آفست کردن (off set) در بازار آتی کالا چیست؟

بازار مشتقه یکی از بازارهای نوین مالی است که نسبت به بازار نقدی پیشرفته‌تر و پیچیده‌تر است. همچنین اصطلاحات رایج در این نوع بازار، متفاوت از بازار نقدی است. یکی از اصطلاحات پرکاربرد در بازارهای مشتقه (دو طرفه) اصطلاح «آفست کردن» (off set) است. در این مطلب قصد داریم ضمن تعریف موقعیت باز، به تشریح اصطلاح «آفست کردن» بپردازیم.

ثبت نام و دریافت کد آتی کالا

برای دریافت کد آتی کالا و شروع سرمایه‌گذاری در این بازار روی دکمه زیر کلیک کنید:

نکات کلیدی: 

موقعیت باز در معاملات آتی کالا

در قراردادهای آتی کالا، خریدار و فروشنده، متعهد می‌شوند در یک تاریخ مشخص در آینده، اقدام به معامله مقدار مشخصی از یک دارایی با قیمت مشخص کنند. هنگامی که خریدار و فروشنده با ارائه سفارش خرید و فروش موفق به انجام معامله شدند، درواقع خریدار، موقعیت تعهدی باز خرید و فروشنده معامله، موقعیت تعهدی باز فروش اخذ کرده است.

با توجه به این که معاملات قراردادهای آتی کالا به صورت آنلاین انجام می‌شود، هنگامی که معامله‌گری سفارش خرید در سیستم ثبت کند و معامله انجام شود، او موقعیت تعهدی باز خرید (موقعیت باز خرید) اخذ کرده است. به همین ترتیب هنگامی که معامله‌گری سفارش فروش در سیستم معاملاتی ثبت کند و آن سفارش انجام شود، وی موقعیت تعهدی باز فروش (موقعیت باز فروش) اخذ کرده است.

خریدار یا فروشنده قرارداد آتی کالا می‌تواند موقعیت خود را تا زمان سررسید قرارداد حفظ کند و وارد فرآیند تحویل شود. با این حال، خریداران و فروشندگان قراردادهای آتی می‌توانند قبل از سررسید قرارداد با انجام یک معامله معکوس، تعهد خود را به دیگری واگذار کنند و از موقعیت تعهدی خارج شوند.

موقعیت معکوس در معاملات آتی کالا

همان‌طور که اشاره کردیم، اگر معامله‌گری در سامانه یک سفارش خرید ثبت کند و این سفارش معامله شود، او موقعیت باز خرید گرفته است. موقعیت معکوس این موقعیت، موقعیت فروش است؛ یعنی معامله‌گر برای انجام معامله معکوس باید سفارش فروش در همان سررسید ثبت کند. موقعیت معکوس برای موقعیت فروش هم، موقعیت خرید است.

مثال

آقای احمدی 2 موقعیت فروش در قرارداد آتی زعفران نگین شهریور اخذ کرده است. موقعیت معکوس موقعیت فروش آقای احمدی چیست؟

موقعیت معکوس فروش، موقعیت خرید است. بنابراین آقای احمدی با اخذ دو موقعیت خرید در قرارداد آتی زعفران نگین، دو موقعیت معکوس گرفته است.

آفسِت کردن (off set) در معاملات آتی کالا

آفست کردن یعنی یک موقعیت تعهدی باز (خرید یا فروش) در یک قرارداد را با یک موقعیت تعهدی باز معکوس (فروش یا خرید) در همان قرارداد ببندید. در واقع معامله‌گر با آفست کردن قبل از تاریخ سررسید قرارداد، دیگر موقعیت تعهدی بازی نخواهد داشت و وارد فرآیند تحویل و تسویه نمی‌شود.

نکته: برای آفست کردن، موقعیت معکوس باید مربوط به قراردادی باشد که در ابتدا گرفته است و با همان تاریخ سررسید باشد. اگر موقعیت معکوس برای قراردادی در یک تاریخ سررسید دیگر باشد، موقعیت اولیه آفست نمی‌شود؛ بلکه دو موقعیت معکوس در دو سررسید ایجاد می‌شود. در این شرایط، معامله‌گر می‌تواند از تخفیف بین سررسید استفاده کند.

آیا برای آفست کردن (موقعیت معکوس گرفتن در یک سررسید) نیاز به واریز وجه تضمین است؟

خیر. هرگاه معامله‌گری با پرداخت وجه تضمین اقدام به اخذ یک موقعیت کند، برای بستن یا آفست کردن این موقعیت نیازی به واریز وجه تضمین دیگر نیست و پس از آفست شدن، وجه تضمین اولیه آزاد می‌شود.

تخفیف بین سررسید

در بازار آتی برای گرفتن هر موقعیت باز (اعم از خرید یا فروش) باید 1 وجه تضمین در حساب عملیاتی معامله‌گر وجود داشته باشد اما اگر معامله‌گر در یک سررسید قرارداد آتی موقعیت بگیرد و یک وجه تضمین در حساب عملیاتی او بلوکه شود، برای گرفتن یک موقعیت معکوس در سررسید دیگر نیازی به واریز وجه تضمین ندارد.

نکته: تخفیف بین سررسید در شرایطی که دو موقعیت معکوس در یک قرارداد با سررسیدهای متفاوت باشند، لحاظ می‌شود. اگر دو موقعیت معکوس در یک سررسید باشد، درواقع موقعیت تعهدی که در ابتدا اخذ شده است با موقعیت معکوس بعدی آفست می‌شود. در این حالت معامله‌گر دیگر موقعیت تعهدی بازی نخواهد داشت.

مثال

آقای احمدی با شارژ حساب عملیاتی خود به اندازه یک وجه تضمین (200 هزار تومان) یک موقعیت خرید در سررسید زعفران نگین اسفند اخذ می‌کند. او می‌تواند با همین موجودی یک موقعیت فروش در سررسیدهای دیگر زعفران نگین (سررسید فروردین) اخذ کند.

چنانچه آقای احمدی 2 میلیون تومان (10 برابر وجه تضمین) به حساب عملیاتی خود واریز کند، با این موجودی می‌تواند 10 موقعیت تعهدی فروش در قرارداد زعفران نگین اسفند اخذ کند. آقای احمدی پس از اخذ 10 موقعیت فروش تعهدی در قرارداد زعفران نگین اسفند، می‌تواند بدون آن که موجودی حساب خود را افزایش دهد، در سررسید زعفران نگین دیگری (سررسید زعفران نگین فروردین یا اردیبهشت) 1 تا حداکثر 10 موقعیت خرید اخذ کند. در واقع وقتی معامله‌گر بخواهد از تخفیف بین سررسید استفاده کند، می‌تواند بدون افزایش موجودی حساب در سررسید دیگر از 1 تا 10 موقعیت (به میزانی که وجه تضمین دارد) معکوس بگیرد.

نکته: اگر وضعیت حساب معامله‌گری در شرایط ات ریسک قرار داشته باشد، نمی‌تواند به میزانی که در یک سررسید موقعیت باز دارد در سررسید دیگر موقعیت معکوس بگیرد. در این شرایط معامله‌گر به میزانِ جز صحیحِ موجودی حساب تقسیم بر وجه تضمین اولیه می‌تواند موقعیت معکوس در سررسید دیگر اخذ کند.

برای آشنایی بیشتر با شرایط ات ریسک و سایر انواع وضعیت حساب در بازارهای معاملاتی به مطلب دیگر ما با عنوان «کال مارجین چیست» مراجعه کنید.

مثال

آقای احمدی به اندازه دو وجه تضمین (200000×2= 400000 تومان) حساب عملیاتی خود را شارژ می‌کند. او در روز شنبه اقدام به اخذ دو موقعیت خرید در قرارداد زعفران نگین اسفند می‌کند. در پایان جلسه معاملاتی 60 هزار تومان زیان برای او شناسایی می‌شود و موجودی حساب او به 340 هزار تومان کاهش می‌یابد. در واقع موجودی حساب او از وجه تضمین اولیه (400000 تومان) کمتر می‌شود اما از حداقل وجه تضمین (400000×0/7 =280000) بیشتر است. به بیان دیگر وضعیت حساب، ات ریسک (At Risk) است.

در این شرایط، اگر آقای احمدی بخواهد از تخفیف بین سررسید استفاده کند و دو سفارش فروش در قرارداد زعفران نگین فروردین (یا هر سررسید دیگری) اخذ کند، با پیام نبود امکان ثبت سفارش مواجه می‌شود. با توجه به ات ریسک بودن حساب عملیاتی آقای احمدی، او تنها 1 موقعیت (340000÷200000= 7/1) فروش در سررسید دیگر می‌تواند اخذ کند.

سخن آخر

برخی از نوسان‌گیران به عنوان عمده فعالان بازار آتی، طبق برنامه معاملاتی خود تلاش می‌کنند تا در پایان هر روز، موقعیت‌های خود را آفست کنند و بدون موقعیت باز به روز معاملاتی دیگر وارد شوند. این دسته از فعالان به این ترتیب خود را در برابر ریسک‌های حاصل از اخبار موثر بر بازار، طی ساعات تعطیلی بازار، مصون می‌دارند. همچنین افرادی که در بازار آتی استراتژی هج (hedge) بین سررسید را به کار می‌گیرند، از تخفیف بین سررسید به عنوان یک مزیت بهره‌مند می‌شوند.