صندوقهای بخشی یکی از زیرمجموعههای صندوقهای سهامی هستن با این تفاوت که بخش عمده دارایی خود را به سهام شرکتهای پذیرفته شده در یک صنعت خاص اختصاص میدهند. سازمان بورس و اوراق بهادار در تابستان سال ۱۴۰۱ خبر از فراهم کردن بستر فعالیت صندوقهای بخشی داد و مجوز تاسیس این صندوقها در آذر ماه ۱۴۰۱ صادر شد. این صندوقها مسیری تخصصی در سرمایهگذاری را طی میکنند و فرصتی مناسب برای سرمایهگذاری متمرکز هستند. در ادامه این مقاله به سازوکار صندوقهای بخشی و سهم صنایع مختلف از بازار سرمایه آن میپردازیم.
نکات کلیدی:
- صندوقهای بخشی زیرمجموعه صندوقهای سهامی هستند با این تفاوت که عمده دارایی خود را به سهام شرکتهای فعال در یک صنعت مشخص اختصاص میدهند.
- یک صندوق بخشی باید دست کم 70 درصد از دارایی خود را به سهام و حق تقدم سهام صنعت مربوطه اختصاص دهد.
- از جمله صندوقهای بخشی تحت مدیریت آگاه میتوان به صندوق پتروآگاه، صندوق اتوآگاه، صندوق آلیاژ و صندوق بانکا اشاره کرد.
- صندوق پتروآگاه بر صنعت پتروشیمی، صندوق اتوآگاه بر صنعت خودروسازی، صندوق آلیاژ بر صنعت فلزات اساسی و صندوق بانکا هم بر صنعت بانکداری تمرکز دارد.
صندوق بخشی چیست؟
صندوق بخشی (sector funds)، نوعی صندوق سهامی است که بخش قابل توجهی از داراییهای خود را به یک صنعت خاص (مانند خودروسازی، فلزات اساسی، پتروشیمی، بانک و…) اختصاص میدهد و قسمت کمتری از آن را در سایر صنایع یا سایر داراییها نظیر طلا، سرمایهگذاری میکند. صندوقهای بخشی معمولا در بورس معامله میشوند و از نوع صندوق قابل معامله در بورس (ETF) هستند اما در بورسهای جهانی میتوان چندین صندوق بخشی صدور و ابطالی را هم مشاهده کرد.
صندوقهای بخشی را میتوان از دسته صندوقهای شاخصی دانست اما این تقسیمبندی کاملا دقیق نیست و بین این دو صندوق، تفاوتهایی در رابطه با نحوه تخصیص سرمایه صندوقها وجود دارد. صندوقهای شاخصی که در بازار سرمایه فعالیت میکنند، شاخص کل، شاخص هموزن یا شاخص تعدادی از شرکتهای بزرگ را دنبال میکنند؛ این در حالی است که صندوق بخشی فقط در یک بخش مشخص از اقتصاد تمرکز میکند.
سرمایهگذاری در صندوقهای بخشی مناسب چه کسانی است؟
صندوق بخشی مناسب سرمایهگذارانی است که به صنایع مشخصی علاقه دارند و میخواهند از فرصتهای رشد آن استفاده کنند. این افراد (تا پیش از تاسیس صندوقهای بخشی) باید سهام شرکتهای فعال در این صنایع را خریداری و مدیریت میکردند اما فعالیت این صندوقها، کار سرمایهگذاری در صنایع را بسیار ساده کرده است.
مزایا و ریسک های سرمایه گذاری در صندوق های بخشی
مزایای سرمایه گذاری در صندوق های بخشی به ترتیب زیر هستند:
ایجاد فرصتی دو طرفه برای سرمایهگذاران و صنایع
یکی از مهمترین مزایای فعالیت صندوقهای بخشی، ایجاد فرصتی دو طرفه برای سرمایهگذاران و صنایع است. عملکرد این صندوقهای میتواند از یک سو برای صنایع، نقدینگی لازم پروژههای جدید و برنامههای توسعه را جذب کند و از سوی دیگر برای سرمایهگذاران سود تولید کند. این یک معامله دو سر برد است!
فرصت کسب سود چند برابری در رشد صنعت
این صندوقها با تمرکز بر یک صنعت مشخص برای سرمایهگذاری، سرمایه افراد را متمرکزتر تخصیص میدهند. به همین علت فرصت کسب سود چند برابری در رشد صنعت را برای سرمایهگذاران فراهم میکنند. به عبارت بهتر، اگر به یک صنعت خاص علاقه دارید، آینده بخشی از نظام اقتصادی را خوشبینانه پیشبینی میکنید، سرمایهگذاری تخصصی مسیر دلخواه شما است و ریسک این انتخاب را میپذیرید، صندوق بخشی یک گزینه ایدهآل برای شما است.
استفاده از دانش و تجربه مدیران متخصص صندوقها
با سرمایهگذاری در این صندوقها، وظیفه مدیریت سرمایه افراد، به مدیران متخصص صندوقهای بخشی واگذار میشود و بهینهترین گزینهها از سهام شرکتهای مختلف به سبد سهام صندوق راه مییابد. با توجه به فعالیت مدیران مجرب و آشنایی آنها با صنعت، پیشبینی میشود سرمایهگذاران صندوقهای بخشی بازدهی بالایی را تجربه کنند.
تمرکز تخصیص دارایی در این صندوق به یک صنعت، با پذیرش ریسک آن میتواند فرصتی درخشان برای استفاده از پتانسیلهای صنعت مذکور باشد. صندوقهای بخشی به عنوان یک ابزار سرمایهگذاری در حوزههای گسترده اقتصاد کشور فعالیت میکنند. از صنایع خودروسازی، فلزی، معدنی تا مالی و فناوری میتوانند حضوری متمرکز در بازار سرمایه داشته باشند و به علاقهمندان خود سود دهند.
ریسک سرمایه گذاری در صندوق های بخشی
با وجود تمام عوامل مذکور بازهم نمیتوان گفت که این صندوقها ریسک کمی دارند. صندوقهای بخشی ریسک و بازدهی بالا را در کنار هم دارند. باید به این نکته توجه کنید که تخصیص بخش زیادی از داراییهای صندوق به سهام یک صنعت خاص به این معنا است که در صورت کاهش نرخ سهام در یک صنعت، صندوقهای بخشی که روی این صنعت تمرکز دارند با زیان زیادی مواجه میشوند.
نقش صندوقهای بخشی در بازارهای جهانی
در حال حاضر صندوقهای بخشی در بازار بورس جهانی فعالیتی قابل توجه دارند. طبق آخرین آمار تنها در کشور آمریکا تعداد ۷۴۷ صندوق سرمایهگذاری بخشی در حال فعالیت هستند. جالب است بدانید ارزش داراییهای تحت مدیریت این صندوقها نزدیک به ۷۶۲ میلیارد دلار تخمین زده شده است و تمام صندوقهای مذکور از نوع ETF هستند.
دارایی صندوقهای بخشی چگونه تقسیمبندی میشود؟
به علت فعالیت تخصصی صندوقهای بخشی در صنایع مختلف، میتوان آنها را به عنوان یک دارایی تخصصی بررسی کرد. به دلیل نوع سبد سهام صندوقهای بخشی، نباید انتظار تنوع بالایی از آن در هر صنعت را داشت با این حال، سرمایهگذارانی که صندوقهای بخشی را برای تخصیص سرمایه خود انتخاب میکنند، در حال استفاده از بیشترین پتانسیل آن صنعت برای رشد هستند. همانطور که اشاره کردیم مادامی که سرمایهگذاران انتخابی آگاهانه و با پذیرش ریسک داشته باشند، فرصت بهرهگیری از سود صنایع در این صندوقها برای آنها فراهم است.
هر صندوقی که در بازار سرمایه فعال است، باید در امیدنامه و اساسنامه خود شرح تقسیم دارایی صندوق را ذکر کند. تقسیم دارایی در صندوقهای بخشی چارچوبی محدودتر نسبت به دیگر صندوقهای بازار سرمایه دارد. یک صندوق بخشی باید دست کم 70 درصد از دارایی خود را به سهام و حق تقدم سهام صنعت مربوطه اختصاص دهد.
سایر داراییهای صندوق را میتوان به موارد زیر اختصاص داد:
- سهام و حق تقدم سایر صنایع
- سپرده بانکی
- اوراق با درآمد ثابت
- اخذ موقعیت خرید در قرارداد اختیار معامله سهام
حد نصاب ترکیب داراییهای صندوقهای سرمایهگذاری بخشی
ردیف | موضوع سرمایهگذاری | توضیحات |
1 | سهم پذیرفته شده در بورس تهران یا بازار اول و دوم فرابورس ایران، سهام قابل معامله در بازار پایه فرابورس ایران و حق تقدم سهام و قرارداد اختیار معامله آنها در صنعت | حداقل 70% از کل داراییهای صندوق |
2 | سهام و حق تقدم سهام منتشره از طرف یک ناشر و قرارداد اختیار معامله همان سهام در صنعت | حداکثر 30% از کل داراییهای صندوق |
3 | سهام و حق تقدم سهام قابل معامله در بازار پایه فرابورس ایران و قرارداد اختیار معامله سهام مربوطه | حداکثر 10% از کل داراییهای صندوق |
4 | سهام و حق تقدم سهام منتشره از طرف یک ناشر | حداکثر 5% از اوراق منتشره ناشر |
5 | سهام و حق تقدم سهام منتشره از طرف یک ناشر و قرارداد اختیار معامله همان سهام در سایر صنایع | حداکثر 10% از کل داراییهای صندوق |
6 | اخذ موقعیت خرید در قرارداد اختیار معامله سهام | حداکثر 10% از ارزش روز سهام و حق تقدم سهام صندوق |
7 | اخذ موقعیت فروش در قرارداد اختیار معامله سهام | حداکثر به تعداد سهام پایه موجود در پرتفوی مجاز سرمایهگذاری صندوق در سهام |
8 | واحدهای سرمایهگذاری (صندوقهای سرمایهگذاری غیر از اوراق بهادار) | حداکثر 5% از کل داراییهای صندوق و تا سقف 30% از تعداد واحدهای صندوق سرمایهپذیر که نزد سرمایهگذاران است |
9 | گواهی سپرده کالایی پذیرفته شده نزد یکی از بورسها | حداکثر 5% از کل داراییهای صندوق |
10 | گواهی سپرده بانکی و سپرده بانکی | حداکثر 15% از کل داراییهای صندوق |
11 | اوراق بهادار با درآمد ثابت بدون ضامن و با رتبه اعتباری قابل قبول | حداکثر 15% از ارزش کل داراییهای صندوق و مشروط بر این که حداکثر 5% از کل داراییهای صندوق در اوراق بهادار منتشره از طرف یک ناشر سرمایهگذاری شود |
طبقهبندی صنایع در بورس ایران
با اینکه معمولا سهام صنایع خاص در بازار شناختهشدهتر هستند و اثر بیشتری در شاخصها دارند اما بازار بورس از سهام شرکتهای کوچک و بزرگ با ضریب اهمیت متفاوت تشکیل شده است. این شرکتها را میتوان با رویکردهای متفاوتی دستهبندی کرد. مهمترین صنایعی که در بورس ایران فعالیت میکنند، به شرح زیر هستند:
تا به امروز صنایع مختلف در قالب شرکتها و سازمانهای کوچک و بزرگ، نمادهای خود را در بازار سرمایه عرضه کردهاند. همچنین بیش از ۶۳۰ شرکت در بازار سرمایه ایران پذیرفته شدهاند. از بزرگترین و مهمترین شرکتهایی که در بورس ایران نماد خود را ارائه میکنند میتوان به هلدینگ خلیجفارس، فولاد مبارکه، پالایشگاه نفت بندرعباس، سرمایهگذاری توسعه معادن فلزات، سرمایهگذاری غدیر، پتروشیمی مارون، معدنی گلگهر، کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، شرکت ارتباطات سیار، پتروشیمی پارس، سرمایهگذاری نفتوگاز پتروشیمی تامین، پتروشیمی جم، ملی مس ایران، چادرملو، بانک ملت، ایرانخودرو، خدمات انفورماتیک و… اشاره کرد.
بیشتر بخوانید: صندوق املاک کلید آگاه
جایگاه صنعت شیمیایی در بازار سرمایه ایران
در حال حاضر صنعت مواد و محصولات شیمیایی کشور، ۶۶ نماد فعال در بازار سرمایه دارد. این تعداد تقریبا ۱۰ درصد از شرکتهای بازار سرمایه و بیش از ۲۵ درصد از ارزش کل بازار بورس و فرابورس را تشکیل میدهد. این مورد نشاندهنده اهمیت صنعت شیمیایی در کشور است. لازم به ذکر است که سودآورترین شرکتهای بازار سرمایه نیز در صنعت مواد و محصولات شیمیایی فعالیت میکنند. همچنین از ده شرکت با بیشترین ارزش بازار، ۳ شرکت صنایع پتروشیمی خلیجفارس، سرمایهگذاری نفت و گاز پارسیان و پتروشیمی مارون متعلق به این صنعت هستند. در جدول زیر ده شرکت با بیشترین ارزش بازار در بازار سرمایه ایران را مشاهده میکنید.
رتبه | نماد | ارزش بازار (میلیارد تومان) |
1 | فارس | 396,495 |
2 | میدکو | 159,740 |
3 | کگل | 151,200 |
4 | پارسان | 150,053 |
5 | شستا | 145,605 |
6 | مارون | 142,840 |
7 | شپنا | 137,750 |
8 | کچاد | 130,662 |
جایگاه صنعت خودرو و قطعات در بازار سرمایه ایران
صنعت خودرو و قطعات حدود ۳.۵ درصد از ارزش کل بازار سرمایه را به خود اختصاص داده است. در میان نمادهای مربوط به شرکتها و صنایع مختلف در بازار بورس ایران، ۳۸ نماد مربوط به صنعت خودرو است. متوسط رشد سالانه این صنعت در ۵ سال اخیر در مقایسه با بازدهی دیگر شاخصهای بورسی (همچون شاخص کل، شاخص بانک، شاخص فلزات و ...) بهتر بوده است. شناوری گروه خودرویی در بازار سرمایه، نسبت به سایر صنایع بیشتر است و سرمایهگذاران حقیقی نقشی پررنگ در این صنعت ایفا میکنند.
با توجه به تاثیرگذاری بالای این صنعت در روند رشد بازار، این بخش از اقتصاد کشور هم فرصت مناسبی برای فعالیت صندوقهای بخشی و امکان سرمایهگذاری متمرکز به شمار میرود. به علاوه، علاقه سرمایهگذاران (به خصوص سرمایهگذاران حقیقی) میتواند زمینهای مناسب برای استقبال چشمگیر از فعالیت یک صندوق بخشی با تمرکز بر صنعت خودرو باشد. در جدول زیر، 10 نماد برتر صنعت خودرو و ارزش روز معاملات آنها را مشاهده میکنید.
ردیف | نماد | ارزش روز (هزار ریال) | سهم از ارزش گروه خودرو |
1 | خودرو | 701,652,014,168 | 26.6% |
2 | خساپا | 420,347,682,500 | 15.9% |
3 | خاور | 258,650,742,755 | 9.8% |
4 | خبهمن | 209,362,038,685 | 7.9% |
5 | خگستر | 150,301,494,915 | 5.7% |
6 | خدیزل | 131,167,972,500 | 5% |
7 | خزامیا | 129,905,830,340 | 4.9% |
8 | خپارس | 127,423,611,282 | 4.8% |
9 | خاهن | 102,979,193,020 | 3.9% |
10 | خلیبل | 63,694,978,650 | 2.4% |
جایگاه صنعت فلزات اساسی در بازار سرمایه ایران
گروه فلزات اساسی بیش از 21 درصد از ارزش کل بازار سرمایه را در اختیار دارد. این صنعت در 5 سال اخیر با رشد بیش از 730 درصدی، از شاخص کل (با رشد 553 درصد) و حتی ارز (با رشد 453 درصد) سبقت گرفته است. بعضی از مهمترین شرکتهای بازار بورس کشور که در این گروه فعالیت دارند، به ترتیب زیر هستند:
● فولاد مبارکه اصفهان با نماد «فولاد»
● صنایع ملی مس ایران با نماد «فملی»
● فولاد خوزستان با نماد «فخوز»
● آهن و فولاد ارفع با نماد «ارفع»
● آلومینیوم ایران با نماد «فایرا»
● کالسیمین با نماد «فاسیمین»
شرکتهای فعال در گروه فلزات اساسی به سه گروه تولیدکنندگان آهن، فولاد و فلزات رنگین تقسیمبندی میشوند و فلزات مهمی مانند مس، فولاد، آلومینیوم، روی، سرب و… توسط شرکتهای این حوزه تولید میشوند. در واقع، با سرمایهگذاری در صندوق بخشی فلزات، سرمایه خود را به چنین فلزات ارزشمندی اختصاص میدهید.
اولین صندوق بخشی در بازار بورس ایران
نخستین صندوق بخشی کشور در صنعت شیمیایی توسط آگاه تاسیس شده است. با سرمایهگذاری در این صندوق میتوانید از مدیریت حرفهای سرمایه با تمرکز بر این صنعت بهرهمند شوید. صنایع شیمیایی در جغرافیای استراتژیک ایران اهمیت زیادی در تولیدات داخلی و کسب درآمد کشور دارند. تنوع و ارزش بالای محصولات آن باعث شده است این صنعت سهم قابل توجهی از بازار را به خود اختصاص دهد. از سوی دیگر وابستگی بالای درآمد کشور به این صنعت، اهمیت آن را بیش از پیش نشان میدهد. با توجه به عوامل یاد شده، پیشبینی میشود صندوقهای بخشی مربوط به صنعت شیمیایی در میان سرمایهگذاران محبوبیت بالایی به دست آورند. سهم بازار بالای این صنعت، پتانسیل تقسیم سود آن را افزایش میدهد و به جذابیت صندوقهای بخشی شیمیایی میافزاید. پیشبینی میشود که سرمایهگذاران افق روشنی از سرمایهگذاری در این صنعت را پیش روی خود مشاهده کنند.
با وجود فرصتها و چالشهای این صنعت، نتایج بررسی روند بلندمدت بازدهی آن با بازدهی شاخص کل و شاخص سایر صنایع بورسی و همچنین مقایسه بازدهی آن با بازدهی دلار و سکه نشاندهنده برتری صنعت مواد و محصولات شیمیایی است. در سالهای اخیر ارزش افزوده بالای این صنعت در کنار تنوع محصولات تولیدی و تقاضای روزافزون جهانی آنها، شرایط مناسبی را برای سرمایهگذاران فراهم کرده است.
شاخص | بازدهی پنج ساله | بازدهی سه ساله | بازدهی یک ساله |
شاخص محصولات شیمیایی | 2054% | 470% | 19% |
شاخص فلزات اساسی | 1746% | 395% | 3%- |
شاخص کل | 1479% | 328% | 14% |
شاخص گروه خودرو | 1414% | 396% | 42% |
سکه تمام بهار آزادی | 1250% | 317% | 46% |
شاخص گروه دارویی | 1205% | 150% | 18% |
دلار | 822% | 202% | 41% |
صندوق بخشی خودرو، فرصتی جدید برای کسب سود از بازار خودرو
در سال گذشته آگاه، پذیرهنویسی دومین صندوق بخشی خود را به پایان رساند. این صندوق با تمرکز بر صنعت خودرو و قطعات و زیر نظر تیم حرفهای مدیریت دارایی آگاه فعالیت میکند. بازدهی این بازار، فرصتهای متعدد برای سرمایهگذاران حقیقی و سهم بالای آن از معاملات بازار سرمایه، عواملی هستند که سرمایهگذاری در صندوق بخشی خودرویی آگاه را بیش از پیش جذاب میکنند. با فعالیت صندوق خودرویی بخشی آگاه، فرصتی برای کسب سود متمرکز از رشد بازار خودرو و قطعات برای سرمایهگذاران فراهم شده است.
صندوق بخشی فلزات، راهکاری ویژه برای بهره بردن از مزایای گروه فلزات
سومین صندوق بخشی آگاه با تمرکز بر گروه فلزات اساسی و با نماد «آلیاژ» فعالیت خود را تحت نظر تیم مدیریت دارایی آگاه آغاز کرد. با سرمایهگذاری در صندوق بخشی فلزات آگاه، سرمایه خود را به سبدی متنوع از سهام شرکتهای فلزی مانند تولیدکنندگان فولاد، مس، آلومینیوم و سایر فلزات اساسی اختصاص خواهید داد و از مزایای رشد این صنعت بهرهمند خواهید شد.
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره صندوق فلزات بخشی آلیاژ روی لینک زیر کلیک کنید:
صندوق بخشی بانکی و فرصت سرمایهگذاری در قلب نظام مالی
اولین صندوق بخشی بانکی کشور با نماد «بانکا» و تحت مدیریت گروه مالی آگاه پذیرهنویسی شده است. صندوق بخشی بانکی، یکی از انواع صندوقهای سرمایهگذاری است که تمرکز خود را بر صنعت بانکداری و موسسات اعتباری قرار داده است. این صندوق با سرمایهگذاری در سهام بانکها و نهادهای مالی معتبر، به شما این امکان را میدهد که از رشد و تحولات مثبت در نظام بانکی کشور بهرهمند شوید؛ بدون آن که نیاز به دانش تخصصی در تحلیل صورتهای مالی یا وضعیت بانکها داشته باشید.
نحوه خرید و فروش صندوق های بخشی آگاه
صندوق های بخشی تحت مدیریت آگاه، یعنی صندوقهای پتروآگاه، اتوآگاه، آلیاژ و بانکا همه از نوع ETF هستند. بنابراین شما میتوانید با مراجعه به تمام سامانههای آنلاین معاملاتی، برای خرید و فروش این صندوقها اقدام کنید. لازم به ذکر است در صورتی که کاربر آگاه هستید، میتوانید از دو روش زیر برای معامله این صندوقها استفاده کنید:
- آساتریدر: آساتریدر، امکان خرید و فروش تمام نمادهای بورسی، تمام صندوقهای ETF بازار و صندوقهای صدور و ابطالی تحت مدیریت آگاه را برای شما فراهم کرده است.
- سامانه آگاه من: سامانه آگاه من امکاناتی مانند خرید و فروش 24 ساعته تمام صندوقهای تحت مدیریت آگاه (هم صدور و ابطالی و هم ETF) را برای شما فراهم کرده است.
برای ورود به سامانه آگاه من روی لینک زیر کلیک کنید:
کلام آخر
صندوقهای بخشی امکان سرمایهگذاری متمرکز در صنایع خاص را برای فعالان بازار سرمایه فراهم میکنند. با گسترش فعالیت این صندوقها، افراد میتوانند به جای بررسی تمامی نمادهای یک صنعت، صندوق بخشی مربوط به آن صنعت را خریداری کنند و کار تحلیل بازار را به مدیران حرفهای بسپارند. شرکت سبدگردان آگاه در پاییز ۱۴۰۱ موفق شد مجوز تاسیس صندوقهای بخشی را برای نخستین بار در بازار سرمایه ایران دریافت کند.
اولین صندوق بخشی آگاه در سال ۱۴۰۱ و با نماد پتروآگاه پذیرهنویسی شد که در صنعت پتروشیمی فعالیت میکند. فعالیت دومین صندوق بخشی آگاه در آذرماه 1402 آغاز شد. این صندوق که با نماد «اتوآگاه» به بازار آمده است، بر صنعت خودرو و قطعات تمرکز دارد. لازم به ذکر است، سومین صندوق بخشی آگاه با نماد «آلیاژ» و با تمرکز بر گروه فلزات اساسی در تاریخ 12 آبان 1403 و چهارمین صندوق بخشی آگاه هم با نماد «بانکا» و با تمرکز بر صنعت بانکداری و موسسات اعتباری پذیرهنویسی شد.
