سود تقسیمی سهام (DPS) چیست؟

سود تقسیمی یا همان سود نقدی بخشی از سود خالص شرکت است که بین سهام‌داران تقسیم می‌شود. شرکت‌ها معمولا پس از پایان سال مالی، با تصمیم مجمع عمومی، بخشی از سود را به‌صورت نقدی بین سهام‌داران تقسیم می‌کنند. میزان سود تقسیمی به سیاست تقسیم سود شرکت، نیاز آن به سرمایه‌گذاری مجدد و جریان‌های نقدی آن بستگی دارد. شرکت‌هایی بزرگ در بورس (به اصطلاح شاخص‌ساز) سود تقسیمی منظم و پایداری دارند. برخی شرکت‌ها برای رشد بیشتر، ترجیح می‌دهند سود را نگه دارند و مجددا در توسعه کسب‌وکار سرمایه‌گذاری کنند.

نکات کلیدی:

سود قابل تقسیم چیست؟

سود تقسیمی بخشی از سود هر سهم یا همان DPS است که بین سهامداران به صورت نقدی تقسیم می‌شود. ثبات شرکت در ایجاد سود و تقسیم آن بین سهامداران نشانه‌ای سلامت مالی و فعالیت درست شرکت است.

برای درک بهتر این موضوع به مثال زیر توجه کنید:

مثال:

 در جدول زیر میزان سود خالص و سود قابل‌تقسیم برای شرکت سایپا در انتهای سالی مالی ۱۳۹۴ آورده شده است.

 همان‌طور که ابتدای جدول مشخص است، سود خالص سایپا در سال ۹۴ مثبت بوده است. ولی بعد از کسر زیان‌های سال‌های قبل یا همان زیان انباشته، سود قابل تخصیص منفی شده است. یعنی سود سال ۹۴ نتوانسته زیان‌های سال قبل را پوشش دهد و درنتیجه سودی برای تقسیم وجود ندارد. کلیه اطلاعات مربوط به نحوه و زمان‌بندی تقسیم سود هر شرکت، در سایت کدال به نشانی codal.ir وجود دارد و سهامداران هر شرکت می‌توانند با جستجوی نام شرکت مورد نظر خود، از چگونگی دریافت سود نقدی آن مطلع شوند. در ادامه اطلاعیه تقسیم سود شرکت فولاد مبارکه و جزئیات آن را مشاهده می‌کنید:

DPS  چگونه تعیین می‌شود؟ فرمول محاسبه سود نقدی هر سهم

میزان DPS ابتدا با پیشنهاد هیئت‌مدیره و سپس با رای سهامداران در مجمع عمومی عادی سالیانه مشخص می‌شود. مجمع پس از بررسی صورت‌های مالی، سود قابل تقسیم، وضعیت نقدینگی شرکت، طرح‌های توسعه و نیازهای مالی آن تصمیم می‌گیرد چه مقدار از سود میان سهامداران تقسیم شود. بنابراین ممکن است تمام سود ساخته‌شده شرکت توزیع نشود و بخشی از آن برای فعالیت‌های آینده در شرکت باقی بماند.
فرمول محاسبه DPS به صورت زیر است:

 برای مثال، اگر مجمع تصویب کند که ۵۰۰ میلیارد ریال سود نقدی میان صاحبان ۱ میلیارد سهم تقسیم شود، DPS  شرکت برابر با ۵۰۰ ریال خواهد بود.
۵۰۰ ریال = ۱ میلیارد سهم ÷ ۵۰۰ میلیارد ریال
راه دیگر محاسبه DPS، استفاده از سود هر سهم یا EPS و درصد تقسیم سود شرکت است:

برای مثال، اگر EPS شرکت ۱۰۰۰ ریال باشد و مجمع تصمیم بگیرد ۶۰ درصد آن را تقسیم کند، سود نقدی هر سهم برابر با ۶۰۰ ریال خواهد بود.

عوامل مهم در میزان پرداخت سود نقدی

اگر وضعیت نقدینگی شرکت به حدی نامطلوب باشد که حتی در موعد مقرر قانونی هم قادر به پرداخت سود نقدی نباشد، آنگاه شرکت از محل مطالبات سهامداران (طلب سهامدار بابت سود تقسیمی) افزایش سرمایه می‌دهد و سهام جدیدی به جای وجه نقد به سهامداران خود اختصاص خواهد داد. در این حالت تعداد سهام هر سهامدار به نسبت درصد مالکیت وی از سهام شرکت، افزایش خواهد یافت.

۱- نقش سهامداران عمده:

هر تصمیم مجمع عمومی با حداکثر آرا حاضرین، به تصویب می‌رسد. سهامداران عمده که مالک سهام بیشتری از شرکت هستند (در مقایسه با سهامداران خرد)، نقش مهمی در تصویب تصمیمات مجمع دارند. سهامداران عمده معمولا شرکت‌های بورسی، نهادهای مالی و همچنین شرکت‌های سرمایه‌گذاری بزرگی هستند و به دو علت از تقسیم سود بالا استقبال می‌کنند:

• نهادهای مالی و شرکت‌های سرمایه‌گذاری بزرگ معمولا برای پوشش تعهدات یا سرمایه‌گذاری‌های جدید به جریان نقدی مستمر نیاز دارند.

• شرکت‌های سرمایه‌گذاری سود نقدی زیرمجموعه را به‌صورت مستقیم و تحقق‌یافته در صورت‌های مالی شناسایی می‌کنند اما افزایش ارزش سهام زیرمجموعه تنها به شکل سود تحقق‌نیافته گزارش می‌شود و تا زمان فروش، درآمد قطعی محسوب نمی‌شود.

۲- طرح‌ توسعه: 

اگر شرکت‌ها طرح توسعه داشته باشند، تمایل کمتری به پرداخت سود نقدی دارند چون برای تکمیل طرح‌های توسعه خود نیاز به نقدینگی دارند. اگر شرکتی سود نقدی بالا پرداخت کند، احتمالا برای تکمیل طرح توسعه خود با مشکل نقدینگی روبرو خواهد شد. این شرکت باید از طریق استقراض و وام، تامین مالی کند و درنتیجه مجبور به پرداخت بهره می‌شود. پرداخت بهره هم از سود شرکت کم می‌کند و کاهش سود منجر به کاهش قیمت سهام و کاهش سود تقسیمی در مجمع سال بعد خواهد شد. برای جلوگیری از این اتفاق، معمولا شرکت‌هایی که طرح توسعه دارند، در مجمع خود سود کمی پرداخت می‌کنند.

عواملی دیگری هم از جمله عمر شرکت، نوع فعالیت شرکت و… در تعیین میزان پرداخت سود نقدی تاثیرگذار هستند اما این دو عاملی که بررسی کردیم، اثر بیشتری بر میزان تقسیم سود نقدی دارند.

سود تقسیمی به چه کسانی تعلق می‌گیرد؟

سود تقسیمی چگونه پرداخت می‌شود؟

سود تقسیمی معمولا به دو روش پرداخت می‌شود که در ادامه هر کدام را جداگانه توضیح می‌دهیم:

1- واریز به حساب بانکی سهامداران

در این حالت شرکت سود هر سهم را به شماره حسابی که سهامداران در سامانه سجام وارد کرده‌اند، واریز می‌کند. در سال‌های اخیر بسیاری از شرکت‌ها برای پرداخت سود از این روش استفاده می‌کنند.

2- مراجعه سهامدار به بانک

در این حالت شرکت یک بازه زمانی مشخص و اعلام می‌کند که سهامداران به همراه کارت ملی و کد بورسی خود به یک بانک خاص (مثلا بانک ملی) مراجعه کنند و سود تقسیمی مربوط به سهام خود را دریافت کنند. اگرچه این روش در چند سال اخیر کمتر مورد استفاده قرار گرفته اما همچنان یکی از روش‌‌های پرداخت سود تقسیمی محسوب می‌شود.

پس از تصویب سود نقدی در مجمع عمومی عادی سالیانه، شرکت باید زمان و روش پرداخت آن را به سهامداران اعلام کند. برنامه پرداخت سود معمولا در قالب اطلاعیه «زمان‌بندی پرداخت سود» در سامانه کدال منتشر می‌شود که در آن، تاریخ پرداخت به سهامداران حقیقی و حقوقی، نحوه واریز و مراحل احتمالی دریافت سود مشخص شده است.

همان طور که گفتیم، سود بیشتر شرکت‌های بورسی مستقیما به شماره شبای ثبت‌شده سهامداران در سامانه سجام واریز می‌شود. با این حال، ممکن است روش پرداخت بعضی شرکت‌ها متفاوت باشد. بنابراین بهتر است پس از برگزاری مجمع، اطلاعیه‌های نماد مورد نظر خود را در سامانه کدال بررسی کنید.

مطابق ماده ۲۴۰ لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت، پرداخت سود باید حداکثر ظرف هشت ماه پس از تصمیم مجمع درباره تقسیم سود انجام شود. البته شرکت می‌تواند پرداخت را زودتر و در چند مرحله انجام دهد.

برای دریافت DPS لازم نیست سهم را تا زمان پرداخت سود در پرتفوی خود نگه دارید. اگر در روز برگزاری مجمع عمومی عادی سالیانه مالک سهم باشید، سود مصوب مجمع به شما تعلق می‌گیرد. حتی اگر سهم خود را پس از مجمع و پیش از واریز سود بفروشید.

سود نقدی چه تاثیری روی قیمت سهام شرکت‌ها دارد؟

سیاست تقسیم سود نقدی شرکت‌ها

مدیران شرکت برای تقسیم سود نقدی سیاست‌های خاصی دارند که در ادامه به برخی از مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌شود:

• روش مبلغ ثابت: در این روش بدون توجه به سود شرکت، هر سال مقدار ثابت و مشخصی سود به سهامداران پرداخت می‌شود. در این روش در سال‌هایی که سود شرکت بیشتر از مبلغ ثابت تعیین شده است، مقدار مازاد سود، اندوخته می‌شود تا در سال‌هایی که سود کم است، از محل این اندوخته بتوان سود ثابت را پرداخت کرد.

• روش درصد ثابتی از سود: در این روش هرسال درصد ثابتی از سود پرداخت می‌شود. درنتیجه سود پرداختی با مقدار سود خالص شرکت در نوسان خواهد بود.

• روش مبلغ ثابت به‌علاوه درصدی از سود مازاد: این روش که تلفیقی از دو روش بالا است، یک کف ثابت برای پرداخت سالانه سود در نظر می‌گیرد و با توجه به نوسان سالانه سود خالص، درصدی از آن را نیز علاوه بر مبلغ ثابت، به سهامداران پرداخت می‌کند.
• روش پرداختی از درصد ارزش بازار شرکت: در این روش که خیلی متعارف نیست، بر اساس میزان رشد احتمالی قیمت سهام شرکت در بازار، درصدی از میزان رشد به‌ عنوان سود شرکت پرداخت می‌شود تا سهامدارانی که از افزایش قیمت سهام عایدی کسب نکرده‌اند (در زمان رشد قیمت سهام، سهام خود را نفروخته‌اند تا سود کسب کنند)، درصدی از این رشد قیمت را به‌عنوان سود نقدی دریافت کنند. البته هرچه میزان رشد قیمت بیشتر باشد، درصد کمتری از این رشد به‌عنوان سود پرداخت خواهد شد.

این روش‌ها نشان از وجود یک سیاست منظم در پرداخت سود دارد. این سیاست منظم، باعث افزایش بازار و استقبال سهامداران از عملکرد شرکت و مدیران آن خواهد شد. البته امکان دارد شرکت‌ها هیچ سیاست خاص و منظمی برای پرداخت سود نداشته باشند. در بعضی موارد امکان دارد شرکت‌ها از محل سود انباشته (سود تقسیم‌نشده سال‌های گذشته) یا از محل اندوخته‌های احتیاطی (نه اندوخته قانونی)، به سهامداران سود پرداخت کنند. در انتها جدولی از میزان درصد تقسیم سود شرکت‌های بورسی در سال ۹۵ آورده شده است. همان‌طور که مشخص است در کشور ما درصد تقسیم سود بالا است. شاید یکی از دلایل تقسیم سود بالا در ایران، معاف بودن سود تقسیمی از مالیات باشد.

چه شرکت‌هایی DPS بالایی دارند؟

شرکت‌هایی DPS بالایی دارند که علاوه بر سودآوری مناسب، نقدینگی کافی برای پرداخت سود به سهامداران در اختیار داشته باشند. معمولا شرکت‌های بالغی که فعالیت آن‌ها به سرمایه‌گذاری سنگین و اجرای مداوم طرح‌های توسعه وابسته نیست، درصد بیشتری از سود خود را تقسیم می‌کنند.

بعضی ویژگی‌های رایج شرکت‌های دارای DPS بالا عبارت‌اند از:

• سودآوری باثبات و قابل پیش‌بینی
• جریان نقد عملیاتی مناسب
• بدهی و تعهدات مالی کنترل‌شده
• نیاز کمتر به سرمایه‌گذاری مجدد
• نداشتن طرح‌های توسعه بزرگ و پرهزینه
• سابقه منظم در تقسیم و پرداخت سود
• حضور سهامداران عمده‌ای که به دریافت جریان نقدی نیاز دارند.

به همین دلیل، شرکت‌های بزرگ و بالغ در صنایعی مانند پتروشیمی، پالایشی، فلزات اساسی، معدنی، هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری و بعضی شرکت‌های خدماتی ممکن است در دوره‌هایی DPS بالایی داشته باشند. با این حال، نمی‌توان صرفا بر اساس صنعت درباره میزان سود تقسیمی قضاوت کرد زیرا قیمت‌های جهانی، نرخ ارز، وضعیت فروش، هزینه‌های شرکت و سیاست مجمع می‌تواند DPS را در هر سال تغییر دهد.

همچنین DPS بالا همیشه به معنای ارزنده بودن سهم نیست. ممکن است یک شرکت برای جبران نبود فرصت‌های رشد، بخش زیادی از سود خود را تقسیم کند و شرکتی دیگر با هدف توسعه فعالیت‌ها و افزایش سودآوری آینده، سود کمتری بپردازد. بنابراین بهتر است علاوه بر مبلغ، DPS نسبت تقسیم سود، پایداری سودآوری، جریان نقد و برنامه‌های آینده شرکت را نیز بررسی کنید.

تفاوت DPS با سود سرمایه‌ای  (Capital Gain)

بازدهی سرمایه‌گذاری در سهام معمولا از دو مسیر ایجاد می‌شود: دریافت سود نقدی و افزایش قیمت سهم.

DPS  مبلغی است که شرکت پس از تصویب مجمع، به ازای هر سهم به سهامداران پرداخت می‌کند. برای دریافت این سود، کافی است در تاریخ برگزاری مجمع عمومی عادی سالیانه مالک سهم باشید.

در مقابل، سود سرمایه‌ای یا Capital Gain از افزایش قیمت سهم به دست می‌آید. اگر سهمی را با قیمت ۲۰۰۰ تومان خریداری و سپس با قیمت ۲۵۰۰ تومان بفروشید، به ازای هر سهم ۵۰۰ تومان سود سرمایه‌ای کسب کرده‌اید.

تفاوت این دو نوع سود را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد:

 برای مثال، فرض کنید سهمی را با قیمت ۳۰۰۰ تومان خریداری کرده‌اید. شرکت ۲۰۰ تومان DPS پرداخت می‌کند و شما مدتی بعد سهم را با قیمت ۳۵۰۰ تومان می‌فروشید. در این شرایط، ۲۰۰ تومان سود نقدی و ۵۰۰ تومان سود سرمایه‌ای کسب کرده‌اید و مجموع بازده اسمی شما به ازای هر سهم ۷۰۰ تومان است.

البته باید توجه داشته باشید که قیمت سهم پس از برگزاری مجمع و تقسیم سود، متناسب با مبلغ DPS تعدیل می‌شود؛ هرچند قیمت نهایی بازگشایی می‌تواند تحت تاثیر شرایط بازار و میزان عرضه و تقاضا قرار بگیرد.

سخن آخر

سود نقدی یکی از مفاهیمی است که افراد زیادی در بازار سهام درگیر جزئیات آن هستند. نکته مهم درباره سود نقدی این است که نباید به سود نقدی به عنوان مسیر اصلی کسب سود از بازار سهام نگاه کنید. سود نقدی بیشتر در تحلیل بنیادی و ارزش‌گذاری شرکت‌ها اهمیت دارد.