آشنایی با ارزشگذاری و مشخصات قرارداد آتی سبد سهام

شرکت در معاملات قراردادهای آتی سبد سهام نیازمند کسب دانش عمیق در این زمینه است. بنابراین بهتر است پیش از شروع این معاملات، علاوه‌بر آشنایی با قرارداد آتی سبد سهام و ویژگی‌های آن با مطالب تکمیلی این حوزه مانند نحوه ارزش‌گذاری قراردادهای آتی شاخص هم آشنا شوید. به همین دلیل در این مطلب درباره نحوه ارزش‌گذاری قراردادهای آتی شاخص، مشخصات قراردادهای آتی سبد سهام و کارمزد معاملات آتی سهام توضیح می‌دهیم.

ثبت نام و دریافت کد آتی کالا

برای دریافت کد آتی کالا و شروع سرمایه‌گذاری در این بازار روی دکمه زیر کلیک کنید:

ارزشگذاری قراردادهای آتی سبد سهام

به فرایندی می‌گوییم که طی آن ارزش واقعی یک دارایی مشخص می‌شود. همان‌طور که گفتیم، ارزشگذاری سهام روش‌هایی دارد که در مطالب قبلی پدیا به آن پرداخته شده است. در این بخش قصد داریم به ارزش‌گذاری قراردادهای آتی سبد سهام (آتی شاخص) بپردازیم.

ارزش‌گذاری قراردادهای آتی سبد سهام به عوامل متعددی بستگی دارد:

• ارزش سبد پایه در بازار نقد
• نرخ بهره
• سود تقسیمی
• زمان باقیمانده تا سررسید
• هزینه‌های معاملاتی

مانند ارزش‌گذاری هر قرارداد آتی، ارزش قرارداد آتی سبد سهام نیز با استفاده از فرمول زیر محاسبه می‌شود:

CPt: قیمت مبنای دارایی پایه در زمان t

i: نرخ بازدهی بدون ریسک مطابق ابلاغیه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (%۲۰)

T-t: تعداد روزهای باقی‌مانده تا سررسید قرارداد آتی (T)

n: تعداد روزهای سال جاری

FVt: ارزش برآورده‌شده دارایی پایه قرارداد آتی برای سررسید قرارداد آتی در زمان t

در واقع هر معامله‌گر هنگام ثبت سفارش خرید یا فروش در سامانه معاملاتی می‌تواند با مشاهده عدد شاخص (به عنوان قیمت مبنای دارایی پایه) و محاسبه ارزش قرارداد آتی (با استفاده از فرمول بالا)، ارزش منصفانه قرارداد آتی سبد سهام را به دست می‌آورد و بر اساس آن، قیمت سفارش خود را تعیین می‌کند.

لازم به ذکر است قیمت‌های بازار آتی سبد سهام می‌تواند متفاوت از ارزش ذاتی قراردادهای آتی سبد سهام باشد.

چرا قیمت بازار با ارزش ذاتی قراردادهای آتی متفاوت است؟

عوامل متعددی در تفاوت میان ارزش ذاتی قراردادهای آتی سبد سهام و قیمت بازار آن تاثیرگذار هستند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• عرضه و تقاضا
• نقدشوندگی بازار
• هزینه معاملات

گاهی اوقات ممکن است بنا به دلایلی تقاضا برای خرید یک قرارداد آتی سبد سهام زیاد شود. در این شرایط قیمت بازار آتی سبد سهام می‌تواند بالاتر از قیمت ارزش‌گذاری شده در فرمول بالا باشد یا بالعکس.

اطلاعات هر شاخص را از کجا مشاهده کنیم؟

برای مشاهده عدد شاخص و سهم‌های موجود در هر شاخص، می‌توانید به سایت مرکز پردازش اطلاعات مالی ایران یا فیپیران به نشانی https://fipiran.com قسمت بازار/شاخص‌ها و صنایع/ لیست شاخص‌ها مراجعه و شاخص مورد نظر را انتخاب کنید.

برای مشاهده سابقه هر شاخص می‌توانید به سایت فیپیران قسمت خدمات اطلاعاتی/شاخص‌ها/ تاریخچه اطلاعات شاخص مراجعه و پس انتخاب شاخص مورد نظر، بازده مورد نظر را نیز انتخاب کنید تا خروجی اکسل آماده شود.

مشخصات قرارداد آتی سبد سهام

برای مشاهده مشخصات قراردادهای آتی سبد سهام کافی است وارد سایت به نشانی tse.ir شوید و از قسمت بازار/دیده‌بان/بازار آتی را انتخاب کنید. در صفحه بازار آتی با کلیک روی هر یک از نمادها می‌توانید فایل مشخصات قرارداد را دریافت کنید.

در ادامه برخی از مهمترین موارد مشخصات قرارداد را معرفی می‌کنیم.

وجه تضمین قراردادهای آتی سبد سهام

وجه تضمین اولیه:

سرمایه‌گذارانی که قصد خرید و فروش در بازار آتی سبد سهام را دارند باید برای اخذ موقعیت (برای تضمین انجام تعهد) مبلغی را تحت عنوان وجه تضمین اولیه نزد حساب کارگزاری واریز کنند.

نکته: مقدار وجه تضمین اولیه تنها هنگام اخذ موقعیت مهم است و پس از اخذ موقعیت دیگر اهمیت چندانی ندارد.

وجه تضمین اولیه طبق مشخصات قرارداد آتی سبد سهام ۲۰ درصد ارزش معامله است. در واقع رقم وجه تضمین ثابت و مشخص نیست و برای هر ارزش معامله این میزان متفاوت است.

مثال:

اگر فردی بخواهد ۱ قرارداد آتی جبانک با قیمت ۹۳۰ ریال بخرد باید ۲۰ درصد ارزش معامله را به عنوان وجه تضمین در حساب عملیاتی خود موجود داشته باشد.

ارزش معامله قرارداد جبانک: قیمت معامله × اندازه قرارداد= ۹۳۰×۹۰,۰۰۰ = ۸۳,۷۰۰,۰۰۰

در نتیجه وجه تضمین اولیه برای این معامله برابر با ۸۳,۷۰۰,۰۰۰×۰.۲=۱۶,۷۴۰,۰۰۰ ریال است.

نکته: میزان وجه تضمین بر اساس عدد ۱,۰۰۰ تومان گرد می‌شود.

وجه تضمین لازم:

وجه تضمین لازم، وجهی است که هر روز پس از اتمام جلسه معاملاتی بر اساس قیمت تسویه روزانه (۲۰ درصد ارزش قرارداد بر اساس قیمت تسویه روزانه) برای هر موقعیت اعلام می‌شود.

مثال:

قیمت پایانی قرارداد آتی جبانک در روز ۲۵ دی ۹۷ برابر با ۹۲۷ ریال است.

با توجه به این که اندازه قرارداد برابر با ۹۰,۰۰۰ واحد است (سبد)، در نتیجه ارزش قرارداد بر اساس قیمت تسویه پایانی برابر با ۸,۳۴۳۰,۰۰۰ ریال است.

وجه تضمین لازم برای این قرارداد آتی در پایان روز ۲۵ دی ماه برابر با ۲۰ درصد ارزش آن است. ۰.۲×۸۳,۴۳۰,۰۰۰=۱۶,۶۸۶,۰۰۰ 

البته این اعداد با توجه به ۱۰۰۰ تومان گرد می‌شود و به قیمت ۱۶,۶۹۰,۰۰۰ ریال می‌رسد.

حداقل وجه تضمین:

درصدی از وجه تضمین لازم است که اگر موجودی حساب عملیاتی سرمایه‌گذار از آن میزان کمتر شود، سرمایه‌گذار به اصطلاح کال مارجین می‌شود. در این شرایط سرمایه‌گذار باید موجودی خود را تا وجه تضمین لازم افزایش دهد.

با توجه به مشخصات قراردادهای آتی سبد سهام حداقل وجه تضمین برابر با ۷۰ درصد وجه تضمین لازم (نه وجه تضمین اولیه) است.

قیمت تسویه

پس از اتمام جلسه معاملاتی یک قیمت به عنوان قیمت تسویه، برای به‌روزرسانی حساب‌ها از سوی بورس محاسبه و اعلام می‌شود.

نکته: قیمت تسویه علاوه‌بر این که برای به‌روزرسانی حساب‌ها استفاده می‌شود، مبنای حد نوسان قیمت روزانه است.

قیمت تسویه قراردادهای آتی سبد سهام چگونه محاسبه می‌شود؟

قیمت تسویه طبق دستورالعمل میانگین وزنی قیمت معاملات انجام شده در نیم ساعت پایانی بازار (هر نماد قرارداد آتی سبد سهام) است. در صورتی که حجم معاملات نیم ساعت پایانی بازار کمتر از ۲۰ درصد حجم معاملات کل روز باشد، قیمت تسویه، میانگین وزنی قیمت معاملات انجام شده در یک ساعت پایانی بازار خواهد بود. اگر حجم معاملات یک ساعت پایانی بازار کمتر از ۲۰ درصد حجم معاملات کل روز باشد، قیمت تسویه، میانگین وزنی قیمت معاملات انجام شده کل بازار خواهد بود.

نکته: طبق دستورالعمل بورس روش محاسبه قیمت تسویه بر اساس روش فوق به فراهم شدن امکانات فنی مورد نیاز بستگی دارد و تا زمان تحقق این امر، قیمت تسویه روزانه برابر با میانگین معاملات کل همان روز است.

کارمزد معاملات قراردادهای آتی چه میزان است؟

کارمزد معاملات آتی سبد سهام در حال حاضر ۰.۰۰۱ ارزش معامله است. در واقع سازمان کارمزد حق نظارت را تا زمان رونق این بازار از سرمایه‌گذاران نمی‌گیرد اما با رونق این بازار، حق نظارت سازمان هم به مبلغ کارمزد (به میزانی که بورس تعیین خواهد کرد) اضافه خواهد شد.

فرآیند تحویل و تسویه

دارندگان موقعیت باز خرید یا فروش، یک روز کاری قبل از آخرین روز معاملاتی باید از طریق سامانه آنلاین برای تعیین اولویت برای تسویه اقدام کنند. آن‌ها می‌توانند اولویت تسویه نقدی یا تسویه فیزیکی را انتخاب کنند. در آخرین روز معاملاتی، تمامی خریداران در یک سمت ردیف می‌شوند و اولویت‌های آن‌ها نیز مشخص می‌شود. در مقابل آن، فروشندگان به صورت تصادفی با اولویت‌هایشان ردیف می‌شوند. همان‌طور که در شکل زیر نشان داده شده است، اگر خریدار و فروشنده هر دو اولویت تسویه فیزیکی را انتخاب کرده باشند، تسویه فیزیکی صورت می‌گیرد. اگر هر دو تسویه نقدی را انتخاب کرده باشند یا یکی از آن‌ها تسویه نقدی و دیگری تسویه فیزیکی را انتخاب کند، تسویه نقدی خواهد بود.

اطلاعیه های سررسیدهای جدید و مشخصات قراردادهای آتی سبد سهام

سوال این است که اطلاعیه‌های راه‌اندازی سررسیدهای جدید و مشخصات قراردادهای آتی سبد سهام را از کجا ببینیم؟

با مراجعه به سایت شرکت بورس اوراق بهادار به نشانی tsetmc.com در منوی اطلاعات بازار/ بازار آتی/ اطلاعیه‌های بازار، می‌توانید جدیدترین اطلاعیه‌ها را ببینید.

مزایای قرارداد آتی سبد سهام نسبت به معاملات تک سهم

• با معامله قراردادهای آتی سبد سهام نیازی به تحلیل تک تک شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس نیست و می‌توان تنها با داشتن تحلیل از شرایط کلان بازار یا یک صنعت خاص برای شناسایی سود اقدام کرد.
• امکان سرمایه‌گذاری در سبد سهام شاخص
• پوشش ریسک (حمایت از ارزش سبد سرمایه‌گذاری)
• نبود امکان دستکاری سبد پایه در بازار نقد
• متنوع‌سازی تنها با اخذ یک موقعیت
• اهرمی‌بودن (اهرم ۵)
• امکان کسب سود از بازارهای افزایشی یا کاهشی
• معامله در بازار آتی شاخص منوط به داشتن سهام موجود در شاخص نیست
• توقف نکردن نماد آتی شاخص
• هزینه معاملات پایین و معاف از مالیات (در ایران)

معاملات آتی سبد سهام به چه صورت است؟

این معاملات در بستر سامانه آنلاین سهام قابل انجام است. شبیه معاملات آتی کالا در این نوع از معاملات با واریز وجه به میزان وجه تضمین (۲۰ درصد ارزش معامله) به حساب عملیاتی می‌توان برای اخذ موقعیت خرید یا فروش اقدام کرد.

جمع‌بندی

معاملات آتی سهام یا آتی شاخص حوزه جدیدی از معاملات در بورس ایران است که علاقه‌مندان خاص خود را دارد. پیش از معامله در این بازار باید با سازوکار معاملات آتی سبد سهام آشنا شد تا بتوان از آن سود مناسبی کسب کرد. در مطلب همه چیز درباره قرارداد آتی سبد سهام در خصوص مفاهیم ابتدایی پیرامون معاملات آتی شاخص صحبت کردیم. در این مطلب نیز به چگونگی ارزشگذاری و مشخصات قراردادهای آتی سهام پرداختیم.