والیوم پروفایل یکی از اندیکاتورهای مهم در تحلیل تکنیکال است. در این روش تحلیل، علاوه بر یافتن روندها و الگوها، از تحلیل حجم معاملات هم برای پیشبینی روند آتی قیمت در چارت استفاده میکنیم. حجم معاملات میتواند اطلاعات مهمی را در مورد مومنتوم (شدت و قدرت) روند قیمت، در اختیار معاملهگران قرار دهد. با ما همراه باشید تا به معرفی این اندیکاتور کاربردی بپردازیم و نحوه استفاده از آن را در فرآیند بررسی سهام مختلف بررسی کنیم.
اندیکاتور والیوم پروفایل چیست؟
تحلیل حجم معاملات، یکی از بخشهای مهم و البته پیچیده در تحلیل تکنیکال است که به تجربه، تخصص و مهارت بسیار بالایی نیاز دارد. ابزاری که اغلب معاملهگران مبتدی برای سنجش حجم معاملات از آن استفاده میکنند، میزان حجم معاملات را بر اساس تایمفریمهای مختلف به آنها نشان میدهد (در قسمت اندیکاتورها، با اضافه کردن اندیکاتور volume میتوان به حجم معاملات در تایمفریمهای مختلف پی برد). اما قصد داریم در این مقاله، اندیکاتور جدیدی را بر پایه حجم به شما معرفی کنیم که حجم معاملات را بر اساس فاکتور قیمت و در تایمفریم انتخابی شما مشخص کند.
به این اندیکاتور والیوم پروفایل گفته میشود. اندیکاتور والیوم پروفایل یک ابزار پیشرفته است که به شما این امکان را میدهد که مقدار حجم معاملات انجامشده بین خریداران و فروشندگان را در سطوح قیمتی متفاوت در یک تایمفریم مشخص ملاحظه کنند. به عبارت دیگر، اندیکاتور والیوم پروفایل حجم معاملات را علاوه بر بعد زمان، در نواحی مختلف قیمت نیز نشان میدهد. شما میتوانید با تعیین محدودههای حمایتی و مقاومتی به عنوان سطوح قیمتی مهم در تحلیل روند حرکتی یک سهم در چارت، مقدار حجم معاملات را در این سطوح بررسی و بر اساس آن، نواحی و محدودههای قیمتی که حجم معاملات در آنها بیشتر بوده را پیدا کنید. نتیجه؟ شناسایی محدودههای کلیدی و مورد توجه اکثریت معاملهگران.
چگونه اندیکاتور والیوم پروفایل را ترسیم کنیم؟
پس از ورود به صفحه یک نماد، در قسمت اندیکاتور عبارت Volume Profile را تایپ کنید. دو اندیکاتور Volume Profile Fixed Range و Volume Profile Visible Range همان اندیکاتورهای مورد نظرمان هستند.
تفاوت این دو اندیکاتور در این است که در اندیکاتور Volume Profile Fixed Range (VPFR) باید دو نقطه روی نمودار مشخص کنید که این دو نقطه بیان کننده محدوده زمانی مورد نظرتان برای بررسی وضعیت حجمی معاملات در قیمتهای مختلف است؛ اما اندیکاتور Volume Profile Visible Range (VPVR) به صورت خودکار، در محدودهای که قیمتها در نمودار قابل مشاهده باشد، حجم معاملات را به شما ارائه میکند.
اکثر معاملهگران از اندیکاتور والیوم پروفایل نوع VPVR برای بررسیهای خود بهره میبرند زیرا اگر در نمودار قیمت به سمت جلو یا عقب حرکت کنند، محدوده قابل مشاهده آنها و به تبع آن، حجم معاملات نیز تغییر خواهد کرد و این اندیکاتور بدون نیاز به هیچگونه اقدام اضافی حجمها را در محدوده جدید نمایش میدهد.
اگر بخواهید مقدار حجم معاملات را در یک دوره قیمتی مشخص ببینید (مثلا در یک روند صعودی یا نزولی)، باید دو نقطه از ابتدا و انتهای روند را مشخص و اندیکاتور VPFR را اعمال کنید. در این صورت، با تغییر زمان و حرکت به عقب یا جلو در چارت سهم، نمایههای حجمی والیوم پروفایل بدون تغییر خواهند ماند. در تصویر زیر، هر دو مدل اندیکاتور والیوم پروفایل را مشاهده میکنید.
در اندیکاتور Volume Profile Fixed Range معمولا یکی از نقاط را در کف قیمت و نقطه دوم را در سقف قیمت آخرین روند حرکت سهم در نظر گرفته میگیرند و حجم معاملات را در این محدوده مورد بررسی قرار میدهند.
اندیکاتور والیوم پروفایل از مستطیلهای افقی (هیستوگرام افقی) تشکیل شده است و هر یک از این مستطیلها، نشاندهنده حجم معاملات انجامشده بین خریداران و فروشندگان در قیمت متناظر با آن محدوده است. هر چه این مستطیلها طول بیشتری داشته باشند، حجم معاملات بیشتر در آن محدوده قیمتی بیشتر است. بزرگترین مستطیل معمولا با یک خط افقی از بقیه مستطیلها متمایز میشود که نشاندهنده بیشترین حجم معاملات بین خریداران و فروشندگان در محدوده انتخابی یا محدوده قابل مشاهده است.
اجزای اندیکاتور والیوم پروفایل
اجزای اندیکاتور والیوم پروفایل عبارتند از:
Profile High: به بالاترین قیمت در محدوده مورد بررسی گفته میشود.
Profile Low: به پایینترین قیمت در محدوده مورد بررسی گفته میشود.
High Volume Nodes: به مناطقی که در آنها حجم معاملات بیشتر است، HVN گفته میشود. معاملهگران معمولا از سطوح قیمتی که در این نواحی قرار گرفتهاند، برای معاملات خود استفادههای زیادی میکنند. با توجه به مفهوم عرضه و تقاضا و دلایل شکلگیری پیوتها، میتوان گفت این مناطق خاصیت کشش دارند و قیمتها تمایل دارند به سمت آنها جذب شوند. نقاط قیمتی پرحجم، در واقع مناطق حمایت یا مقاومت مهم را نشان میدهند. HVN ها مناطقی هستند که بازار به میزان چشمگیری در این نواحی نوسان کرده است و زمانی که قیمت مجددا به نقطه قیمتی پرحجم میرسد، در اکثر اوقات تمایل به تثبیت شدن در اطراف آن سطح دارد؛ چرا که خریداران و فروشندگان، این محدوده قیمتی را منصفانه یا متعادل میدانند.
Low Volume Nodes: به مناطقی که در آنها حجم معاملات کمتر است LVN گفته میشود. عمدتا زمانی که شاهد روند حرکتی قیمت با حجم بالا در نمودار سهم باشیم و سطوح مستحکم حمایتی و مقاومتی شکسته شوند، پس از آن با کاهش ناگهانی حجم معاملات روبرو میشویم و نواحی LVN به وجود میآید.
قیمت معمولا مدت زیادی در نواحی LVN نمیماند و پس از ورود قیمت به این نواحی، انتظار یک حرکت شارپ با مومنتوم و قدرت بالا در روند سهم وجود خواهد داشت. در حقیقت LVN ها سطوحی هستند که قیمت در آنها به سرعت و تند و تیز حرکت میکند.
همانطور که گفتیم، در اندیکاتور والیوم پروفایل این امکان برای شما مهیا شده تا مناطقی را که بیشترین و کمترین حجم معاملات بین خریداران و فروشندگان صورت گرفته است، شناسایی کنند. قسمتهایی که دارای مستطیلهای بزرگتری هستند، حجم معاملات بیشتری دارند و در بخشهایی که مستطیل کوچک وجود دارد، حجم معاملات بین خریداران و فروشندگان کمتر است.
Volume Area:Volume Area به محدودهای گفته میشود که ۷۰ درصد حجم معاملات، در این محدوده انجام شده است. البته با کلیک روی تنظیمات اندیکاتور و از قسمت input میتوانید این عدد را تغییر دهید.
Volume Area High: به بالاترین قیمت در محدوده Volume Area گفته میشود.
Volume Area Low: به پایینترین قیمت در محدوده Volume Area گفته میشود.
Point Of Control: به سطح قیمتی گفته میشود که بیشترین حجم معاملات را در محدوده مورد نظر به خود اختصاص میدهد. به عبارت دیگر Point Of Control (POC) سطحی از قیمت است که معاملهگران بزرگ یا اکثریت معاملهگران حاضر در بازار تمایل دارند در این محدوده وارد معامله شوند؛ بنابراین این سطح بسیار مورد توجه بازارگردانها و بازارسازها قرار میگیرد و بهتر است ما نیز در معاملات خود سطوح POC را بیابیم و آنها را مد نظر قرار دهیم.
در تصویر زیر تمامی اجزای اندیکاتور والیوم پروفایل به تصویر کشیده شده است:
انواع الگوهای والیوم پروفایل
شکل مستطیلها در اندیکاتور والیوم پروفایل میتواند الگوهای بصری تقریبی مختلفی را تشکیل دهد که معمولا تکرار میشوند و پس از تشکیل آنها، وقایع مشابهی رخ میدهد. در ادامه به بررسی چهار مورد از الگوهای پرتکرار و اصلی در اندیکاتور والیوم پروفایل میپردازیم.
اندیکاتور والیوم پروفایل به شکل D
در این حالت، اندیکاتور والیوم پروفایل شکلی شبیه حرف انگلیسی D دارد. این الگو پرتکرارترین و رایجترین الگویی است که در والیوم پروفایل تشکیل میشود و نشاندهنده این است که بازار تقریبا در حالت خنثی و تعادل قرار گرفته است. معاملهگران بزرگ پس از تشکیل این الگو، منتظر یک محرک قوی هستند تا با ایجاد یک حرکت در بازار، بازار را از حالت خنثی خارج کند و آنها وارد پوزیشنهای معاملاتی جدید شوند.
اندیکاتور والیوم پروفایل به شکل P
در این حالت، اندیکاتور والیوم پروفایل شکلی شبیه حرف انگلیسی P دارد. این الگو غالبا در روندهای صعودی یا انتهای روندهای نزولی شکل میگیرد. این الگو وقتی در روندهای صعودی تشکیل میشود که قدرت خریداران به فروشندگان غالب شود، با افزایش قیمتها شاهد یک روند صعودی باشیم و پس از آن در انتهای روند، چنانچه بازار وارد یک مرحله تعادل شود (بازار سایدوی یا خنثی)، شاهد افزایش حجم معاملات در اثر سیو سود خریداران خواهیم بود و الگوی P شکل میگیرد. در این حالت، معاملهگران منتظر یک حرکت قوی پس از تعادل شکلگرفته هستند تا وارد معاملات بعدی خود شوند.
اندیکاتور والیوم پروفایل به شکل B
در این حالت اندیکاتور والیوم پروفایل شکلی حرف انگلیسی b دارد. این الگو دقیقا برعکس والیوم پروفایل Pشکل است و معمولا در روندهای نزولی شکل میگیرد. این الگو وقتی در روندهای نزولی تشکیل میشود که قدرت خریداران به فروشندگان غالب شود، با کاهش قیمتها شاهد یک روند نزولی باشیم و پس از آن در انتهای روند، چنانچه بازار وارد یک مرحله تعادل شود (بازار سایدوی یا خنثی)، شاهد افزایش حجم معاملات در اثر ورود خریداران در مناطق حمایتی خواهیم بود و الگوی b شکل میگیرد. در این حالت معاملهگران منتظر یک حرکت قوی پس از تعادل شکلگرفته هستند تا وارد معاملات بعدی خود شوند.
اگر قیمت سهم در روزهای بعد افزایش یابد و به POC قبلی برخورد کند، این محدوده میتواند به عنوان یک مقاومت عمل کند که در صورت شکستن این مقاومت و تثبیت بر فراز آن، احتمالا شاهد یک روند صعودی جدید خواهیم بود.
اندیکاتور والیوم پروفایل به شکل l (باریک)
در این حالت اندیکاتور والیوم پروفایل شکلی حرف انگلیسی l دارد و ضخامت حجمی کمی در آن مشاهده میشود. در این حالت، فروشندگان و خریداران قوی وارد بازار شدهاند و قیمت به سرعت در جهت افزایش یا کاهش در حرکت است. این الگو نشانهای از قدرت روند فعلی بازار (صعودی یا نزولی) و قوی بودن خریداران یا فروشندگان است. نواحی ضخیم حجمی در این الگوها بسیار مهم است و میتواند به عنوان حمایت و مقاومت یا حد سود و حد ضرر در معاملات مورد توجه قرار گیرد.
چالشهای استفاده از والیوم پروفایل در بورس ایران
تا این جا با اندیکاتور والیوم پروفایل و اجزا و الگوهای آن آشنا شدیم. در ادامه قصد داریم به بررسی کاربرد این اندیکاتور در بازار بورس ایران بپردازیم. با توجه به ویژگیهایی مانند دامنه نوسان محدود در بازار بورس ایران، عملا استفاده از این اندیکاتور در بورس ایران چالشهایی دارد که در ادامه به مهمترین آنها اشاره میکنیم:
نبود پشتیبانی مناسب نرمافزارها و پلتفرمهای تحلیلی
بعضی از نرمافزارها و سامانههای تحلیلی رایج در ایران، قابلیت نمایش اندیکاتور والیوم پروفایل را به صورت دقیق ندارند که بخشی از آن به خاطر محدودیتهای دسترسی و بخشی دیگر به خاطر عدم تکامل سامانهها و نرمافزارها است. پس عملا این ابزار به شکل ناقص در اختیار فعالان بازار بورس ایران قرار دارد.
بازار کمعمق و حجم معاملات محدود در بعضی سهمها
در بورس ایران، بسیاری از سهمها حجم معاملات پایینی دارند یا حجم در قیمتهای مختلف به شکل پراکنده توزیع شده است. این مسئله باعث میشود نقاطی در اندیکاتور والیوم پروفایل پرحجم به نظر میرسند اما در واقعیت، حجم زیادی بین خریداران و فروشندگان جابهجا نشده باشد و نتوان به آن محدودهها به عنوان حمایت یا مقاومت قوی اعتماد کرد.
همچنین، نوسانات قیمتی در سهمهایی که با حجم کم معامله میشوند، بیشتر تحت تاثیر سفتهبازی، سفارشهای بزرگ و معاملات غیرعادی است و تحلیل حجم بر اساس اندیکاتور والیوم پروفایل در چنین سهامی، ممکن است بیش از آن که کمککننده باشد باعث اشتباه معاملهگران شود.
تاثیر مداخلات و تغییرات ناگهانی بازار
بورس ایران به دلیل مداخلات زیاد دولت و نهادهای نظارتی، در معرض انبوهی از تصمیمات خلقالساعه و تغییر سیاستها و قوانین قرار دارد که هر کدام از این موارد، میتواند روند جدیدی در بازار ایجاد کند یا روند گذشته بازار را به طور ناگهانی تغییر دهد. این عوامل باعث میشوند تحلیل تکنیکال که مبتنی بر بررسی چارت و حجم معاملات در گذشته است، با خطاهایی همراه شود و طبیعتا اندیکاتور والیوم پروفایل هم که یکی از ابزارهای مبتنی بر حجم معاملات است، نسبت به بازارهای کارا، خطای بیشتری داشته باشد. به عبارت دیگر، ساختار بازار بورس ایران همواره پایدار و منطقی نیست که والیوم پروفایل بتواند به درستی کار کند.
تورم بالا و نبود امکان استفاده از دادههای قدیمی
اگر بازار در حالت نرمال باشد، بعد از طی یک سیکل بازار عملا بسیاری از سهام به واسطه وجود شرایط تورمی در محدودههای قیمتی بسیار بالاتری نسبت به گذشته خود قرار میگیرند و عملا استفاده از اندیکاتور والیوم پروفایل که حجم معاملات را در قیمتهای گذشته سهم بررسی میکند، مناسب نخواهد بود.
تاثیر دامنه نوسان و حجم مبنا بر دقت والیوم پروفایل
دامنه نوسان و حجم مبنا، از ویژگیهای خاص بورس ایران هستند که در موارد متعددی میتوانند در کارایی، عملکرد و بهرهوری بورس اثرگذار باشند. کاربرد این ابزارها، همیشه محل مناقشه و مباحثه بین کارشناسان و فعالان بازار بوده است. این موارد، روی عملکرد و دقت اندیکاتور والیوم پروفایل هم تاثیر غیر قابل انکاری دارند که در ادامه به اختصار آنها را بررسی میکنیم.
دامنه نوسان محدود باعث میشود که قیمتها در طول روز در یک بازه مشخص حرکت کنند و بازار نتواند آزادانه به قیمت واقعی تعادلی برسد. اگر سهمی بخواهد حرکت قیمتی شدیدی تجربه کند، باید چندین روز درگیر صفهای خرید یا فروش باشد. این در شرایطی است که سهم در طول روز معاملاتی به اندازه حجم مبنا معامله شود. در غیر این صورت، مدتزمانی که سهم در صفهای خرید یا فروش قرار میگیرد طولانیتر میشود و ممکن است مشمول قانون گره معاملاتی شود و ... .
حجم مبنا، حداقل حجم معاملاتی است که باید در یک روز اتفاق بیفتد تا قیمت سهم به اندازه دامنه نوسان تغییر کند. اگر حجم معاملات در یک روز کمتر از حجم مبنای سهم باشد، قیمت پایانی سهم یا بدون تغییر میماند یا تغییر آن حتی کمتر از دامنه نوسان محدود سهم خواهد بود. به طوری که اگر یک سهم از ابتدا تا انتهای یک روز معاملاتی در محدوده صف خرید قرار داشته باشد اما حجم معاملات به اندازه 20 درصد حجم مبنا باشد، عملا قیمت پایانی نسبت به روز گذشته به اندازه 20 درصد دامنه نوسان سهم تغییر میکند که عدد بسیار ناچیزی است. اگر این سهم بخواهد فقط 30 درصد رشد کند، باید هفتهها صف خرید باشد.
با این وصف، حجم معاملات در قیمتهایی که داخل دامنه نوسان مجاز قرار دارند متمرکز میشود و ممکن است اندیکاتور والیوم پروفایل نقاط پرحجم را در یک محدوده قیمتی محدود نشان دهد. همچنین تشکیل صفهای خرید و فروش ممکن است موجب شود حجمهای ثبت شده در هر قیمت، کمتر از آن چیزی باشد که بازار واقعی نشان میدهد. این مسئله موجب کاهش دقت اندیکاتور والیوم پروفایل در شناسایی سطوح حمایت و مقاومت واقعی میشود، چرا که قیمتها امکان حرکت آزاد را ندارند، حجم معاملات به صورت طبیعی توزیع نمیشود و حجمهای ثبت شده منعکسکننده واقعی حجم معاملات بازار نیستند.
جمعبندی
یکی از فاکتورهای بسیار کابردی در تحلیل تکنیکال حجم معاملات است که میتواند اطلاعات قابل توجهی را در اختیار معاملهگران قرار دهد. معاملهگران مبتدی برای سنجش حجم معاملات از اندیکاتور Volume استفاده میکنند که این ابزار حجم معاملات را در تایمفریمهای مختلف به آنان نمایش میدهد اما اطلاعاتی در مورد حجمی که در قیمتهای مختلف معامله شده است در اختیار آنها نمیگذارد اما اندیکاتور والیوم پروفایل، از جمله اندیکاتورهای حجمی پیشرفته است که به معاملهگران اجازه میدهد در یک بازه زمانی مشخص یا بازه زمانی قابل مشاهده، حجم معاملات در سطوح قیمتی مختلف را بررسی کنند. سطوح قیمتی که در این اندیکاتور وجود دارند، میتواند بیانکننده سطوح تعادلی قابل توجه و محدودههای دارای عرضه و تقاضای زیاد باشد که در تعیین حمایتها و مقاومتها کاربرد بسیاری دارد. در بورس ایران، به دلیل ویژگیهایی مانند دامنه نوسان و حجم مبنا، اندیکاتور والیوم پروفایل نمیتواند مبنای معاملات قرار گیرد و بهتر است از روشها و ابزارهای تحلیلی دیگر هم استفاده کنیم.
