واگرایی چیست؟ کاربرد واگرایی در تحلیل تکنیکال

واگرایی (Divergence) در تحلیل تکنیکال به وضعیتی گفته می‌شود که جهت حرکت قیمت با جهت حرکت یک اندیکاتور هم‌خوانی ندارد. واگرایی معمولی نشانه ضعف روند جاری و احتمال تغییر جهت آن است، اما واگرایی مخفی معمولاً از ادامه روند اصلی خبر می‌دهد.

بسیاری از تحلیلگران از واگرایی برای شناسایی سطوح حساس قیمتی و یافتن نقاط ورود و خروج کم‌ریسک‌تر استفاده می‌کنند. در این مقاله انواع واگرایی، نحوه تشخیص آن با اندیکاتورها و سطوح مناسب برای تشکیل واگرایی را با تصویر و مثال توضیح می‌دهیم.

نکات کلیدی:

واگرایی چیست؟

واگرایی از تضاد حرکتی میان نمودار قیمت و اندیکاتور به وجود می‌آید. به بیان دیگر، وقتی قیمت در یک جهت حرکت می‌کند اما اندیکاتور حرکت قیمت را تأیید نمی‌کند، واگرایی شکل گرفته است. این وضعیت نشان می‌دهد شتاب یا مومنتوم روند در حال تغییر است.

بسیاری از تغییر جهت‌های مهم نمودار با تشکیل یک واگرایی همراه بوده‌اند. از واگرایی‌ها می‌توان برای شناسایی سطوح حساس قیمتی و روندهای ضعیفی که آماده برگشت‌اند استفاده کرد. البته هر واگرایی لزوماً به برگشت روند منجر نمی‌شود و در روندهای قوی ممکن است چند واگرایی پشت سر هم تشکیل شود و روند همچنان ادامه پیدا کند.

برای تشخیص واگرایی باید از اندیکاتورها کمک گرفت. اندیکاتور MACD یکی از پرکاربردترین ابزارها برای تشخیص واگرایی است و اندیکاتورهایی مثل RSI و CCI هم برای این کار استفاده می‌شوند.

انواع واگرایی در تحلیل تکنیکال

واگرایی‌ها انواع مختلفی دارند و تحلیلگران با شناخت هر نوع، می‌توانند احتمال ادامه یا تغییر روند را بهتر ارزیابی کنند. دو نوع اصلی واگرایی، معمولی و مخفی هستند و در برخی منابع آموزشی فارسی، واگرایی زمانی هم مطرح می‌شود.

۱. واگرایی معمولی (Regular Divergence)

واگرایی معمولی زمانی رخ می‌دهد که اندیکاتور با حرکت قیمت در سقف یا کف مخالفت کند. در این حالت احتمال توقف حرکت قیمت و تغییر جهت آن افزایش می‌یابد. این نوع واگرایی را با نماد RD (مخفف Regular Divergence) نمایش می‌دهند و به دو دسته مثبت و منفی تقسیم می‌شود.

واگرایی معمولی مثبت (RD+)

واگرایی معمولی مثبت در کف‌ها تشکیل می‌شود: قیمت کفی پایین‌تر از کف قبلی می‌سازد، اما اندیکاتور با این حرکت مخالفت می‌کند و کفی بالاتر از کف قبلی خود ثبت می‌کند. این وضعیت نشان می‌دهد فروشندگان ضعیف شده‌اند و احتمال رشد قیمت وجود دارد.

واگرایی معمولی منفی (RD-)

واگرایی معمولی منفی در انتهای یک حرکت صعودی و در سقف قیمتی رخ می‌دهد: قیمت سقفی بالاتر از سقف قبلی ایجاد می‌کند، اما اندیکاتور سقفی پایین‌تر از سقف قبلی ثبت می‌کند. این آرایش بیانگر ضعف خریداران است و احتمال کاهش قیمت را افزایش می‌دهد.

مثال واگرایی معمولی در نمودار سهام

در تصاویر زیر نمونه‌هایی از تشکیل واگرایی معمولی و تغییر جهت روند در نمودار سهام بورس ایران را می‌بینید:

نمودار بالا مربوط به سهم ثاباد است. همان‌طور که می‌بینید، نمودار پس از یک رشد نسبتاً خوب، با تشکیل واگرایی معمولی منفی در سقف قیمتی با ریزش مواجه شده و بخش زیادی از مسیر صعود را اصلاح کرده است.

نمودار بالا متعلق به سهم ثفارس است. این نمودار در کف قیمتی با تشکیل واگرایی معمولی مثبت و کاهش قدرت فروشندگان همراه شده و پس از آن رشد قیمتی نسبتاً خوبی داشته است.

۲. واگرایی مخفی (Hidden Divergence)

واگرایی مخفی برخلاف واگرایی معمولی، نشانه ادامه روند اصلی است و معمولاً در پایان اصلاح‌های میانه روند تشکیل می‌شود. در روند صعودی، این واگرایی در کف‌ها و در روند نزولی، در سقف‌ها بررسی می‌شود. نماد آن HD (مخفف Hidden Divergence) است و در برخی منابع بین‌المللی با نام «بازگشت مثبت و منفی» (Positive/Negative Reversal) هم شناخته می‌شود.

واگرایی مخفی مثبت (HD+)

واگرایی مخفی مثبت در جریان روند صعودی تشکیل می‌شود: قیمت کفی بالاتر از کف قبلی می‌سازد، اما اندیکاتور کفی پایین‌تر از کف قبلی خود ثبت می‌کند. این وضعیت نشان می‌دهد اصلاح قیمت در حال پایان است و احتمال ادامه روند صعودی بیشتر است.

واگرایی مخفی منفی (HD-)

واگرایی مخفی منفی برعکس واگرایی مخفی مثبت است و در جریان روند نزولی، هنگام اصلاح‌های صعودی موقت، تشکیل می‌شود. در این حالت قیمت سقفی پایین‌تر از سقف قبلی می‌سازد، اما اندیکاتور سقفی بالاتر از سقف قبلی ثبت می‌کند. این واگرایی بیانگر احتمال ادامه روند نزولی است.

۳. واگرایی زمانی

واگرایی زمانی مفهومی است که بیشتر در منابع آموزشی فارسی مطرح می‌شود و در آن به‌جای اندیکاتور، تضاد میان قیمت و زمان اصلاح بررسی می‌شود. یعنی باید مدت زمان اصلاح روند را با مدت زمان حرکت قبلی مقایسه کرد. ابزار رایج برای این بررسی، «فیبوناچی زمانی» است. در این منابع، واگرایی زمانی به دو دسته معمولی و هوشمند تقسیم می‌شود:

خلاصه انواع واگرایی

فیلتر واگرایی در بازار بورس

فیلترنویسی یکی از تکنیک‌های پرطرفدار بازار بورس است که به معامله‌گران امکان می‌دهد در طول روز معاملاتی، نمادهای دارای شرایط مشخص را پیدا کنند. برای شناسایی سهم‌هایی که واگرایی دارند هم فیلترهای مخصوصی نوشته شده است. اگر می‌خواهید خودتان این فیلترها را بنویسید، آموزش فیلترنویسی آگاه آکادمی را ببینید. انواع رایج فیلترهای واگرایی عبارت‌اند از:

• فیلتر واگرایی معمولی مثبت: نمادهایی را نمایش می‌دهد که دره‌ها در نمودار قیمت کاهشی و در اندیکاتور افزایشی‌اند.
• فیلتر واگرایی معمولی منفی: نمادهایی را نمایش می‌دهد که قله‌ها در نمودار قیمت افزایشی و در اندیکاتور کاهشی‌اند.
• فیلتر واگرایی مخفی مثبت: نمادهایی را نمایش می‌دهد که دره‌ها در نمودار قیمت افزایشی و در اندیکاتور کاهشی‌اند.
• فیلتر واگرایی مخفی منفی: نمادهایی را نمایش می‌دهد که سقف‌ها در نمودار قیمت کاهشی و در اندیکاتور افزایشی‌اند.

قیمت‌ها و سطوح مناسب برای تشکیل واگرایی

با کمک واگرایی می‌توان سطوح حساس قیمتی را شناسایی کرد. وقتی نمودار به این سطوح می‌رسد، تشکیل واگرایی نشانه ضعف روند جاری است. در مقابل، اگر نمودار با شتاب و بدون واگرایی به سمت سطوح حمایت و مقاومت حرکت کند، احتمال شکست این سطوح بیشتر است. اگر شکست سطح حمایت یا مقاومت با واگرایی همراه باشد، در بسیاری از مواقع می‌توان آن را شکست فریبنده (Fake) در نظر گرفت.

سطوح حمایت و مقاومت داینامیک، یعنی خطوط روند صعودی یا نزولی، مستعد تشکیل واگرایی هستند. با تشکیل واگرایی روی این سطوح، می‌توان با اطمینان بیشتری برای ورود یا خروج تصمیم گرفت. همین موضوع درباره سقف و کف کانال معاملاتی هم صدق می‌کند؛ در نموداری که داخل کانال حرکت می‌کند، تشکیل واگرایی در سقف یا کف کانال به نوسان‌گیری با اعتماد بیشتر کمک می‌کند.

نکته ۱: اگر در یک ساختار کانالی، شکست یک سطح با واگرایی همراه باشد، ممکن است آن شکست فریبنده باشد.

نکته ۲: یکی دیگر از کاربردهای واگرایی، استفاده از آن در سطوح فیبوناچی است. اگر در یکی از سطوح بازگشتی فیبوناچی، معمولاً ۶۱٫۸ یا ۷۸٫۶ درصد، واگرایی تشکیل شود، احتمال برگشت نمودار از آن سطح بیشتر است و می‌توان با ابزارهای دیگر به دنبال سیگنال خرید بود.

نکته ۳: واگرایی در الگوهای تکنیکال دیگر مثل امواج الیوت، الگوهای هارمونیک و الگوهای بازگشتی هم کاربرد دارد. تشکیل واگرایی در هر یک از این الگوها اعتبار آن‌ها را افزایش می‌دهد.

تشخیص واگرایی، کار با اندیکاتورها و ترکیب آن با سطوح حمایت و مقاومت، از مهارت‌های پایه تحلیل تکنیکال است که با تمرین و آموزش ساختارمند بهتر یاد گرفته می‌شود.

دوره‌های تحلیل تکنیکال

جمع‌بندی

واگرایی از اختلاف جهت حرکت قیمت و اندیکاتور به وجود می‌آید. واگرایی معمولی نشانه ضعف روند و احتمال بازگشت آن است و واگرایی مخفی معمولاً از ادامه روند اصلی خبر می‌دهد. برای تشخیص آن از اندیکاتورهایی مثل MACD و RSI استفاده می‌شود. واگرایی در روندهای قوی ممکن است چند بار شکست بخورد؛ پس باید آن را در کنار سطوح حمایت و مقاومت، حجم معاملات و حد ضرر به کار برد.

مقالات مرتبط برای ادامه مطالعه

منابع