نوسان ضمنی (Implied Volatility) در اختیار معامله چیست؟

سوال مهم بسیاری از معامله‌گران آپشن این است که بازار چه میزان نوسان را برای آینده انتظار دارد؟ گاهی دو قرارداد اختیار معامله با شرایط مشابه، قیمت‌های متفاوتی دارند و این تفاوت، اغلب به انتظارات بازار از نوسانات آینده مربوط می‌شود. نوسان ضمنی (Implied Volatility) معیاری است که این انتظارات را منعکس می‌کند و به همین دلیل، یکی از مهم‌ترین مفاهیم در بازار اختیار معامله محسوب می‌شود.

نوسان ضمنی به معامله‌گران کمک می‌کند درک بهتری از میزان ریسک، فرصت‌های معاملاتی و ارزش‌گذاری قراردادهای اختیار داشته باشند. این شاخص نه از داده‌های گذشته، بلکه از قیمت فعلی اختیار معامله استخراج می‌شود و نشان می‌دهد بازار تا چه اندازه انتظار نوسان قیمت دارایی پایه را در آینده دارد. در این مقاله، با مفهوم نوسان ضمنی بیشتر آشنا می‌شویم.

نکات کلیدی:

نوسان ضمنی چیست؟

نوسان ضمنی (Implied Volatility یا IV) عددی است که از قیمت آپشن به دست می‌آید و نماینده میزان نوسانی است که برای دارایی پایه انتظار می‌رود. دارایی پایه در قراردادهای آپشن سهام، سهام شرکتی و در قراردادهای آپشن کالایی، گواهی سپرده کالایی است.

نوسانات قیمت دارایی پایه تا تاریخ اعمال آپشن، یکی از معیارهای مورد توجه معامله‌گران است. مثلا اگر قیمت دارایی پایه 1,000ریال باشد و معامله‌گران تخمین بزنند این قیمت ممکن است بین 980 تا 1,020ریال نوسان کند، یعنی نوسان زیادی برای آینده قیمتی در نظر ندارند. در مقابل، اگر تخمین بزنند این قیمت ممکن است بین 800 تا 1,200ريال نوسان کند، یعنی نوسان بیشتری برای قیمت تصور می‌کنند.
توجه داشته باشید که نوسان قیمتی بالا، صرفا به معنی افزایش قیمت نیست بلکه نوسان می‌تواند در دو جهت مثبت و منفی رخ دهد.

تفاوت نوسان ضمنی و نوسان تاریخی

نوسان تاریخی (Historical Volatility) با استفاده از داده‌های گذشته دارایی پایه محاسبه می‌شود. برای مثال، با بررسی تغییرات قیمت روزانه دارایی پایه در یک سال گذشته می‌توان نوسان تاریخی را به دست آورد.
معمولا از نوسان تاریخی به عنوان برآوردی از نوسان آینده در مدل بلک-شولز استفاده می‌شود. سپس قیمت تئوریک آپشن محاسبه و با قیمت بازار مقایسه می‌شود تا مشخص شود قرارداد نسبت به مفروضات مدل، گران یا ارزان معامله می‌شود.
در مقابل، نوسان ضمنی (Implied Volatility) از قیمت فعلی آپشن استخراج می‌شود و نشان می‌دهد بازار چه میزان نوسان را برای دارایی پایه تا سررسید در نظر گرفته است.
به بیان دیگر، اگر قیمت آپشن در بازار را در مدل بلک-شولز قرار دهیم و نوسان را مجهول در نظر بگیریم، نوسانی که باعث شود قیمت محاسبه‌شده مدل با قیمت بازار برابر شود، نوسان ضمنی نام دارد.

محاسبه نوسان ضمنی در آپشن سهام

برای محاسبه نوسان ضمنی در آپشن سهام، یک قرارداد را انتخاب می‌کنیم و اطلاعات آن را در تب نوسان ضمنی ماشین حساب بلک شولز بورس اوراق وارد می‌کنیم.

مثال:

نام قرارداد: اختيارخرید اهرم-56000-1405/05/28 (ضهرم5035)
قیمت دارایی پایه: 44,030
قیمت اعمال: 56000
تعداد روز باقیمانده تا سررسید: 65
نرخ بهره :40 درصد
ارزش قرارداد اختیار معامله (از روی تابلو معاملات): 7,524  

نوسانی که از این طریق به دست می‌آید همان نوسان ضمنی است. که در این جا حدود 139 درصد است. یعنی بازار انتظار دارد، دارایی پایه این قرارداد تا مردادماه، 139 درصد نوسان داشته باشد.

بیشتر بخوانید: آشنایی با ماشین حساب بلک شولز در قراردادهای آپشن

محاسبه نوسان ضمنی در آپشن کالا

برای محاسبه نوسان ضمنی در آپشن کالا، یک قرارداد انتخاب می‌کنیم و اطلاعات قرارداد را وارد ماشین حساب بلک شولز بورس کالا میکنیم.

مثال:

نام قرارداد: TLME05C160 
 قیمت دارایی پایه: 1,221,999
قیمت اعمال: 1,600,000
تعداد روز باقیمانده تا سررسید: 124
نرخ بهره :40 درصد

قیمت پایانی از تابلو معاملات برای این اختیار، 98,894 ریال است.
برای محاسبه می‌توان عدد نوسان را تغییر داد تا قیمت تئوریک به دست آمده در ماشین حساب، به عدد 98,894 نزدیک شود. نوسانی که از این طریق به دست می‌آید همان نوسان ضمنی و در این جا حدود 57 درصد است. یعنی بازار انتظار دارد دارایی پایه این قرارداد تا مهرماه، 57 درصد نوسان داشته باشد.

افزایش نوسان ضمنی، نشان‌دهنده انتظار نوسان قیمتی بزرگ (صعودی یا نزولی) است و منجر به افزایش قیمت پرمیوم آپشن‌ می‌شود. همچنین کاهش نوسان ضمنی، موجب کاهش پرمیوم خواهد شد. 

نوسان ضمنی به طور مستقیم بر تمام ضرایب پوشش ریسک و ارزش کلی آپشن‌ها اثر می‌گذارد و اغلب از آن به عنوان شاخص احساسات بازار استفاده می‌شود. نوسان ضمنی بالا نشان‌دهنده عدم قطعیت و نوسان ضمنی پایین، نشان‌دهنده ثبات نسبی بازار است.

با هم مرور کنیم...

نوسان ضمنی بیانگر نوسانی است که بازار برای دارایی پایه تا سررسید در قیمت آپشن لحاظ کرده است. در واقع این خودِ آپشن نیست که نوسان می‌کند بلکه انتظارات بازار از نوسان دارایی پایه است که در قیمت آپشن منعکس می‌شود و بر ارزش آن تاثیر می‌گذارد. برخلاف نوسان تاریخی که بر داده‌های گذشته تکیه دارد، نوسان ضمنی از قیمت فعلی قراردادهای اختیار استخراج می‌شود و تصویری از انتظارات بازار نسبت به آینده ارائه می‌دهد. به همین دلیل، می‌توان از آن نه فقط برای ارزش‌گذاری اختیار معامله، بلکه برای سنجش ریسک، انتخاب استراتژی‌های مناسب و شناسایی فرصت‌های معاملاتی هم استفاده کرد.