عمده تولید پسته جهان بر دوش دو کشور ایران و آمریکا است. این کالا صادراتی که امروز به عنوان خوراکی لوکس شناخته میشود، در بیش از ۳۶۰ هزار هکتار از زمینهای زراعی کشور کشت میشود. پسته دو مرتبه به بورس کالا راه پیدا است. بار اول در سال ۱۳۸۷ که مورد استقبال خریداران واقع نشد و بار دیگر سال ۱۳۹۸ که ورود پسته به بازار آتی کالا با استقبال خریداران همراه بود. در این مقاله قصد داریم به جزئیات قرارداد آتی پسته بپردازیم.
ثبت نام و دریافت کد آتی کالا
برای دریافت کد آتی کالا و شروع سرمایهگذاری در این بازار روی دکمه زیر کلیک کنید:
- در سالهای گذشته امکان معامله قرارداد آتی پسته در بورس کالا وجود داشت اما در حال حاضر (سال 1404) این کالا در بستر قراردادهای آتی قابل معامله نیست.
- کیفیت پستههایی که در بورس کالا معامله میشوند توسط کارشناسان حاضر در انبارهای مورد تایید بورس کالا، بررسی میشوند.
- برای شرکت در معاملات آتی، داشتن کد ابزارهای نوین کالایی (کد آتی کالا) ضروری است.
- از مهمترین انواع پسته در ایران میتوان به پسته احمد آقایی، پسته اکبری، پسته فندوقی، پسته کله قوچی و پسته بادامی اشاره کرد.
تولید پسته در ایران
ایران با سابقهای طولانی در زمینه کشت پسته، یکی از تولیدکنندگان اصلی پسته در جهان است. در واقع ایران و آمریکا دو قطب مهم تولید پسته در جهان به شمار میروند؛ به نحوی که ۷۰ الی ۸۰ درصد تولید پسته دنیا توسط این دو کشور صورت میگیرد. پسته یک محصول صادراتی در ایران است که بیش از ۹۰ درصد آن به کشورهای دیگر صادر میشود. با توجه به صادراتی بودن محصول پسته و وابستگی قیمت آن به نرخ ارز، ورود این محصول در قالب قراردادهای آتی کالا میتواند ریسک نوسانات قیمت را برای کشاورزان در زمان نوسانات شدید ارزی، کنترل کند. پسته بیشتر در بخشهای میانی و شمال شرقی ایران کشت میشود. از جمله میتوان به استان کرمان (رفسنجان، کشکوئیه، زرند، سیرجان، شهر بابک، راور، انار)، خراسان رضوی (رباط جز، مه ولات)، خراسان جنوبی (فردوس)، یزد (مروست، خاتم)، اصفهان (کاشان، نائین)، سمنان (دامغان) و قزوین (بوئین زهرا) اشاره کرد.
مهمترین انواع پسته کدام است؟
پسته انواع مختلفی دارد که بسته به شکل ظاهری و اندازه آنها تقسیمبندی میشود. از مهمترین و معروفترین انواع پسته در ایران میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- احمد آقایی
- اکبری
- فندوقی
- کله قوچی
- بادامی
انس پسته چیست و چگونه محاسبه میشود؟
اکثر مردم با واژه انس در صنعت طلا آشنایی دارند. در صنعت خشکبار نیز برای اندازهگیری پسته از واحد انس استفاده میشود. انس پسته، تعداد دانههای پسته در ۱۴۲ گرم را نشان میدهد. برای محاسبه انس پسته باید از ترازوی مخصوص استفاده کرد. در یک کفه ترازو، وزنهای ۱۴۲ گرمی قرار میدهند و در کفه دیگر پسته میریزند تا ترازو به حالت تعادل در بیاید. سپس ۱۴۲ گرم پسته را میشمارند و تعداد را تقسیم بر عدد ۵ میکنند. عدد حاصل، انس پسته را مشخص میکند. مثلا اگر ۲۸ بسته ۵ تایی شد، میگویند انس این پسته ۲۸ است.
نکته:
۱. هر چه انس کمتر باشد پسته درشتتر و سنگینتر است و هر چه انس بیشتر باشد پسته ریزتر است.
۲. انس پایین پسته یکی از پارامترهای مرغوبیت پسته است (صرفا انس پایین دلیل مرغوبیت نیست).
انس انواع پسته به شرح زیر است:
- پسته احمدآقایی: ۲۴-۲۲
- پسته اکبری: ا۲۲-۲۰
- پسته فندقی: ۳۰-۲۸
- پسته کله قوچی: ۲۲-۲۰
- پسته بادامی: 30-32
گواهی سپرده کالایی چیست؟
گواهی سپرده کالایی، اوراق بهاداری است که نشاندهنده مالکیت دارنده آن بر مقدار معینی کالا است و پشتوانه آن قبض انبار استانداردی است که توسط بورس مورد تایید قرار گرفته باشد. در صورتی که کالای مورد معامله، پسته باشد؛ گواهی مذکور، گواهی سپرده پسته نامیده میشود.
حداقل میزان معامله گواهی پسته در بورس
دو محدودیت اصلی برای معامله گواهی پسته در بورس وجود دارد:
- حداقل میزان خرید و فروش گواهی پسته در بورس کالا ۱ کیلوگرم است.
- ارزش کل معامله به صورت آنلاین بیش از 500 هزار تومان است.
به عبارت بهتر، اگر قیمت 1 کیلوگرم از پسته کمتر از 500 هزار تومان شود، باید حجم درخواستی را تا حدی افزایش دهید که قیمت کل به حداقل 500 هزار تومان برسد.
فرآیند ورود پسته تولیدی به انبار و صدور گواهی سپرده
مالک کالا بعد از گرفتن کد اوراق خود از کارگزاریهای بورس و پس از برداشت محصول و آمادهسازی آن، محصول خود را به یکی از انبارهای اعلامشده توسط بورس کالا برای بررسی کیفیت منتقل میکند. انباردار پس از انجام استانداردسازی و در صورت وجود مطابقت محصول با استانداردهای اعلامشده، نسبت به پذیرش محصول در انبار اقدام میکند. سپس مشخصات مالک و مقدار خالص محصول تحویلی، در سامانه صدور گواهی سپرده کالایی به نام مالک صادر و پس از یک روز کاری به گواهی سپرده کالایی قابل معامله تبدیل میشود.
نام، آدرس و تلفن انبار پذیرششده برای گواهی سپرده کالایی پسته
اطلاعات انبار مورد تائید سازمان بورس کالا به منظور ارائه و تحویل پسته در جدول زیر مشخص شده است:
| ردیف | نام انبار | نام محصول | نماد معاملاتی | آدرس تحویلدهی/ تحویلگیری | تلفن |
| 1 | مه ولات | پسته بادامی 32-30 مهولات0307(پ) | پست0307پ09 | خراسان رضوی – مهولات – فیض آباد – 150 متر پایینتر از میدان شهدا | 05156727598 05156727599 |
حداقل میزان پسته خریداری شده قابل تحویل از انبار
طبق اعلام سازمان بورس، حداقل میزان دریافت فیزیکی پسته از انبار 100 کیلوگرم است؛ بنابراین در صورتی که حجم خریداری شده کمتر از 100 کیلوگرم باشد، امکان تحویل محصول به صورت فیزیکی از انبار وجود ندارد.
نکته: در زمان سررسید انبار این محدودیت اعمال نمیشود.
هزینه انبارداری
برای نگهداری محموله پسته در انبارهای بورس کالا هزینهای از تولیدکننده و همچنین بعد از خریداری، از مشتری دریافت میشود:
| نام کالا (واحد) | هزینه ارزیابی (ریال) | هزینه نگهداری روزانه (ريال) |
| پسته (کیلوگرم) | 20000 | 390 |
بازار آتی پسته چیست؟
آتی پسته، مخفف قراردادهای آتی پسته است. قراردادهای آتی پسته، ابزار مالی مناسبی برای باغداران و مصرفکنندگان (صادرکنندگان) پسته هستند تا به وسیله آن بتوانند ریسک نوسانات قیمت را پوشش دهند. این ابزار مالی تنها برای باغداران و صادرکنندگان نیست؛ بلکه برای هر فرد ریسکپذیری که تمایل دارد در یک بازار دوطرفه، تنها با پرداخت بخشی از ارزش معامله برای خرید و فروش اقدام کند نیز مفید است. در واقع اگر باغداران پسته قبل از برداشت محصول، نگران کاهش قیمت آن در فصل برداشت باشند میتوانند به وسیله قراردادهای آتی، قیمت فروش پسته خود را قبل از فصل برداشت مشخص کنند. از سوی دیگر، چنانچه مصرفکنندگان پسته نگران افزایش قیمت پسته در آینده باشند، میتوانند با استفاده از قراردادهای آتی پسته، قیمت خرید پسته را در آینده تعیین کنند. به بیان دیگر قرارداد آتی پسته، قراردادی است که بین دو طرف بسته میشود و هر یک از طرفین متعهد میشوند در یک تاریخ مشخص در آینده (مثلا ۳ ماه بعد) مقدار مشخصی (مثلا ۱ تن) پسته را با قیمتی مشخص (مثلا کیلویی ۱۰۰ هزار تومان) معامله کنند.
نحوه معاملات قرارداد آتی پسته
با توجه به این که رد و بدل شدن پول و پسته بین طرفین قرارداد (خریدار و فروشنده) در آینده صورت میگیرد، نیازی نیست که طرفین معامله هنگام بستن قرارداد، پول معامله و محموله پسته را داشته باشند. این ویژگی سبب میشود که فروشنده بدون داشتن محصول پسته و خریدار بدون داشتن وجه لازم برای خرید پسته، بتوانند برای بستن قرارداد اقدام کنند. از آن جایی که طرفین قرارداد، ممکن است در تاریخی که هنگام بستن قرارداد توافق کردهاند، به تعهد خود عمل نکنند (مثلا خریدار وجه لازم برای خرید پسته را پرداخت نکند یا فروشنده میزان پسته مشخص شده را تحویل ندهد)؛ هر دو طرف مبلغی را به منظور تضمین انجام تعهد، به بورس کالا پرداخت میکنند. این مبلغ که به آن وجه تضمین گفته میشود، درصدی (معمولا ۲۰ درصد) از کل ارزش معامله است.
برای درک بهتر مطلب به مثال زیر توجه کنید:
فرض کنید در تابستان، باغداران متوجه بالا بودن میزان محصول پسته خود و سایر کشاورزان میشوند. این موضوع سبب نگرانی باغداران نسبت به کاهش قیمت پسته در فصل برداشت میشود. در این شرایط باغداران میتوانند با گرفتن کد آتی برای اخذ موقعیت فروش در بازار آتی اقدام کنند و از همان تابستان، پستهای که پاییز به دست خواهد آمد را به فروش برسانند. البته باید خریداری وجود داشته باشد که حاضر شود پسته را برای پاییز با قیمتی که مورد تائید باغدار است، از او خریداری کند (با فرض این که باغدار حاضر است پسته را برای فصل برداشت با قیمت هر کیلو ۱۰۰ هزار تومان بفروشد).
از سوی دیگر صادرکننده پسته، ممکن است پیشبینی کند در پاییز، احتمال بهبود روابط سیاسی ایران با سایر کشورهای دنیا وجود دارد. علاوه بر این، با فرض کشف خواص درمانی جدید برای محصول پسته، میزان تقاضا برای پسته ایران با افزایش همراه خواهد شد. از آن جایی که با افزایش تقاضا برای پسته، قیمت آن نیز رشد میکند؛ صادرکننده نگران افزایش قیمت در پاییز است. درنتیجه میتواند با اخذ موقعیت خرید در بازار آتی پسته، قیمت خرید پسته را برای آینده از الان مشخص کند (هر کیلو ۱۰۰ هزار تومان) و مطمئن شود پسته را گرانتر از قیمتی که از الان تعیین کرده است، نخواهد خرید. در واقع باغدار پسته و صادرکننده پسته به دلیل دو پیشبینی متفاوت از هم میتوانند برای بستن قرارداد آتی پسته در بورس اقدام کنند. در این حالت، باغدار به عنوان متعهد به فروش و صادرکننده به عنوان متعهد به خرید، وارد یک قرارداد تعهدی آتی پسته میشوند.
وجه تضمین اولیه چیست؟
وجه تضمین اولیه مبلغی است که به عنوان تضمین در یک موقعیت تعهدی از مشتری دریافت میشود. میزان وجه تضمین در مشخصات قرارداد آتی تعیین میشود. این مبلغ ثابت نیست و با نوسانات قیمت نقدی دارایی پایه به صورت روزانه تغییر میکند. در صورت تغییر مبلغ وجه تضمین، بورس کالا آن را ۲ روز کاری قبل از سامانههای معاملاتی اعلام میکند. فرمول محاسبه وجه تضمین به شکل زیر است:
A: درصد وجه تضمین اولیه؛ معادل 10 درصد
B: میانگین قیمتهای تسویه روزانه در تمام سررسیدهای قراردادهای آتی دارایی پایه
C: براکت تغییرات وجه تضمین؛ معادل 200.000 ریال
S: اندازه قرارداد؛ معادل 10
ساعات معاملات بازار آتی پسته
زمان انجام معاملات آتی پسته روزهای شنبه تا چهارشنبه از ساعت 10:00 تا 17:00 و پنجشنبهها از ساعت 10:00 تا 15:00 و دامنه نوسان آن ۵± است.
سقف مجاز موقعیتهای تعهدی باز در قرارداد آتی پسته
مشتری حقیقی میتواند تا سقف 1000 قرارداد را در هر نماد معاملات پسته اخذ کند.
کارمزد معاملات گواهی سپرده پسته
میزان کارمزد معاملات گواهی سپرده پسته که توسط شورای عالی بورس و اوراق بهادار ابلاغ شده در جدول زیر قابل مشاهده است:
| شرح کارمزد | خرید | فروش | جمع | حداکثر مبلغ کارمزد خرید | حداکثر مبلغ کارمزد فروش | جمع |
| کارمزد کارگزاران | ۰.۰۰۱۵ | ۰.۰۰۱۵ | ۰.۰۰۳ | ۱۰۰ | ۱۰۰ | ۲۰۰ |
| کارمزد بورس کالا | ۰.۰۰۰۴ | ۰.۰۰۰۴ | ۰.۰۰۰۸ | ۱۰۰ | ۱۰۰ | ۲۰۰ |
| کارمزد سپرده گذاری | ۰.۰۰۰۲۵ | ۰.۰۰۰۲۵ | ۰.۰۰۰۵ | ۵۰ | ۵۰ | ۱۰۰ |
| حق نظارت سازمان بورس | ۰.۰۰۰۱ | ۰.۰۰۰۱ | ۰.۰۰۰۲ | ۵۰ | ۵۰ | ۱۰۰ |
| کارمزد مدیریت فنآوری | ۰.۰۰۰۱۵ | ۱۰۰ | ۰.۰۰۰۳ | ۱۰۰ | ۱۰۰ | ۲۰۰ |
| جمع کل | ۰.۰۰۲۴ | ۰.۰۰۲۴ | ۰.۰۰۴۸ | |||
| منبع | بورس کالای ایران | |||||
بررسی مشخصات کیفی پسته خشک طبیعی خندان بادامی
با توجه به این که پسته یک محصول کشاورزی است، به منظور مشخص کردن کیفیت این محصول برای خریداران و فروشندهها باید مشخصات ظاهری محصول مورد بررسی قرار بگیرد.
در جدول زیر، بررسی مورد تائید سازمان بورس کالا قابل مشاهده است:
عوامل موثر بر قیمت پسته در بورس کالا کدامند؟
عوامل موثر بر قیمت پسته به دو نوع داخلی و خارجی تقسیم میشوند. در ادامه برخی از مهمترین این دلایل را معرفی میکنیم.
1- عوامل داخلی:
نرخ ارز واقعی
با توجه به این که پسته یک محصول صادراتی است، در نتیجه یکی از عوامل موثر بر قیمت آن نرخ ارز است. هر چه نرخ ارز بیشتر شود تمایل صادرکنندگان به صادرات بیشتر خواهد شد و تقاضای صادراتی افزایش پیدا میکند. این موضوع سبب رشد قیمت پسته در بازار داخل هم خواهد شد.
- سیاستهای دولت
سیاستهای دولت، مانند سیاستهای حمایت از تولید و تشویق صادرات میتواند هزینه تولید و صادرات پسته را کاهش دهد. در نتیجه تمایل به تولید و صادرات افزایش یابد. لازم به ذکر است با افزایش تولید پسته، عرضه پسته افزایش یافته و قیمت آن کاهش مییابد. از سوی دیگر افزایش تقاضای صادراتی پسته، سبب رشد قیمت آن میشود.
2- عوامل خارجی:
- میزان عرضه و تقاضا
مانند هر کالا و دارائی، قیمت محصول پسته هم به میزان عرضه و تقاضای داخلی و خارجی آن بستگی دارد. پسته یک کالای کشاورزی است که میزان عرضه آن در فصل برداشت افزایش پیدا میکند. در واقع اگر در سالی شرایط آب و هوایی مساعد باشد، میزان تولید پسته افزایش یافته و موجب افت قیمت آن میشود. از سوی دیگر نامساعد بودن شرایط آب و هوایی، از قبیل خشکسالی (مانند سال ۹۶) میتواند تولید پسته را به شدت کاهش بدهد.
لازم به ذکر است هر عاملی که میزان تقاضا برای پسته را افزایش دهد، سبب رشد قیمت آن میشود. به طور مثال، اگر درآمد کشورهای واردکننده پسته افزایش یابد، میزان تقاضای آنها بیشتر میشود و باعث رشد قیمت پسته خواهد شد. همچنین مواردی مانند تقاضای جهانی و ارتباط با کشورهای همسایه بر قیمت پسته تاثیر دارند.
نوسان گیری در بازار آتی پسته
در بازار بورس آتی پسته، علاوه بر باغداران و مصرفکنندگان نهایی پسته، افرادی وجود دارند که به عنوان سفتهباز و نوسانگیر وارد بازار میشوند. این دسته از افراد به منظور تحویل کالا و پول در روز سررسید قرارداد وارد این بازار نمیشوند و هدفشان نوسانگیری است. آنها موقعیتهای خرید یا فروش خود را قبل از تاریخ سررسید میبندند و از بازار خارج میشوند. این افراد نقدشوندگی بازار را افزایش میدهند و امکان اخذ موقعیت برای تولیدکننده و مصرفکننده واقعی را فراهم میکنند. فرض کنید با گذشت یک ماه از عقد قرارداد بین باغدار و صادرکننده، مشخص شود که پیشبینی صادرکننده صحیح بوده و تقاضا برای پسته ایران با افزایش همراه است. در این شرایط نوسانگیرها حاضرند که تعهد خریدار را که با قیمت ۱۰۰ هزار تومان منعقد شده است با قیمت بالاتری بخرند. اگر قیمتهای پیشنهادی از سوی نوسانگیران بالاتر از قیمتی باشد که صادرکننده برای پسته چند ماه بعد پیشبینی کرده است، صادرکننده حاضر میشود تعهد خرید خود را به نوسانگیران واگذار کند. با این انتقال تعهد از صادرکننده به نوسان گیر، اختلاف بین قیمت ۱۰۰ هزار تومان و قیمتی که نوسانگیر پیشنهاد میدهد (به طور مثال ۱۲۰ هزار تومان) به عنوان سود به حساب صادرکننده واریز میشود.
سخن آخر
ورود پسته به بازار آتی کالا فرصت مناسبی را برای تولیدکنندگان و مصرفکنندگان این کالا صادراتی ایجاد کرده است. تولیدکنندگان و خریداران میتوانند در بستر بازار بورس کالا، پسته را بدون واسطه خرید و فروش کنند. این سیستم عرضه و تقاضا که معاف از مالیات است، میتواند جایگزین مناسبی برای بازار فیزیکی باشد. از طرف دیگر وجود تضمین در معاملات آتی امکان از بین رفتن سرمایه و مشکلات معاملات جاری را نمیدهد.
