حق تقدم راهحلی است برای افزایش سرمایه از طریق آورده نقدی و مطالبات حالشده سهامداران که به سرمایهگذاران فعلی شرکت تعلق میگیرد. شرکتهای فعال در بازار بورس، برای تامین منابع مالی خود از ابزارهای مختلفی برای افزایش سرمایه استفاده میکنند که با اجرای صحیح آن، امکان تامین مالی پروژههای مختلف، بهبود و افزایش ظرفیت خط تولید، پرداخت بدهیها و… برای شرکتها فراهم میشود. در این مقاله به موضوع حق تقدم سهام در بورس میپردازیم و نحوه تبدیل حق تقدم سهام به سهام عادی را بررسی خواهیم کرد، با ما همراه باشید.
نکات کلیدی:
- یکی از رایجترین روشهای افزایش سرمایه برای سازمانها، افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده سهامداران است.
- در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده، تعدادی گواهی تحت عنوان حق تقدم بین سهامداران شرکت توزیع میشود.
- حق تقدم به افرادی تعلق میگیرد که در زمان توقف نماد شرکت، جزو سرمایهداران سازمان بودهاند.
- سرمایهگذاران مشمول میتوانند با پرداخت مبلغ اسمی سهام، حق تقدم خود را به سهم تبدیل کنند.
- اگر سهامدار قصد شرکت در افزایش سرمایه را نداشته باشد، میتواند حق تقدم سهام خود را بفروشد.
حق تقدم چیست؟
افزایش سرمایه در بازار بورس، به عنوان رایجترین راه برای دسترسی به منابع مالی جدید، از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده سهامداران به صورت تعدادی گواهی تحت عنوان حق تقدم بین سهامداران شرکت توزیع میشود. واژه حق تقدم نیز از آنجا نشئت میگیرد که شرکت، سهامداران فعلی را در اولویت افزایش سرمایه قرار میدهد. در این روش، سهامداران میتوانند حق تقدم سهام را نگهداری و به سهام عادی تبدیل کنند یا آن را در بازار به فروش برسانند. حق تقدم سهام، پس از برگزاری جلسه مجمع برای افزایش سرمایه شرکت، به صورت گواهی بین سهامداران توزیع میشود.
تمام شرکتهایی که در بازار بورس فعال هستند، برای افزایش نقدینگی یا دسترسی به منابع مالی جدید از ابزارهای مختلفی استفاده میکنند. اگر شرکت اندوخته یا سود انباشته نداشته باشد یا نخواهد از این محل برای افزایش سرمایه استفاده کند، میتواند از محل آورده نقدی سهامداران برای افزایش سرمایه اقدام کند. در این شرایط، از سهامداران خواسته میشود که مبلغی را برای افزایش سرمایه به شرکت پرداخت کنند. در واقع، شرکت حق استفاده و حضور در این افزایش سرمایه را ابتدا در اختیار سهامداران میگذارد و به آنها حق تقدم سهام تخصیص میدهد. شرکتها با دسترسی به این مبالغ میتوانند بسیاری از چالشهای مالی مانند بدهیها، بهبود و افزایش ظرفیت خط تولید، سرمایهگذاریهای جدید، افزایش تقاضای سهام در بازار و… را پوشش دهند.
تعداد حق تقدم سهام
تعیین تعداد حق تقدم سهام با میزان افزایش سرمایه و سهم سهامدار از شرکت رابطه مستقیمی دارد؛ به طوری که اگر شما مالک 1000 سهم از یک شرکت باشید، افزایش سرمایه 100درصدی، 1000 سهم دیگر را برای شما به همراه دارد. برای فهم بهتر میتوانید از معادله زیر استفاده کنید:
1000=1000×(100/100)
تصمیمگیری درباره حق تقدم
حق تقدم متعلق به افرادی است که در زمان توقف نماد شرکت، جزو سرمایهداران محسوب میشوند. این سرمایهگذاران میتوانند درباره حق تقدم خود سه تصمیم متفاوت بگیرند:
- به این نکته توجه داشته باشید که در زمان افزایش سرمایه یک شرکت، در صورت تبدیل حق تقدم به سهم، درصد مالکیت شما ثابت میماند اما اگر قصد فروش حق تقدم خود را داشته باشید، مالکیت شما کمتر میشود.
تبدیل حق تقدم به سهم
برای تبدیل حق تقدم به سهم باید با نحوه پرداخت حق تقدم سهام آشنایی داشت. در ادامه تمام اطلاعات لازم در این باره را در اختیار شما قرار میدهیم.
نحوه پرداخت حق تقدم سهام
اگر سهامدار بخواهد حق تقدم خود را به سهم تبدیل کند، باید در یک بازه ۶۰ روزه، مبلغ اسمی سهام (معادل حق تقدمی که در اختیار دارد) را به حساب شرکت پرداخت و فرم شرکت در افزایش سرمایه را تکمیل کند. تمام اطلاعات مورد نیاز مانند زمان دوره پذیرهنویسی ۶۰ روزه، شماره حساب شرکت و فرم افزایش سرمایه در سایت کدال اطلاعرسانی میشود.
در ضمن، ارزش اسمی یا ریالی سهم، قیمتی است که روی هر برگه اوراق بهادار یا اوراق قرضه چاپ و منتشر میشود. درج ارزش اسمی در برگه سهام به این معنا نیست که سهم مورد نظر به قیمت ارزش اسمی به فروش میرود، بلکه ممکن است به دلایل مختلف مانند وضع بازار و شرایط شرکت، سهم با قیمت بیشتر یا کمتر از ارزش اسمی فروخته شود. در ایران ارزش اسمی هر سهم ۱۰۰ تومان است.
مشاهده فرایند تبدیل حق تقدم به سهم نیز از طریق درگاه یکپارچه ذینفعان بازار سرمایه امکانپذیر است. برای انجام این کار باید در سامانه سجام احراز هویت شوید. سپس با ورود به وبسایت ذینفعان بازار سرمایه، از بخش «پذیرهنویسی سهامدار»، گزینه «پذیرهنویسی حق تقدم» را انتخاب کنید. سپس فهرستی از حق تقدمهای شما نمایش داده میشود. فرایند پرداخت نیز با تایید «شرایط و تهعدات» و ارسال کد به شماره همراه شما امکانپذیر است.
زمان مورد نیاز برای تبدیل حق تقدم به سهم
پس از پرداخت مبلغ اسمی و ثبت افزایش سرمایه شرکت در سازمان بورس و اداره ثبت شرکتها، فرایند تبدیل گواهی حق تقدم به سهم آغاز میشود. این فرایند حدود ۴ الی ۶ ماه زمان خواهد برد و کاملا خودکار انجام میشود تا در نهایت به پرتفوی سهامداران اضافه شود. در آساتریدر، بعد از برگزاری مجمع فوقالعاده و اتخاذ تصمیمها، حق تقدم سهام به صورت خودکار در سبد سهام مشتریان به ستون «تعداد» اضافه میشود. همچنین به محض این که حق تقدم در بازه ۶۰ روزه در بازار قابل معامله شود، «تعداد سپردهگذاری» نیز در آساتریدر بهروزرسانی میشود و بعد از آن، فروش سهام برای سهامداران امکانپذیر خواهد شد.
فروش حق تقدم
اگر سهامدار قصد شرکت در افزایش سرمایه را نداشته باشد، میتواند حق تقدم سهام خود را به فروش برساند. این حق تقدمها در بازه ۶۰ روزه در بازار قابل معامله هستند و قیمت آنها برابر است با قیمت روز سهام منهای ارزش اسمی (100 تومان). در این حالت، افرادی که سهامدار نبودهاند نیز میتوانند حق تقدم سهام را خریداری کنند یا افراد سهامدار، تعداد حق تقدم خود را افزایش دهند. برای این معاملات از قبل، یک زمان مشخص میشود و علاقهمندان میتوانند از طریق سامانه معاملات آنلاین کارگزاریها، حق تقدم مورد نظر خود را به فروش برسانند.
برای افرادی که تمایل دارند حق تقدم خود را به فروش بگذارند، شرایطی در نظر گرفته شده است که بعد از فرایند مجمع، میتوانند به راحتی حق تقدم سهام مورد نظر را به فروش برسانند. برای همین نماد جدیدی برای این حق تقدم تعریف میشود و فرایند نامگذاری آن با اضافه کردن حرف «ح» به انتهای نماد اصلی انجام میشود. به عنوان مثال حق تقدم سهام «فولاد» در بازار بورس با نماد «فولادح» نمایش داده میشود. در ضمن، معاملات حق تقدم سهام شرکتهای بورسی از طریق سامانه معاملات آنلاین کارگزاریهای بورس امکانپذیر است.
دامنه نوسان حق تقدم سهام در بازار بورس
دامنه نوسان حق تقدم سهام در غیر بازار اول بورس، دو برابر سهم اصلی (%۱۰±) است. به عبارت دیگر، این نماد در طی یک روز، میتواند بین مثبت ۱۰درصد و منفی ۱۰درصد نسبت به قیمت پایانی روز قبل خود، نوسان داشته باشد. در بازار اول بورس نیز این دامنه به (%14±) میرسد. همچنین دامنه نوسان برای شرکتهای فرابورسی، غیر از بازار اول فرابورس، برابر دامنه نوسان سهم اصلی (%۵ ±) و در بازار اول فرابورس نیز (%7 ±) است.
حق تقدم استفاده نشده چیست؟
هنگامی که سهامدار در بازه زمانی ۶۰ روزه، برای پذیرهنویسی اقدام نکرده باشد یا در آن بازه تعیینشده، حق تقدم سهام خود را نفروشد؛ در این صورت آن را حق تقدم استفاده نشده نامگذاری میکنند. در چنین حالتی، شرکت حق تقدمهای استفادهنشده را در پذیرهنویسی عمومی به فروش میرساند و وجه حاصل از فروش را پس از کسر هزینههای مربوطه در بازه زمانی معمولا یک ماهه به حساب سهامداران واریز میکند. باید دقت کنید که فروش حق تقدم استفاده نشده برای سهامدار با ریسکهایی مواجه است که در ادامه به بیان آن خواهیم پرداخت:
- از زمان پایان مهلت پذیرهنویسی تا زمانی که شرکت بخواهد وجه حاصل از فروش حقتقدمهای استفاده نشده را به سهامدار پرداخت کند، دارایی مذکور قابلیت نقدشوندگی نخواهد داشت.
- در صورتی که سرمایهگذار برای مدت طولانی از وضعیت دارایی خود بیخبر باشد، برای دسترسی به اطلاعات مرتبط با مطالبات ناشی از فروش حق تقدمهای استفاده نشده، باید با امور سهام شرکت تماس بگیرد.
- مالکان حق تقدم سهام در قیمت فروش دارایی خود نقشی ندارند، ولی سعی شرکت در آن است که در تعیین قیمت فروش این حق تقدمها بهصورت منصفانه عمل کند.
چگونه حق تقدم استفاده نشده بخریم؟
بعد از اتمام دوره ۶۰ روزه پذیرهنویسی، با اعلام قبلی توسط شرکت، مهلتی برای خرید و فروش حق تقدم استفاده نشده تعیین میشود. سهامدارانی که قصد خرید حق تقدمهای استفاده نشده را دارند، باید علاوه بر مبلغ خرید حق تقدم، مبلغ اسمی به ازای هر سهم را در سامانه آنلاین خود واریز کنند. در صورتی که حق تقدم سهام خریداریشده از نوع استفاده نشده باشد، قابلیت فروش در بازار را ندارد. در این حالت، کارگزار بابت هر سهم خریداریشده، مبلغ اسمی را از حساب سهامدار برداشت میکند و لازم است که سهامدار معادل مبلغ اسمی هر سهم خریداریشده، در حساب کارگزاری خود وجه کافی داشته باشد.
مزایا و معایب حق تقدم سهام
از مزایای حق تقدم میتوانیم به این اشاره کنیم که یکی از راههای تامین مالی شرکتها محسوب میشود و از طرفی باعث کاهش قیمت سهم میشود که این اتفاق میتواند منجر به افزایش تقاضا برای سهام آن شرکت شود. همچنین با افزایش سرمایه شرکت وضعیت نسبتهای مالی شرکت بهبود پیدا میکند. درباره معایب حق تقدم میتوانیم به طولانی بودن فرآیند انجام و در بعضی موارد پیچیدگی بیش از حد آن اشاره کنیم. همچنین ممکن است برخی از سرمایهگذاران نسبت به حق تقدم و جزئیاتی که دارد آگاهی لازم را نداشته باشند و دلایل تغییراتی که در این مسیر در پرتفوی آنها اتفاق میافتد را متوجه نشوند.
سخن آخر
شرکتهایی که در بازار بورس فعالیت میکنند، میتوانند با استفاده از ابزارهای مختلف به منابع مالی جدید برای پرداخت بدهیها، رشد خط تولید و… دست پیدا کنند. یکی از این روشها، افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده سهامداران است که در نهایت منجر به ارائه سهام حق تقدم به سهامداران میشود. این افراد میتوانند به تبدیل حق تقدم به سهم بیندیشند یا آن را بفروشند.
