مدیریت دارایی چیست و چه کاربردها و مزایایی برای افراد دارد؟

مدیریت دارایی راهکاری ضروری برای حفظ ارزش پول در برابر تورم و انتخاب بهترین فرصت‌های سرمایه‌گذاری است و به افراد و سازمان‌ها کمک می‌کند دارایی خود را به شکل بهینه و هدفمند رشد دهند.
با توجه به افزایش نرخ تورم در سال‌های اخیر، پس‌انداز دیگر گزینه مناسبی به شمار نمی‌آید چرا که ارزش پول روز به روز در حال کاهش یافتن است. در چنین شرایطی، همه افراد باید به فکر روشی برای حفظ دارایی‌های خود باشند. سرمایه‌گذاری تنها راهکاری است که به وسیله آن می‌توان دارایی‌ها را از گزند تورم حفظ کرد و این کار، تنها با کمک مهارتی به نام مدیریت دارایی ممکن می‌شود. لازم به ذکر است میزان شناخت و آگاهی افراد از این حوزه، بر بازده سرمایه‌گذاری آن‌ها اثر می‌گذارد. بنابراین، در این مقاله قصد داریم به بررسی فرایند مدیریت دارایی بپردازیم

نکات کلیدی:

دارایی چیست؟

در علم حسابداری به تمام اموال و حقوقی که ارزش پولی داشته باشند، دارایی گفته می‌شود. به عبارت بهتر، دارایی باید امکان تبدیل شدن به پول نقد را داشته باشد. دارایی می‌تواند از نوع مشهود یا نامشهود باشد اما باید بتوان آن را با هدف تولید ارزش اقتصادی مثبت مورد استفاده قرار داد.
دارایی‌ها به دو نوع زیر تقسیم می‌شوند:

• دارایی‌های جاری: به آن بخش از دارایی‌های یک شخص حقیقی یا حقوقی گفته می‌شود که می‌توان تا حداکثر یک سال آتی، آن‌ها را به پول نقد تبدیل کرد. به عنوان مثال، پس‌انداز کوتاه‌مدت موجود در بانک، وجه نقد، موجودی مواد و.. از جمله نمونه‌های دارایی‌های جاری هستند.
• دارایی‌های غیرجاری: به آن دسته از دارایی‌ها گفته می‌شود که برای تبدیل شدن به وجه نقد به بیش از یک سال زمان نیاز دارد. ابزارآلات، تجهیزات و ماشین‌آلاتی که با هدف استفاده در فعالیت‌های روزانه شرکت تهیه می‌شوند و سازمان تصمیم به فروش آن‌ها ندارد، نمونه‌هایی از دارایی‌های غیرجاری هستند.

منظور از مدیریت دارایی (Asset Management) چیست؟

برای مدیریت دارایی تعاریف مختلفی ارائه شده است که در این بخش ما به بررسی دو مورد از آن‌ها می‌پردازیم:
1.    مدیریت دارایی (Asset Management) مربوط به دارایی‌های کمی، فیزیکی، قابل اندازه‌گیری و غیرقابل اندازه‌گیری شرکت‌ها و موسسات است. مدیریت دارایی‌های کمی، معمولا برای استفاده بهینه از تجهیزات و منابع بالفعل صورت می‌گیرد. همچنین فرایند مدیریت دارایی در یک سازمان، توسط یک گروه متشکل از کارشناسان متخصص اداره می‌شود.
2.    مدیریت مالی برای دارایی‌های مالی که از نوع کمی و فیزیکی نیستند و بیشتر خدمات مالی و سرمایه‌گذاری محسوب می‌شوند، ارائه شده است. این بخش از مدیریت دارایی، مسئولیت برنامه‌ریزی مناسب برای مدیریت سرمایه افراد و کسب بازدهی را به عهده دارد.
در این مقاله بیشتر سعی داریم به مدیریت دارایی مالی بپردازیم. با توجه به این که عمر بازار سرمایه در ایران به حدود ۵۰ سال رسیده است، خدمات مدیریت دارایی، یک خدمت نوپا محسوب می‌شود. جالب این است که در همین مدت تقریبا کوتاه، مدیریت دارایی به عنوان یکی از بهترین ابزارها برای سرمایه‌گذاری بهینه شناخته شده است و افراد و سازمان‌های زیادی از این خدمت به بهترین شکل ممکن بهره می‌برند.

بیشتر بخوانید: خرید صندوق های آگاه با تخفیف کارمزد 100 درصدی

هدف از مدیریت دارایی چیست؟

اهداف اصلی در مدیریت دارایی به ترتیب زیر هستند:
●    حفظ ارزش سرمایه (اولین و مهم‌ترین رکن در مدیریت دارایی)
●    افزایش میزان سرمایه
●    کسب سود از دارایی مد نظر
همان‌ طور که اشاره کردیم با وجود تورم، حفظ ارزش پول امر دشواری است و از این رو، یکی از گزینه‌های خوب برای حفظ دارایی، سرمایه‌گذاری است. مدیریت دارایی با اولویت حفظ دارایی فرد، در گام اول فرایند سرمایه‌گذاری را شروع می‌کند و با چارچوب‌ها، تدابیر و سیاست‌های مختلف، برای افزایش آن دارایی برنامه‌ریزی می‌کند. همان ‌طور که می‌دانید در مسیر سرمایه‌گذاری، انتخاب‌ها و فرصت‌های بسیار زیادی وجود دارد. در فرایند مدیریت دارایی سعی می‌شود که بهترین و با ارزش‌ترین فرصت‌های ممکن در بازار شناسایی شود و با استفاده از آن، سرمایه‌گذاری به سمت بازدهی بیشتر سوق داده می‌شود.

انواع روش های مدیریت دارایی کدامند؟

در حالت کلی دو روش برای مدیریت دارایی وجود دارد: سبدگردانی و صندوق‌های سرمایه‌گذاری. هر فرد باید با توجه به میزان دانش، توانایی و شرایط خود، برای انتخاب بهترین روش مدیریت دارایی اقدام کند. لازم به ذکر است بهترین روش مدیریت دارایی برای یک کارخانه‌دار با روش مدیریت دارایی سایر افراد تفاوت دارد.
استفاده از روش‌های مدیریت دارایی برای افرادی که شرایط زیر را دارند مناسب‌تر است:
●    اشخاص حقوقی (سازمان‌ها، کارخانه‌ها، موسسات و...) با منابع مالی زیاد
●    اشخاص حقیقی با سرمایه قابل توجه
این دسته از افراد، سرمایه زیادی دارند که باید برای حفظ ارزش آن تصمیم‌گیری کنند. بنابراین بهتر است سرمایه خود را به دست افراد حرفه‌ای بسپارند تا احتمال هرگونه زیان و ریسکی را به حداقل برسانند.
از سوی دیگر، افراد حرفه‌ای که دانش قابل قبولی در زمینه مدیریت دارایی دارند، می‌توانند اختیار سرمایه خود را به دست بگیرند و شخصا برای اموال خود تصمیم‌گیری کنند. این امر مستلزم موارد زیر است:
●    فرد به اصول مدیریت دارایی تسلط کامل داشته باشد.
●    زمان کافی برای آموزش دیدن و به روزرسانی دانش خود را داشته باشد.
●    بتواند زمان زیادی را صرف پیدا کردن بهترین روش‌های سرمایه‌گذاری کند.
در ادامه تلاش می‌کنیم روش‌های مدیریت دارایی را به صورت کامل توضیح دهیم.

سبدگردانی چیست؟

سبدگردانی یکی از روش‌های معتبر برای مدیریت دارایی است. در این روش، سرمایه افراد در اختیار کارگزاران معتبری که موفق به اخذ مجوز سبدگردانی از سازمان بورس و اوراق بهادار شده‌اند، قرار می‌گیرد. یعنی سرمایه افراد توسط اشخاص حقوقی (کارگزاری‌ها) مدیریت می‌شود. در این حالت، صاحب سرمایه اختیار سرمایه خود را برای مدت مشخصی به کارگزار واگذار می‌کند. در مقابل، کارگزار هم تلاش می‌کند بهترین تصمیم‌ها (در خصوص خرید، فروش یا نگهداری اوراق بهادار) را اخذ و از این طریق، سود مورد توافق طرفین را ایجاد کند.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری و انواع آن

صندوق‌های سرمایه‌گذاری نوعی نهاد مالی هستند که سرمایه افراد را جمع آوری می‌کنند. سپس دارایی تجمیع شده را به سرمایه‌گذاری در ابزارهای مختلف اختصاص می‌دهند و سود حاصل از این سرمایه‌گذاری را بین سرمایه‌گذاران تقسیم می‌کنند. به عبارت بهتر، این صندوق‌ها با استفاده از سرمایه‌های جمع‌آوری شده از افراد، تاسیس می‌شوند و هر شخص با توجه به میزان سرمایه‌ای که وارد صندوق کرده است، در سود و زیان آن شریک خواهد بود.
صندوق‌های سرمایه‌گذاری انواع مختلفی دارند. به عنوان مثال:
●    صندوق‌های درآمد ثابت: صندوق‌های درآمد ثابت ریسک خیلی کمی دارند و مناسب افرادی هستند که ریسک‌پذیری پایینی دارند. سود پرداختی به این صندوق‌ها از سود بانکی بیشتر اما از سود سایر صندوق‌ها کمتر است.
●    صندوق‌های سهامی: صندوق‌های سهامی ریسک و بازدهی بالا را در کنار هم دارند. معمولا افرادی که ریسک‌پذیری بالایی دارند در این صندوق‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند. صندوق‌های بخشی هم جزو صندوق‌های سهامی محسوب می‌شوند، با این تفاوت که تنها روی یک صنعت خاص تمرکز دارند.
●    صندوق‌های مختلط: این صندوق‌ها از نظر ریسک و بازدهی مابین صندوق‌های سهامی و درآمد ثابت قرار دارند.
●    صندوق‌های اهرمی: صندوق‌های اهرمی به نوعی زیرمجموعه صندوق‌های سهامی محسوب می‌شوند اما ریسک بالاتری دارند. صندوق‌های اهرمی به دلیل استفاده از مکانیزم اهرم مالی (در شرایط صعودی بازار) سودی بیشتر از سود صندوق‌های سهامی را در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌دهند و در شرایط نزولی هم زیان بیشتری را به سهامداران تحمیل می‌کنند.
●    صندوق‌های کالایی: صندوق‌های کالایی مبتنی بر یک دارایی پایه ارزشمند مانند طلا هستند. ریسک و بازدهی این صندوق‌ها به دارایی پایه آن‌ها بستگی دارد. به عنوان مثال، سود یا زیان صندوق‌های مبتنی بر طلا وابسته به تغییر نرخ اونس جهانی است.
●    صندوق‌های املاک و مستغلات: صندوق‌های املاک نوعی صندوق مشترک محسوب می‌شوند و بر بازار املاک تمرکز دارند. میزان ریسک و بازدهی این صندوق با ریسک و بازدهی بازار املاک تناسب دارد.
در تصویر زیر، دسته بندی کامل صندوق های سرمایه گذاری در بازار بورس ایران را مشاهده می کنید:

 
هر فرد با توجه به میزان سرمایه و ریسک‌پذیری خود می‌تواند نوع خاصی از صندوق‌ها را انتخاب کند و به این وسیله، مدیریت دارایی خود را به افراد متخصص و حرفه‌ای بسپارد. سرمایه‌گذاران باید در انتخاب نوع صندوق، دقت کافی را به کار ببرند و عملکرد و سوابق آن را ارزیابی کنند. فهرست صندوق‌ها و اطلاعات مربوط به آن‌ها را می‌توانید در وب‌سایت fipiran.com مشاهده کنید.

مدیریت دارایی برای افراد چه مزایایی دارد؟

استفاده از روش‌های مدیریت دارایی مزایای زیر را برای افراد به همراه می‌آورد:
●    بهره گرفتن از دانش و تخصص افراد مجرب
●    کاهش یافتن ریسک سرمایه‌گذاری
●    حفظ ارزش دارایی
●    افزایش سود و بازدهی سرمایه‌گذاری
●    صرفه‌جویی در زمان

مدیریت دارایی برای سازمان ها چه مزایایی دارد؟

هر سازمانی باید دارایی‌های خود را به بهترین نحو ممکن مدیریت کند تا به اهداف زیر دست پیدا کند:
●    حفظ ارزش دارایی
●    دستیابی به حداکثر سود ممکن
●    ارائه بیشترین سود ممکن به سهامداران
●    جلب رضایت سهامداران
●    شناسایی به موقع روش‌های کسب سود
●    جلوگیری از زیان‌های احتمالی
این موارد همگی از جمله مزایای مدیریت دارایی برای سازمان‌ها هستند.

چه افرادی مدیریت دارایی را انجام می‌دهند؟

کارشناسان متخصص و مدیران دارایی، مسئولیت بررسی بازار و کشف فرصت‌های آن را بر عهده دارند. این افراد با دید حرفه‌ای و شناختی که نسبت به بازار دارند و با تکیه بر دانش خود، می‌توانند بهتر از دیگران فرایند مدیریت سرمایه و سرمایه‌گذاری را برنامه‌ریزی کنند و در همین راستا، تحلیل و ارزیابی‌های مختص به آن سرمایه‌گذاری را انجام می‌دهند. معمولا کارشناسان در قالب شرکت‌های خاص، مسئولیت مدیریت دارایی افراد را به عهده می‌گیرند و آن را در بسترهای مختلفی مانند اوراق بهادار، سپرده‌های بانکی، سهام شرکت‌های مختلف، اوراق طلا و… سرمایه‌گذاری می‌کنند. در شرکت‌های مدیریت دارایی یک سری چارچوب‌ها و قوانینی وجود دارند که کارشناسان این حوزه با استفاده از آن‌ها، سرمایه‌گذاری‌های خود را برنامه‌ریزی می‌کنند.
مدیریت دارایی بیشتر مناسب افراد و سازمان‌هایی است که بنا به هر دلیلی، زمان کافی برای مدیریت سرمایه و یادگیری فرایند سرمایه‌گذاری در بازارهای مختلف را ندارند. این شرکت‌ها با در نظر گرفتن عوامل مختلف تصمیم‌گیری می‌کنند؛ عواملی مانند میزان سرمایه، ریسک‌پذیری، ترجیحات سرمایه‌گذار و... 
با توجه به مطالبی که گفتیم، به این اصل پی می‌بریم که برای حفظ ارزش پول و سرمایه و کسب سود از آن، مدیریت و کنترل دارایی توسط متخصصان بازار به عنوان بهترین گزینه شناخته می‌شود. افراد می‌توانند از طریق شرکت‌های مدیریت دارایی برای سرمایه‌گذاری اقدام کنند؛ البته افراد و سازمان‌ها باید درنظر داشته باشند که انتخاب یک شرکت خوب از اهمیت بالایی برخوردار است.

سرمایه مورد نیاز برای مدیریت دارایی چقدر است؟

هدف اصلی شرکت‌های مدیریت دارایی به نوعی افراد و موسسات با سرمایه‌های کلان هستند و نه سرمایه‌گذاران خرد. با سرمایه‌های کلان می‌توان بهتر عمل کرد و در بازه زمانی مشخص‌شده عملکرد بهتری نشان داد اما این به این معنی نیست که سرمایه‌گذاران خرد قادر به استفاده از خدمات شرکت‌های مدیریت دارایی نیستند. سازوکار شرکت‌های مدیریت دارایی به گونه‌ای است که در کنار خدمات خاص برای مشتریان ویژه، فرصت‌های دیگری را هم برای سایر افراد تدارک می‌بینند. هدف این است که افراد با سرمایه‌های کمتر نیز قادر باشند در این فرصت‌ها مشارکت کنند و در کنار حفظ سرمایه، به کسب سود بپردازند.
در حالت کلی افراد حقیقی و حقوقی با سرمایه‌های کلان از روش سبدگردانی استفاده می‌کنند؛ در حالی که سرمایه‌گذاران خرد از خدمات صندوق‌های سرمایه‌گذاری بهره‌مند می‌شوند.

تفاوت مدیریت دارایی و مدیریت ثروت چیست؟

شاید در نگاه اول «مدیریت دارایی» و «مدیریت ثروت» مشابه یکدیگر به نظر برسند اما این دو حوزه از نظر دامنه خدمات، مخاطب هدف و سطح برنامه‌ریزی مالی، تفاوت‌های مهمی دارند.
●    مدیریت دارایی (Asset Management) بیشتر بر مدیریت حرفه‌ای سرمایه‌ها و دارایی‌های مالی مانند سهام، اوراق بدهی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سایر ابزارهای مالی تمرکز دارد. همان‌طور که اشاره کردیم در این روش، هدف اصلی افزایش بازده و بهینه‌سازی پرتفوی سرمایه‌گذاری بر اساس میزان ریسک‌پذیری سرمایه‌گذار است. شرکت‌های مدیریت دارایی معمولا با استفاده از تحلیل‌های مالی و استراتژی‌های سرمایه‌گذاری، دارایی‌های مشتریان را مدیریت می‌کنند.
●    مدیریت ثروت (Wealth Management) دید جامع‌تری دارد. این مفهوم علاوه بر سرمایه‌گذاری، شامل برنامه‌ریزی مالی بلندمدت، مدیریت مالیات، برنامه‌ریزی بازنشستگی، برنامه‌ریزی ارث و انتقال دارایی، مدیریت ریسک و حتی مشاوره مالی شخصی می‌شود. خدمات مدیریت ثروت معمولا به افرادی با دارایی بالا ارائه می‌شود که نیاز به یک استراتژی مالی یکپارچه دارند.

سخن آخر

با بالا رفتن نرخ تورم در سال‌های اخیر، سرمایه‌گذاری به یکی از برنامه‌های جدانشدنی از زندگی هر شخص تبدیل شده است. به همین دلیل، خدمات مدیریت دارایی اهمیت زیادی پیدا کرده‌اند. افراد و موسسات مختلف می‌توانند مدیریت و کنترل سرمایه خود را به شرکت‌های مدیریت دارایی بسپارند. خدمات مدیریت دارایی در دو شکل سرمایه‌گذاری در سبدهای اختصاصی (سبدگردانی) و صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارائه می‌شود. در صورتی که شما دارای سرمایه کلان هستید و زمان یا علم کافی نسبت به بازارهای مالی را ندارید، می‌توانید از خدماتی مانند سبدگردانی اختصاصی یا صندوق‌های سرمایه‌گذاری استفاده کنید.