بازده دارایی (ROA) چیست؟
بازده داراییها (ROA) نشان میدهد که یک شرکت تا چه اندازه میتواند از داراییهایی که در اختیار دارد، برای ایجاد سود استفاده کند. این نسبت از تقسیم سود خالص بر مجموع داراییها به دست میآید و به زبان ساده بیان میکند که هر یک ریال دارایی چقدر سودآوری داشته است. ROA یکی از ابزارهای کلیدی برای تحلیل عملکرد مدیریتی شرکتهاست و به سرمایهگذاران کمک میکند بفهمند آیا شرکت در استفاده از منابعش بهرهور عمل کرده یا نه. برای تحلیل بهتر، مقایسه ROA شرکت با میانگین صنعت یا مقادیر گذشته شرکت اهمیت دارد. همچنین ROA میتواند در شناسایی شرکتهایی که با دارایی کمتر، بازده بیشتری تولید کردهاند، بسیار مفید باشد و نقش مهمی در تصمیمگیریهای سرمایهگذاری ایفا کند.
نکات کلیدی:
- ROA نشان میدهد شرکت از کل داراییهایی که در اختیار دارد، چقدر سود به دست آورده است.
- این نسبت از تقسیم سود خالص بر مجموع داراییها به دست میآید.
- هر چه عدد ROA بالاتر باشد، نشاندهنده عملکرد بهتر شرکت در استفاده از منابع و داراییهاست.
- تغییرات ROA در طول زمان میتواند نشاندهنده بهبود یا افت بهرهوری مدیریت باشد.
- ROA برای مقایسه شرکتها در صنایع مختلف معیار دقیقی نیست، چون ساختار داراییها در صنایع مختلف متفاوت است.
- برای تحلیل دقیقتر، بهتر است ROA را در کنار نسبتهای دیگر مثل ROE (بازده حقوق صاحبان سهام) بررسی کرد.
فرمول و نحوه محاسبه بازده دارایی (ROA)
برای محاسبه بازده دارایی (ROA) به دو مقدار اصلی نیاز دارید: سود خالص و میانگین کل داراییها. با تقسیم سود خالص بر میانگین کل داراییها و ضرب نتیجه در ۱۰۰، بازده دارایی را خواهید داشت:
- سود خالص (Net Income): سود خالص با کم کردن هزینه کالاهای فروختهشده و سایر هزینهها از کل درآمد محاسبه میشود.
- کل داراییها (Total Assets): کل داراییها که شامل تمام داراییهای موجود در ترازنامه تا پایان سال جاری میشود را در نظر میگیریم.
همچنین میتوان از میانگین کل داراییها در دوسال اخیر استفاده کرد. برای اینکار مجموع این دو را بر دو تقسیم میکنیم تا میانگین کل داراییها به دست آید. استفاده از میانگین کل داراییها دقیقتر است زیرا مجموع داراییها در طول زمان به دلیل خریدها، تغییرات موجودی، فروش فصلی و غیره تغییر میکند.
مثال محاسبه بازده دارایی
فرض کنید دو شرکت کوچک داریم:
- شرکت الف که با حداقل داراییهای ممکن کار خود را شروع کرده است.
- شرکت ب که برای خرید تجهیزات و امکانات بیشتر هزینه کرده است.
میانگین داراییهای کل شرکت الف: 50 میلیون تومان
میانگین داراییهای کل شرکت ب: 100 میلیون تومان
حالا فرض کنیم در یک بازه زمانی:
- شرکت الف سود خالص 5 میلیون تومانی کسب کرده است.
- شرکت ب سود خالص 8 میلیون تومان به دست آورده است.
نتایج محاسبه بازده دارایی به صورت زیر خواهد بود:
- شرکت ب با وجود درآمد بیشتر، ROA معادل ۸٪ دارد.
- شرکت الف با سود کمتر، ROA بالاتری معادل ۱۰٪ دارد.
بنابراین میتوان گفت که شرکت A به شکل کارآمدتری از داراییهای خود استفاده کرده است. با این اوصاف، ROA تنها معیار ارزیابی کسبوکار نیست و ROI نیز یکی از عوامل اصلی مالی است.
چه درصدی از ROA خوب در نظر گرفته میشود؟
معمولا در یک شرایط نرمال بازده بالای ۵٪ یک معیار خوب محسوب میشود و هر عددی بالای 20 درصد بسیار عالی است. با این حال، تعریف خوب برای ROA به عوامل مختلفی از جمله جزئیات اثرگذار در صنعت و شرکت بستگی دارد.
به عنوان مثال در برخی از صنایع، درصد پایین بازده دارایی ممکن است نشاندهنده این باشد که شرکت داراییمحور است و این به معنای عملکرد بد آن شرکت نیست. مثلا برخی شرکتها مانند خطوط هوایی، بیشتر به داراییها نیاز دارند؛ در حالی که شرکتهای نرمافزاری یا خدماتی، چندان به داراییها متکی نیستند. این موضوع باعث میشود نرخ ROA مناسب برای هر صنعت کاملا متفاوت باشد.
چرا ROA مهم است؟
نسبت بازده داراییها به این دلیل شاخص مهمی است که سودآوری یک سازمان را تجزیه و تحلیل میکند و نشان میدهد یک شرکت چقدر در استفاده از داراییهای خود موفق عمل میکند. اگر یک شرکت نتواند به اهداف مالی خود برسد، محاسبه ROA میتواند به آنها کمک کند تا دلیل ناکارایی را پیدا کنند.
علاوه بر این، سرمایهگذاران هم دوست دارند الگوی ROA یک شرکت را قبل از تصمیمگیری برای سرمایهگذاری بررسی کنند. این نسبت به آنها کمک میکند تصمیم بگیرند که آیا سرمایهگذاری ارزشمند است یا نه.
به عنوان مثال، اگر یک شرکت به مدت دو سال داراییهای خود را به صورت مداوم افزایش داده باشد اما ROA آن تغییر نکند، احتمالا به این معنا است که از منابع خود به درستی استفاده نمیکند. باز هم تکرار میکنیم که حوزه مورد بررسی و ماهیت آن باید مورد بررسی قرار بگیرد.
تفاوت ROA و ROE چیست؟
هر دو نسبت بازدهی داراییها (ROA) و نسبت بازدهی حقوق صاحبان سهام (ROE) به ارزیابی عملکرد یک شرکت کمک میکنند اما از جنبههای مختلفی این کار را انجام میدهند. ما در مطلبی جداگانه در مورد نسبت بازدهی حقوق صاحبان سهام صحبت کردهایم اما بیایید به طور مختصر، تفاوت این دو نسبت را بررسی کنیم.
- بازده داراییها (ROA): نشان میدهد که یک شرکت چقدر توانسته است از داراییهای خود سود تولید کند. یعنی برای هر واحد از دارایی، چه مقدار سود به دست آمده است. این داراییها شامل تمام داراییهای شرکت، از جمله بدهیها و حقوق صاحبان سهام است.
- بازده حقوق صاحبان سهام (ROE): به این میپردازد که شرکت چقدر سود را نسبت به میزان سرمایهای که صاحبان آن وارد کردهاند تولید کرده است. این یعنی چقدر از پول سهامداران به سود تبدیل شده است.
بنابراین، تفاوت اصلی این است که ROA به تمام داراییهای شرکت اعم از حقوق صاحبان سهام و بدهیها توجه میکند اما ROE فقط حقوق صاحبان را در نظر میگیرد. در نتیجه اگر شرکتی بدهی نداشته باشد، این دو مقدار یکسان خواهند بود. اما زمانی که شرکتی بدهی دارد، داراییها بیشتر از حقوق صاحبان سهام میشوند. در این صورت، ROA کاهش پیدا میکند چون قسمت مخرج فرمول بزرگتر میشود اما ROE ثابت باقی میماند.
بیشتر بخوانید: تحلیل بنیادی در بورس
محاسبه بازده دارایی (ROA) چه معایب و محدودیتهایی دارد؟
با وجود تمام مزایا و بینشهایی که ROA در اختیار شما قرار میدهد، مانند تمام شاخصهای دیگر، محدوودیتهایی هم دارد که باید از آن مطلع باشید. این محدودیتها عبارتاند از:
- عدم کاربرد در تمامی صنایع: بازده داراییها (ROA) برای همه انواع صنایع قابل استفاده نیست، چرا که که هر صنعتی چارچوب و داراییهای مختلفی دارد. مقایسه ROA دو صنعت که ارتباطی باهم ندارند، نتایج مفیدی به دنبال نخواهد داشت. به عنوان مثال، شرکتهای فعال در صنعت املاک و مستغلات، داراییهای مشابه با شرکتهای صنعتی ندارند.
- استفاده از داراییهای کل: مخرج فرمول محاسبه ROA باید از یک نقطه زمانی خاص برای محاسبه داراییهای کل استفاده کند. این موضوع لحظههایی را که کسبوکار در حال خرید داراییهای جدید است یا داراییهایی را میفروشد نادیده میگیرد. به همین دلیل، تحلیلگران و سرمایهگذاران از داراییهای میانگین به عنوان مخرج استفاده میکنند تا تصویر دقیقتری از وضعیت به دست آورند.
به همین دلایل بهتر است که از ROA در کنار سایر شاخصهای مالی استفاده کنید تا تصویر دقیقتری از سلامت مالی یک شرکت به دست آورید.
چطور شاخص ROA در بورس ایران را حساب کنیم؟
برای محاسبه شاخص بازده داراییها (ROA) در بورس ایران کافی است که از نحوه محاسبهای که بالاتر به آن پرداختیم استفاده کنید. با وجود این باید به دو نکته مهم توجه داشته باشید؛ نکته اول این است که هر دو شرکت مورد نظر باید در یک حوزه فعال باشند و نکته دوم این است که باید از سلامت دادههای بهدست آمده از هر دو شرکت اطمینان داشته باشید.
نکته: برای اطلاع از سود خالص و داراییهای هر یک از نمادهای بورسی میتوانید از گزارشهای مالی سالانه یا فصلی در سایت کدال (www.codal.ir) استفاده کنید.
بیایید یک مثال فرضی را با دو شرکت پتروشیمی پارس و پتروشیمی خلیج فارس (فارس) بررسی کنیم. برای محاسبه ROA به موارد زیر نیاز داریم:
- سود خالص (Net Income): از صورت سود و زیان
- داراییهای کل (Total Assets): از ترازنامه
فرض میکنیم که سود خالص و داراییهای کل برای هر یک از شرکتها به صورت زیر باشد:
| شاخص | پتروشیمی خلیج فارس (فارس) | پتروشیمی پارس |
| سود خالص (میلیارد تومان) | 45000 | 30000 |
| داراییهای کل (میلیارد تومان) | 300000 | 200000 |
با استفاده از فرمول محاسبه نرخ بازده دارایی، به عدد 15 درصد میرسیم که نشان میدهد هر دو شرکت در استفاده از داراییهای خود برای تولید سود به یک اندازه کارآمد عمل کردهاند. اما آیا این بدان معناست که دو شرکت ارزش کاملا مشابهی برای سرمایهگذاری دارند؟
آیا استفاده از ROA به تنهایی کافیست؟
جواب کوتاه: خیر، در مثال قبلی دیدید که هر دو شرکت بازده دارایی یکسانی داشتند اما این نسبت نباید تنها معیار شما برای تصمیمگیری باشد. شما باید مسیر مقایسه را با سوالاتی از این دست ادامه دهید:
- آیا یکی از این دو شرکت برنامه توسعهای خاصی دارند که بتواند سودآوری را در آینده افزایش دهد؟
- سیاستهای تقسیم سود کدام شرکت برای سرمایهگذاران جذابتر است؟
- آیا تغییرات در قیمت مواد اولیه یا محصولات، تاثیر متفاوتی بر عملکرد این دو شرکت خواهد داشت؟
- کدام شرکت نسبت بازده حقوق صاحبان سهام (ROE) بالاتری دارد؟
- آیا مزیت رقابتی خاصی در مدل کسبوکار یکی از این شرکتها وجود دارد که بتواند در بلندمدت منجر به عملکرد بهتری شود؟
- کدام شرکت نسبت بدهی به دارایی متعادلتری دارد و ریسک مالی کمتری را نشان میدهد؟
- کدام شرکت در مقایسه با رقبای صنعت، بازده دارایی (ROA) بالاتری دارد و در بهرهوری از منابع بهتر عمل کرده است؟
- کدام شرکت توانسته است در شرایط نوسان بازار، پایداری بیشتری در رشد سودآوری خود نشان دهد؟
بررسی شاخصهای مختلف و سوالاتی از این دست به شما کمک میکند تا تصمیمگیری بهتری داشته باشید.
سخن پایانی
همانطور که گفتیم، شاخص بازده دارایی (ROA)، معیاری مناسب برای تحلیل کارایی و سودآوری یک شرکت محسوب میشود. این شاخص میتواند به سرمایهگذاران و مدیران کمک کنند تا درک بهتری در مورد استفاده شرکت از منابع خود به دست آورند و تصمیمات بهتری در مورد تخصیص سرمایه، توسعه استراتژیها و ارزیابی ریسکها بگیرند. با این حال، هیچ شاخصی به تنهایی نمیتواند تصویر کاملی از وضعیت مالی یک شرکت ارائه دهد. بنابراین ترکیب ROA با دیگر شاخصها مانند ROE و تحلیلهای کیفی از استراتژیها و سیاستهای شرکت، کلید موفقیت در تصمیمگیریهای مالی و سرمایهگذاری است.
