسیمی هر سهم، بخشی از همین سود است که شرکت تصمیم می‌گیرد آن را بین سهامداران تقسیم کند. بنابراین، معمولا مقدار DPS کمتر یا مساوی EPS است و بخشی از EPS ممکن است در شرکت باقی بماند. این دو معیار، در کنار هم، تصویری از سودآوری و سیاست تقسیم سود شرکت ارائه می‌دهند.

نکات کلیدی:

EPS یا همان سود هر سهم چیست؟

EPS مخفف عبارت Earning per Share، به معنی درآمد به ازای هر سهم است. شرکت‌ها در پایان هر سال مالی، سود خالص را محاسبه می‌کنند. با تقسیم سود خالص بر تعداد کل سهام شرکت، درآمد هر سهم (EPS) به دست می‌آید. به زبان ساده‌تر‌، EPS یک شرکت میزان سودی است که شرکت به ازای هر سهم به دست می‌آورد. EPS یکی از موضوعات بسیار مهمی است که به ‌صورت مستقیم و غیرمستقیم بر قیمت سهام شرکت‌ها در بازار بورس تاثیر می‌گذارد. به سودی که شرکت پس از یک سال مالی کسب می‌کند، EPS محقق شده هم می‌گویند. 

• برای مثال فرض کنید که شرکتی در پایان سال مالی خود، ۱،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰ ریال سود خالص داشته باشد و تعداد سهام شرکت ۱ میلیون باشد. EPS شرکت برابر است با ۱،۰۰۰ ریال:

۱،۰۰۰ = ۱،۰۰۰،۰۰۰ ÷ ۱،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰

انواع EPS

سود هر سهم یا EPS به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. به عبارتی سه نوع EPS وجود دارد که هر کدام مفهومی متفاوت دارند. در ادامه انواع EPS را بررسی خواهیم کرد:

1- EPS تحقق یافته

با پایان سال مالی داده‌ها و اطلاعات کاملی در دسترس مدیران شرکت قرار دارد تا توسط آن‌ها بررسی شود و بتوانند درآمد، هزینه‌ها و مقدار واقعی سود هر سهم را محاسبه کنند. این سود تحت عنوان EPS تحقق یافته شناخته می‌شود. EPS تحقق یافته اهمیت زیادی برای سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران دارد و در نسبت P/E معمولا از همین EPS استفاده می‌شود، به این دلیل که نشان‌دهنده چیزی است که در واقعیت اتفاق افتاده است. اثر EPS تحقق یافته در قیمت سهام لحاظ شده و دقیقا به همین دلیل مورد توجه سرمایه‌گذاران است.

2- EPS پیش‌بینی شده

در گذشته شرکت‌ها موظف بودند که سود منتهی به پایان سال مالی خود را پیش‌بینی و اعلام کنند. به این سود، EPS پیش‌بینی شده گفته می‌شد. این درآمد پیش‌بینی شده بر اساس عملکرد سال گذشته و نظر مدیران و کارشناسان شرکت محاسبه می‌شد و انتظار می‌رفت که شرکت تا پایان سال مالی بعد آن را ایجاد کند. با توجه به این موضوع که EPS پیش‌بینی شده واقعی نبود، امکان داشت در طی زمان تغییر کند. با بهتر یا بدتر شدن عملکرد شرکت یا تغییر روند سودآوری آن، EPS پیش‌بینی شده که توسط شرکت محاسبه می‌شد، بیشتر یا کمتر می‌شد. شرکت‌ها پس از پایان هر فصل مالی، باید EPS پیش‌بینی شده برای ادامه سال مالی را اعلام می‌کردند. EPS پیش‌بینی شده جدید می‌توانست با EPS گذشته برابر یا متفاوت از آن باشد. پیش‌بینی سود شرکت‌ها در هر سال مالی در گزارشات و صورت های مالی درج می‌شد. این گزارش‌ها در سایت کدال به آدرس  codal.ir وجود داشت. اما از اواخر سال ۱۳۹۷، با انتشار و اجرایی شدن دستورالعمل افشای اطلاعات شرکت‌های ثبت‌شده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار، مقرر شد اعلام سود (زیان) خالص هر سهم (EPS) بر اساس آخرین سود (زیان) محقق شده شرکت‌ها باشد و EPS پیش‌بینی شده در ابتدای دوره حذف شد.

3- EPS تعدیل شده

EPS تعدیل‌شده معمولا به پیش‌بینی جدید شرکت از سود هر سهم اشاره دارد که پس از انتشار اطلاعات یا تغییر در شرایط اقتصادی، سیاسی، عملیاتی و… به‌روزرسانی می‌شود. هرچه به پایان سال مالی نزدیک‌تر شویم و اطلاعات واقعی بیشتری از عملکرد شرکت در دسترس باشد، EPS تعدیل‌شده معمولا به EPS تحقق‌یافته نزدیک‌تر می‌شود.

نحوه مشاهده EPS سهام شرکت‌ها در تابلوی معاملات

نحوه محاسبه و فرمول eps را با هم بررسی کردیم اما به سادگی و در وبسایت tsetmc.com می‌توانید eps شرکت‌ها را ببینید. کافی است نماد مورد نظر خود را جستجو و مانند تصویر زیر، eps شرکت مورد نظر خود را مشاهده کنید.

برای بررسی دقیق‌تر، می‌توانید به وب‌سایت کدال مراجعه کنید. کافی است نماد مورد نظرتان را جستجو کنید و صورت‌های مالی سالانه را ببینید.

EPS هرچه قدر بالاتر باشد بهتر است؟

همانطور که اشاره کردیم، EPS نشان می‌دهد که شرکت به ازای هر سهم، چه‌قدر درآمد داشته است. از آن جا که این مفهوم یکی از شاخص‌های مهم برای تخمین ارزش شرکت است، عدد EPS باید برای سرمایه‌گذاران اهمیت زیادی داشته باشد. EPS بالاتر به معنی ارزش بیشتر شرکت خواهد بود. به عبارتی اگر شرکتی سودآوری بیشتری نسبت به ارزش سهام خود داشته باشد، علاوه بر این که نشان از فعالیت درست و موفق آن است، نشان می‌دهد که سرمایه‌گذار حاضر به پرداخت پول بیشتری برای سهام آن شرکت است. به این ترتیب، یک شرکت با عدد EPS بالاتر احتمالا بین اهالی بازار محبوبیت بیشتری خواهد داشت. به هر میزان که جذابیت سهم برای خریداران بیشتر باشد، باید در انتظار تقاضای بیشتر و به تبع آن، افزایش قیمت سهام شرکت باشیم.

DPS یا همان سود تقسیمی هر سهم چیست؟

DPS مخفف عبارت Dividend per Share و به معنی سود تقسیمی یا سود نقدی به ازای هر سهم است. معمولا شرکت‌ها EPS را به صورت کامل بین سهامداران تقسیم نمی‌کنند و بخشی از آن را برای سرمایه‌گذاری‌های آتی شرکت، پیش خود نگه می‌دارند. مدیران و سهام‌داران شرکت در پایان سال مالی و در جلسه مجمع عادی سالیانه شرکت می‌کنند و تصمیم می‌گیرند که چه میزان از EPS به سهامداران تعلق بگیرد. بنابراین درصد DPS یا همان سود تقسیمی در هر شرکت متفاوت خواهد بود. شرکت‌هایی که طرح‌های توسعه بیشتری دارند، معمولا درصد کمتری از سود تحقق یافته را تقسیم می‌کنند و از سود به دست آمده به عنوان نقدینگی مورد نیاز خود استفاده می‌کنند تا بتوانند در سال‌های بعد فعالیت و سودآوری خود را بیشتر کنند.

DPS به چه کسانی تعلق می‌گیرد؟

همان طور که عنوان کردیم DPS بخشی از سود شرکت است و شرکت‌ها باید سالانه مبلغی را تحت این عنوان به سهامداران خود پرداخت کنند. اما سوال بسیاری از سهامداران این است که در چه صورت DPS به آن‌ها تعلق می‌گیرد؟ در پاسخ باید بگوییم هر سهامداری که در تاریخ برگزاری مجمع سالانه شرکت، سهام شرکت را در پرتفوی سرمایه‌گذاری خود داشته باشد، سود نقدی یا DPS به آن تعلق می‌گیرد. شرط اصلی برای دریافت سود نقدی، سهامداری در تاریخ برگزاری مجمع است. حتی اگر بعد از برگزاری مجمع و بازگشایی سهم، موجودی سهام خود را بفروشید، هنوز هم می‌توانيد dps را از شرکت دریافت کنید. طبق قانون، شرکت‌ها برای پرداخت سود نقدی چندین ماه زمان دارند. بنابراین مشخص نیست پس از گذشت چند روز از تاریخ مجمع و بازگشایی سهم، این سود به سهامداران پرداخت می‌شود. برای اطلاع از dps شرکت مورد نظرتان، نماد آن را در سامانه کدال جستجو و گزارش مجمع عمومی سالانه را بررسی کنید.

تفاوت EPS و DPS چیست؟

تفاوت EPS و DPS بسیار ساده است و احتمالا تا به اینجا متن به خوبی متوجه آن شده‌اید. این دو مفهوم هم از نظر نحوه محاسبه و هم از نظر کاربرد با هم تفاوت‌هایی دارند. در تصویر زیر تفاوت مفهومی این دو معیار را مشاهده می‌کنید.

تفاوت Eps و DPS از نظر نحوه محاسبه

در ادامه روش محاسبه EPS و DPS را برای شما توضیح می‌دهیم تا با تفاوت‌های این دو، از نظر نحوه محاسبه آشنا شوید.

فرمول محاسبه EPS

همان طور که اشاره کردیم ارزش سود هر سهم یا eps با تقسیم درآمد (سود) خالص بر تعداد سهام شرکت به دست می‌آید. برای محاسبه دقیق باید به ترتیب زیر عمل کنیم:

برای محاسبه سود هر سهم از برگه ترازنامه و گزارش درآمد شرکت استفاده می‌کند. با استفاده از این اطلاعات تعداد سهام پایان دوره، سود سهام پرداختی به افرادی که سهام ممتاز در دست دارند، درآمد و سود خالص محاسبه می‌شود. ممکن است تعداد سهام در طول زمان متغییر باشد که به همین دلیل استفاده از میانگین وزنی تعداد سهام تحت مالکیت سهامداران پیشنهاد می‌شود. البته برای ساده شدن محاسبات می‌توان از تعداد سهام موجود در انتهای دوره هم استفاده کرد. سود هر سهم یکی از مهمترین شاخص‌ها برای تعیین قیمت هر سهم شرکت است. در صورت محاسبه درست، EPS می‌تواند یکی از چندین شاخص کاربردی برای خرید سهام باشد.

DPS چگونه محاسبه می‌شود؟

همانطور که قبلا اشاره کردیم، میزان DPS با توجه به تصمیم مدیران هر شرکت مشخص می‌شود. میزان، زمان و روش پرداخت سود تقسیمی یا سود نقدی، به سیاست‌های هر شرکت بستگی دارد. برای محاسبه DPS باید کل سود تقسیمی اعلام شده توسط شرکت را بر کل سود تحقق یافته یا همان EPS تقسیم کنیم. حاصل این تقسیم همان درصد DPS خواهد بود.

نکته: توجه به این نکته ضروری است که معمولا پس از تقسیم سود نقدی و شروع معاملات دوباره سهام شرکت، به اندازه سود نقدی هر سهم از قیمت سهم کم می‌شود. اگر در مثال قبل، قیمت سهم شرکت مورد نظر قبل از برگزاری مجمع ۱۵،۰۰۰ ریال باشد، پس از بازگشایی نماد و تقسیم سود، قیمت سهم ۱۰،۰۰۰ ریال می‌شود.

۱۰،۰۰۰ = ۵،۰۰۰ – ۱۵،۰۰۰

آیا امکان دارد که DPS از EPS بیشتر باشد؟

بسیاری از افراد تصور می‌کنند که میزان DPS همواره از میزان EPS کمتر است اما همان طور که قبلا توضیح داده‌ایم، در صورتی که شرکت علاوه بر سود ساخته‌شده در سال جاری، بخشی از سود انباشته در سال‌های گذشته را هم بین سهامداران تقسیم کند، مقدار DPS از EPS بیشتر می‌شود. البته این مورد به ندرت اتفاق می‌افتد.

سخن آخر

در این مقاله درباره EPS و DPS و تفاوت آن‌ها صحبت کردیم. حالا که با مفهوم EPS و DPS آشنا شدید، برای تحلیل سهام شرکت‌ها و بررسی قیمت‌ها، به این دو پارامتر هم دقت کنید. هر دوی این اصطلاحات، نکات مهمی را درباره عملکرد، میزان سودآوری و روند رشد شرکت نشان می‌دهد، بنابراین قبل از سرمایه‌گذاری در یک سهم باید بتوانید بر اساس این اطلاعات، ارزیابی درستی از وضعیت شرکت داشته باشید.