پرتفوی یا سبد سهام در بورس به ترکیبی از سهام و سایر اوراق بهادار اشاره دارد. این ابزار به سرمایهگذاران کمک میکند از طریق تنوع داراییها، ریسک سرمایهگذاری خود را کاهش دهند و بازدهی مناسبی را کسب کنند. در این مقاله، به بررسی انواع پرتفوی، استراتژیهای مدیریت آن و راهکارهایی برای ساخت و بهینهسازی سبد سهام خواهیم پرداخت.
نکات کلیدی:
- پرتفوی یا سبد سهام ترکیبی از چند دارایی (مانند سهام یا سایر اوراق بهادار، صندوق سرمایهگذاری، گواهی سپرده طلا و ...) است.
- هدف اصلی تشکیل پرتفوی، تنوعبخشیدن به داراییها و کاهش ریسک نوسانات بازار است.
- پرتفویها انواع مختلفی دارند: رشد، درآمدی، ترکیبی، محافظهکارانه، تهاجمی و موضوعی.
- استراتژی مدیریت پرتفوی شامل دو نوع کلی است: فعال (پیشبینی و معاملهگری) و منفعل (خرید و نگهداری).
- انتخاب استراتژی به عوامل متعددی بستگی دارد مثل کارایی بازار، اندازه پرتفوی و ویژگیهای شخصیتی سرمایهگذار.
- اگر تخصص یا زمان کافی برای تشکیل و مدیریت پرتفوی ندارید، بهتر است از روشهایی مثل صندوقها و سبدگردانی اختصاصی استفاده کنید.
پرتفوی چیست؟
سبد سهام یا پرتفوی بورسی ترکیبی از انواع سهام است که یک سرمایهگذار آنها را خریداری میکند. هدف از تشکیل سبد سهام، تقسیم کردن ریسک سرمایهگذاری بین چند سهم است. در واقع، سود یک سهم میتواند ضرر سهم دیگر را جبران کند. یک پرتفوی بورسی شامل سهمهایی از انواع گروههای بورسی است که میتواند به لحاظ بنیادی باهم تفاوت بسیاری داشته باشد. فلسفه تشکیل سبد سهام همان ضربالمثل قدیمی است که میگوید: همه تخم مرغها را در یک سبد نگذارید!
هدف از تشکیل سبد سهام چیست؟
اولین و مهمترین هدف از تشکیل سبد سهام، متنوعسازی داراییها است اما این کار مزایای دیگری نیز دارد:
- کنترل ریسک سرمایهگذاری
- دستیابی به سود و بازدهی مناسب
- کاهش احتمال خطا در سرمایهگذاری
- افزایش آرامش و اطمینان خاطر سرمایهگذار
انواع پرتفوی یا سبد سهام کدام است؟
انواع مختلفی از پرتفوی با ویژگیهای متفاوت وجود دارد؛ مواردی مثل پرتفوی درشدی، درآمدی، محافظهکارانه و ... . برای سرمایهگذاری در بورس لازم است ابتدا اهدافتان را مشخص و سپس با شناخت انواع پرتفوی، مناسبترین گزینه را انتخاب کنید.
1- پرتفوی رشدی
این نوع پرتفوی شامل سهام شرکتهایی است که انتظار میرود رشد بالایی در سودآوری و ارزش بازار داشته باشند. معمولا سرمایهگذاران ریسکپذیر، این نوع پرتفوی را انتخاب میکنند.
2- پرتفوی درآمدی
پرتفوی درآمدی شامل سهام شرکتهایی است که سود تقسیمی منظم و بالایی پرداخت میکنند. این نوع پرتفوی برای افرادی که به دنبال جریان نقدی پایدار هستند (مانند بازنشستگان) مناسب است.
3- پرتفوی ترکیبی
این نوع سبد سهام، تلفیقی از دو پرتفوی قبلی است. هدف این سبد سهام، ایجاد تعادل میان افزایش ارزش سرمایه و کسب درآمد است. این نوع سبد سهام معمولا برای سرمایهگذاران با ریسکپذیری متوسط مناسب است.
4- پرتفوی محافظهکارانه
این پرتفوی شامل سهام شرکتهایی است که ثبات بیشتر و ریسک کمتر دارند. سرمایهگذاران ریسکگریز که به دنبال حفظ سرمایه اصلی خود هستند، به این نوع پرتفوی علاقه دارند. سهام شرکتهای بزرگ و صنایع حیاتی مانند مواد غذایی در این دسته قرار دارند.
5- پرتفوی تهاجمی
در این پرتفوی، تمرکز بر سهام شرکتهای کوچک و متوسط با پتانسیل رشد بالا و ریسک زیاد است. این نوع استراتژی مناسب سرمایهگذارانی است که میخواهند از نوسانات بازار به نفع خود استفاده کنند و ریسکپذیری بالایی دارند.
6- پرتفوی موضوعی
این نوع پرتفوی بر اساس یک موضوع یا صنعت خاص ساخته میشود. این روش به سرمایهگذار امکان میدهد از روندهای بلندمدت اقتصادی بهرهمند شود.
برای کسب سود از یک صنعت خاص، میتوانید از صندوقهای سرمایهگذاری بخشی هم استفاده کنید. مثلا اگر قصد سرمایهگذاری در صنعت خودرو را دارید، به جای خرید مستقیم سهام شرکتهای این صنعت، میتوانید واحدهای صندوق اتوآگاه را بخرید. در این حالت، تشکیل و مدیریت پرتفوی در صنعت خودرو به عهده مدیران صندوق است که دانش و تجربه زیادی در بازار سرمایه دارند.
نکته: سرمایهگذاران موفق معمولا از ترکیب چند استراتژی استفاده میکنند تا ریسک را کاهش و بازدهی را افزایش دهند.
انواع استراتژیهای مدیریت پرتفوی
برای مدیریت پرتفوی به طور کلی دو استراتژی منفعل و فعال وجود دارد که در ادامه به معرفی آنها خواهیم پرداخت:
1- استراتژی منفعل (انفعالی)
در این نوع استراتژی، به دلیل ناتوانی در پیشبینی جریان آتی بازار یا عملکرد قیمت سهام، هدف اصلی نزدیک کردن بازده پرتفوی به بازده شاخص مورد نظر است. در استراتژی منفعل، نوع مدیریت پرتفوی به صورت خرید و نگهداری است.
در این شرایط خرید سهام بر مبنای چندین معیار انجام و تا پایان دوره سرمایهگذاری حفظ میشود. بنابراین فعالیت خرید و فروشی پس از ایجاد پرتفوی وجود نخواهد داشت. استراتژی منفعل به نامهای مختلفی همچون استراتژی سرمایهگذاری در شاخص نیز معروف است.
برای ایجاد پرتفوی با نگاه استراتژی انفعالی، سه روش مرسوم وجود دارد:
روش پیگیری کامل: در این روش همه سهام موجود در شاخص به نسبت وزنی که در آن شاخص دارند، خریداری میشوند.
روش نمونهگیری: در روش نمونهگیری، مدیر پرتفوی تنها سهامی را میخرد که در شاخص مبنا حضور دارد.
روش بهینهسازی یا برنامهریزی غیرخطی: در این روش از اطلاعات تاریخی تغییرات قیمتها و همبستگی بین سهام (ارتباط هر سهم با سهم دیگر) استفاده میشود و بر این اساس ترکیب پرتفوی مشخص خواهد شد.
2- استراتژی فعال
این استراتژی معمولا به منظور هماهنگی با پیشبینیهای کوتاهمدت یا میانمدت بازار و سهم، مورد استفاده قرار میگیرد. یعنی مدیر پرتفوی به صورت دائم در حال خرید و فروش سهم است تا بتواند بازدهی بیشتری از بازدهی شاخص بازار (بازدهی متوسط بازار) کسب کند.
برای مدیریت فعال پرتفوی نیز سه نوع استراتژی وجود دارد:
استراتژی سنجش موقعیت بازار: سرمایهگذار با پیشبینی آینده بازار، حجم سرمایهگذاری را بین اوراق بهادار تغییر میدهد و در صورت پیشبینی بازده بالاتر از متوسط برای پرتفوی، نسبت به تعدیل و اصلاح ریسک پرتفوی اقدام میکند.
یعنی مدیر پرتفوی اگر بداند بازار در روند نزولی (یا صعودی) قرار خواهد گرفت، بیشتر (یا کمتر) در اوراق بهادار با درآمد ثابت (مثل اوراق مشارکت یا اوراق خزانه اسلامی) سرمایهگذاری میکند و حجم سرمایهگذاری در سهام را کاهش (یا افزایش) میدهد.
استراتژی گلچین سهام: سرمایهگذار وزن سهام زیر قیمت را در پرتفوی افزایش و وزن سهام بالای قیمت را کاهش میدهد. از این طریق ریسک پرتفوی نیز متنوع میشود.
استراتژی تمرکز بخش: این روش مشابه استراتژی گلچین سهام است با این تفاوت که واحد مورد نظر به جای سهام، صنعت است.
عوامل موثر در انتخاب استراتژی مدیریت پرتفوی چیست؟
انتخاب استراتژی مدیریت پرتفوی به عوامل زیر بستگی دارد:
شرایط و نوع بازار: مدیر پرتفوی در شرایط رونق بازار از استراتژی فعال و در شرایط رکودی از استراتژی مدیریت منفعل بهره میگیرد.
سطح کارایی بازار: در بازاری که کارایی آن در سطح بالایی قرار دارد، مدیریت منفعل استفاده میشود و مدیران به سمت سرمایهگذاری در صندوقهای شاخصی و متنوع حرکت میکنند. در بازارهای غیرکارا به تناسب وجود شکافها و فرصتهای آربیتراژی، مدیران به سمت بهرهگیری از توان تحلیلگری و مدیریت فعال حرکت میکنند.
دیدگاه و ویژگیهای شخصیتی مدیران: ظرفیت ریسکپذیری و محافظهکاری مدیران پرتفوی، نوع استراتژی آنها را مشخص میکند.
اندازه و حجم پرتفوی: مدیران پرتفویهایی با ارزش و حجم بالا، بیشتر از سیستم مدیریتی منفعل استفاده میکنند و دلیل آن، حجم بالای معاملاتی است که در صورت تغییر پرتفوی، باید انجام دهند؛ در مقابل مدیر یک پرتفوی کوچک به راحتی میتواند با اجرای مدیریت فعال به جابهجایی سهام در پرتفوی خود بپردازد.
سطح تحمل ریسک پرتفوی: هرچه تحمل ریسک پرتفوی بالاتر باشد، از استراتژی منفعل به سمت استراتژی مدیریت فعال حرکت خواهیم کرد.
انتظار و توقع سرمایهگذار: سهامداران محافظهکار معمولا استراتژی منفعل را به کار میگیرند و در مقابل سهامدارانی که انتظار سود بیشتری دارند از مدیریت پرتفوی فعال استفاده میکنند.
ریسک پرتفوی چیست؟
ریسک پرتفوی به زبان ساده یعنی احتمال دست نیافتن به بازده مورد انتظار یا مواجه شدن با زیان. ریسک شامل تمام عدم قطعیتها و رویدادهایی است که ممکن است بر عملکرد یک سبد سرمایهگذاری تاثیر بگذارند. از جمله عوامل موثر بر ریسک میتوان به نوسانات بازار، تغییرات در شرایط اقتصادی، و عملکرد نامطلوب شرکتها اشاره کرد.
ریسک به دو دسته اصلی تقسیم میشود: ریسک سیستماتیک و ریسک غیرسیستماتیک. ریسک سیستماتیک مربوط به عواملی است که کل بازار یا بخشهای بزرگی از آن را تحت تاثیر قرار میدهد و از طریق متنوعسازی قابل کاهش نیست؛ مواردی مانند تغییر نرخ بهره یا بحرانهای اقتصادی جهانی.
در مقابل، ریسک غیرسیستماتیک به عوامل خاص مربوط به شرکتها یا صنایع خاص اشاره دارد و با تنوعبخشی به پرتفوی میتوان آن را کاهش داد.
هدف از مدیریت ریسک پرتفوی، کنترل زیانها و به حداکثر رساندن سودآوری پایدار است، به گونهای که بتوانید در مواجهه با نوسانات شدید بازار احساس اطمینان بیشتری داشته باشید.
چگونه ریسک پرتفوی را کاهش دهیم؟
برای کاهش ریسک و مدیریت بهینه سبد سهام، چند نکته و اصل اساسی وجود دارد که به توضیح آنها میپردازیم:
اصل اول: متنوع سرمایهگذاری کنید
توزیع وزن سرمایه روی چند دارایی به جای تک سهم شدن، مهمترین اصل تشکیل سبد سهام است. با گسترش سرمایهگذاری در داراییها و شرکتهای متنوع، میتوان ریسک غیرسیستماتیک را کاهش داد. علاوه بر این، لازم است تنوع را در صنایع هم رعایت کنید. تشکیل دادن پرتفوی از یک صنعت خاص ریسک زیادی دارد.
فرض کنید سبد سهام خود را صرفا از یک صنعت انتخاب کردهاید. اگر بر اثر رویدادهای اقتصادی، کل صنعت دچار رکود شود، احتمالا تمامی سهمها افت قیمت خواهند داشت و قسمت زیادی از سرمایه شما به ضرر تبدیل خواهد شد.
دقت داشته باشید که تنوع بیش از حد هم مدیریت پرتفوی را دشوار میکند و بهتر است یک حد تعادل را رعایت کنید.
اصل دوم: وزن داراییها را به درستی توزیع کنید
مدیریت موثر پرتفوی نیازمند بررسی مداوم وضعیت بازار و همچنین تنظیم متناسب وزندهی داراییها بر اساس تغییرات اقتصادی و تحقق اهداف سرمایهگذاری است.
این فرآیند شامل مطالعه دقیق عوامل مختلف بازار، تغییر در قیمتها، و ارزیابی مجدد استراتژیهای سرمایهگذاری میشود و به شما این امکان را میدهد تا با تغییر شرایط اقتصادی و نوسانات بازار، به سرعت واکنش نشان دهید. به عنوان مثال، اگر بخش خاصی از پرتفوی عملکرد مناسبی نداشته باشد یا اگر تحولات اقتصادی جدیدی رخ دهد، با تنظیم مجدد وزندهی به داراییهای مختلف، میتوان بهینهسازی پرتفوی و کاهش ریسکها را به شکلی استراتژیک انجام داد. هدف از این بررسیها و تنظیمات مجدد، ارتقاء بهرهوری سرمایهگذاری و اطمینان از همخوانی آن با اهداف مالی تعیینشده است.
اصل سوم: از روشهای تحلیل تکنیکال و بنیادی استفاده کنید
استفاده از تحلیل تکنیکال و بنیادی یکی از روشهای اصلی برای بهینهسازی سرمایهگذاری و تصمیمگیری آگاهانه در بازارهای مالی است. تحلیل تکنیکال با بررسی مواردی مثل نمودارها و الگوهای به شما کمک میکند روندهای قیمتی گذشته و احتمالی آینده را شناسایی کنید.
تحلیل بنیادی به ارزیابی ارزش ذاتی داراییها میپردازد و عوامل اقتصادی، مالی و کیفی موثر بر عملکرد شرکتها و بازارها را مورد بررسی قرار میدهد. ترکیب این دو روش، به شما کمک میکند با دیدی جامع و چندجانبه، روند آینده بازار را بهتر پیشبینی کنید و در نتیجه، تصمیمات خود را با اطمینان بیشتری اجرا کنید. این فرآیند نه تنها به بهبود بازده سرمایهگذاری کمک میکند، بلکه ریسکهای مرتبط با تغییرات غیرمنتظره بازار را نیز کاهش میدهد.
اصل چهارم: از ابزارهای پوشش ریسک استفاده کنید
ابزارهای مختلفی برای پوشش ریسک سرمایهگذاری در بورس وجود دارد. مثلا بهتر است همیشه درصدی از پرتفوی خود را صندوقها یا اوراق درامد ثابت اختصاص دهید. استفاده از ابزارهای دیگری مانند قراردادهای آتی و اختیار معامله یا آپشن هم به شما کمک میکند با قفل کردن قیمتها یا محدود کردن ضررهای احتمالی، سرمایه خود را در برابر نوسانات بازار حفظ کنید (البته اگر دانش کافی در مورد این ابزارها داشته باشید).
تفاوت پرتفوی لحظهای و پرتفوی سپردهگذاری چیست؟
پرتفوی لحظهای وضعیت سود و زیان داراییها را در هر لحظه نشان میدهد اما پرتفوی سپردهگذاری داراییهای واقعی را که نزد کارگزاری دارید مشخص میکند.
پرتفوی لحظهای تغییرات قیمت سهام و داراییها را در طول معاملات و به صورت آنی نشان میدهد تا سود و زیان خود را در هر لحظه تحت نظر داشته باشید.
پرتفوی سپردهگذاری به صورت روزانه توسط شرکت سپردهگذاری مرکزی بهروز میشود و به شما نشان میدهد که از هر سهم چقدر دارید و درصد سهام مختلف در کل سبد شما چقدر است. مبنای محاسبه قیمت در این پرتفوی، قیمت پایانی هر سهم است.
پرتفوی لحظهای ممکن است به دلیل تغییرات لحظهای قیمت، کمی با واقعیت متفاوت باشد اما پرتفوی سپردهگذاری به دلیل بهروزرسانی روزانه، دقیقتر و قابل اتکاتر است.
سرمایهگذاری غیرمستقیم از طریق صندوقها و سبدگردانی
اگر شما هم از آن دسته افرادی هستید که زمان یا دانش کافی برای فعالیت مستقیم در بازار بورس را ندارید و نمیخواهید شخصا پرتفوی بورسی تشکیل دهید، گزینههای دیگری هم برایتان وجود دارد:
1- سبدگردانی اختصاصی
این روش بیشتر برای مبالغ بالا انجام میشود و در آن، فرد یا شرکت سبدگردان، با توجه به اهداف و سطح ریسکپذیری شما یک پرتفوی یا سبد سهام تشکیل میدهد و مدیریت آن را به عهده میگیرد.
2- صندوقهای سرمایهگذاری
هر صندوق سرمایهگذاری یک نهاد مالی است که نقدینگی را جمعآوری و در داراییهای مختلف سرمایهگذاری میکند. افراد به میزان سرمایهگذاری خود، در سود و زیان صندوق شریک هستند.
انواع مختلفی از صندوقها وجود دارد که هر یک سطح ریسک و بازده مورد انتظار خاص خود را دارند. مثلا اگر بسیار ریسکپذیر هستید میتوانید صندوقهای اهرمی را انتخاب کنید و اگر سرمایهگذاری کمریسک میخواهید، صندوقهای درامد ثابت انتخاب مناسبی برایتان هستند.
همچنین میتوانید یک پرتفوی از ترکیب صندوقهای مختلف بسازید تا هم از مزایای مدیریت حرفهای داراییها بهرهمند شوید و هم تنوع در سرمایهگذاری را رعایت کنید. برای مشاهده تمامی صندوقهای فعال در بازار بورس و مقایسه آنها، میتوانید به وب سایت فیپیران مراجعه کنید یا با استفاده از ابزار غربالگر صندوق آگاه ریسرچ، مقایسه سریعتر و سادهتری بین صندوقها انجام دهید و از فیلترهای مد نظرتان استفاده کنید.
سخن آخر
فرقی ندارد که در بازارهای مالی داخلی فعالیت میکنید یا بازارهای خارجی، استفاده از یک پرتفوی اصولی به شما کمک میکند ریسک سرمایهگذاری و احتمال خطا در تصمیمات مالی خود را کاهش دهید. به طور کلی سبد سهامی که تنوع خوبی داشته باشد، بهترین شانس را برای رشد پایدار خواهد داشت. بنابراین، هر فردی که در بازارهای مالی فعالیت میکند باید با اصول تشکیل پرتفوی یا سبد سهام حرفهای آشنایی داشته باشد.
