قیمت اعمال از مفاهیم اساسی قراردادهای آپشن است و بدون شناخت کامل از آن، انجام این معاملات ممکن نیست. قراردادهای آپشن (اختیار معامله) از ابزارهای بازار مشتقه در بورس اوراق و کالا هستند. این قرارداد یکی از انواع قراردادهای مشتقه است. در این مطلب به تشریح قیمت اعمال آپشن میپردازیم که یکی از مهم ترین مشخصات قراردادهای آپشن است.
ثبت نام و دریافت کد مشتقه کالا
برای دریافت کد مشتقه (آتی) کالا و شروع سرمایهگذاری در این بازار روی دکمه زیر کلیک کنید:
نکات کلیدی:
- قراردادهای آپشن (اختیار معامله) یکی از ابزارهای بازار مشتقه هستند و در صورت آشنایی با این ابزار می توان با نوسانگیری سود خوبی از بازار مشتقه کسب کرد.
- قیمت اعمال در اختیار معامله (آپشن)، نرخی از پیشتعیینشده است که معاملهگر میتواند در تاریخ اعمال، دارایی پایه را بر اساس آن بخرد یا بفروشد و این قیمتها در زمان راهاندازی قرارداد مشخص میشوند.
- در قراردادهای آپشن سه وضعیت مالی برای قیمت اعمال وجود دارد: قرارداد آپشن در سود، قرارداد آپشن بیتفاوت و قرارداد آپشن در زیان.
- از قراردادهای آپشن میتوان برای اهدافی مانند پوشش ریسک قیمتی، نوسانگیری از روند قیمتها، آربیتراژ و استراتژیهای معاملاتی استفاده کرد.
قیمت اعمال در بازار آپشن
در روز راهاندازی نماد قرارداد آپشن تعدادی قیمت اعمال (Exercise or Strike price) تعیین و در مشخصات قرارداد آپشن ذکر میشود. خرید یا فروش دارایی پایه در زمان معینی در آینده بر مبنای این قیمتها انجام میگیرد. اگر فروشنده و خریدار با یکی از قیمتهای اعمال ذکر شده در متن قرارداد آپشن، اقدام به معامله کنند؛ طبق این قرارداد فروشنده متعهد میشود تعدادی مشخص از دارایی پایه تعیینشده را در روز اعمال با قیمت اعمال توافق شده، به خریدار آپشن تحویل دهد یا از وی خریداری کند. همچنین خریدار آپشن در زمان اعمال قرارداد میتواند از اختیار خرید یا فروش خود استفاده کند و دارایی پایه را به قیمت اعمال توافق شده از فروشنده بخرد یا به وی بفروشد.
نکته: شرط اعمال قرارداد آپشن کالایی در سود بودن معامله از دید خریدار است اما در آپشن سهام این شرط وجود ندارد.
انواع وضعیت مالی برای قیمت اعمال در قراردادهای آپشن
در قراردادهای آپشن سه وضعیت مالی برای قیمت اعمال وجود دارد که در ادامه به توضیح آنها میپردازیم.
۱- قرارداد آپشن در سود (In The Money)
قراردادی در سود است که اگر خریدار در هر لحظه تصمیم به اعمال آن بگیرد، با توجه به قیمت نقدی دارایی پایه در بازار، کسب سود کند.
قرارداد آپشن خرید در سود:
قیمت اعمال قرارداد آپشن< قیمت دارایی پایه در بازار نقدی
با اعمال این قرارداد خریدار میتواند دارایی پایه را با قیمت کمتری نسبت به بازار نقد خریداری کند.
قرارداد آپشن فروش در سود:
قیمت اعمال قرارداد آپشن> قیمت دارایی پایه در بازار نقدی
با اعمال این قرارداد خریدار میتواند دارایی پایه را با قیمت بیشتری نسبت به بازار نقد بفروشد.
۲- قرارداد آپشن بیتفاوت (At The Money):
قرارداد آپشن در صورتی بیتفاوت است که اگر قیمت اعمال قرارداد آپشن با قیمت دارایی پایه در بازار نقدی برابر باشد و خریدار در هر لحظه تصمیم به اعمال آن بگیرد، با توجه به قیمت نقدی دارایی پایه در بازار، معامله هیچ سود و زیانی برای وی نداشته باشد.
قیمت اعمال قرارداد آپشن = قیمت دارایی پایه در بازار نقدی
۳- قرارداد آپشن در زیان (Out of The Money):
قراردادی در زیان است که خریدار در هر لحظه تصمیم به اعمال آن بگیرد، با توجه به قیمت نقدی دارایی پایه در بازار، متحمل زیان شود.
قرارداد آپشن خرید در زیان:
قیمت اعمال قرارداد آپشن> قیمت دارایی پایه در بازار نقدی
در این حالت قیمت دارایی پایه در بازار نقد کمتر است و اعمال قرارداد موجب زیان خریدار میشود چون طبق قرارداد، خرید دارایی با مبلغ بیشتری توافق شده است.
قرارداد آپشن فروش در زیان:
قیمت اعمال قرارداد آپشن< قیمت دارایی پایه در بازار نقدی
در این حالت قیمت دارایی پایه در بازار نقد بیشتر است و اعمال قرارداد موجب زیان خریدار میشود چون طبق قرارداد، فروش دارایی با مبلغ کمتری توافق شده است.
| نحوه ارتباط بین دارایی پایه و قیمت اعمال قرارداد آپشن | |||
| در سود | بی تفاوت | در زیان | |
| اختیار خرید | St>K | St=K | St<K |
| اختیار فروش | St<K | St=K | St>K |
- قیمت اعمال قرارداد آپشن (k)
- قیمت پایانی دارایی پایه دار در بازار نقدی (St)
مثال قیمت های اعمال در قرارداد آپشن سهام
اگر قیمت نماد خودرو در بازار اوراق برابر با 600 ریال باشد و قیمتهای اعمال اختیار خرید به شکل زیر باشند، قیمتهای اعمال 300، 400 و 500 در سود، قراردادهای 800 به بالا، قراردادهای در زیان و قیمت اعمال 700، قرارداد بیتفاوت خواهد بود.
در مثال بالا اگر قیمتهای اعمال اختیار فروش به شکل فوق باشند، قیمتهای اعمال 300، 400 و 500 در زیان، قراردادهای 800 به بالا، قراردادهای در سود و قیمت اعمال 700، قرارداد بی تفاوت خواهد بود.
مثال قیمت های اعمال در قرارداد آپشن کالا
برای مثال اگر امروز قیمت گواهی سپرده سکه در بازار نقد (بازار گواهی سپرده کالایی) برابر با 72 میلیون تومان باشد؛ با توجه به تصویر زیر از مشخصات قرارداد سکه طلا، اختیار خرید با قیمت اعمال 72 میلیون تومان نمایانگر قرارداد بیتفاوت است، قراردادهای با قیمت اعمال پایینتر (60، 63، 66 و 69 میلیون تومان) قراردادهای در سود و قرارداد با قیمت اعمال بالاتر (75 میلیون تومان) در زیان محسوب میشوند. به همین صورت در اختیار فروش، قیمت اعمال 72 میلیون تومان نمایانگر قرارداد بیتفاوت است، قیمت اعمال 75 میلیون تومان در سود و قیمتهای اعمال 69 میلیون تومان و کمتر در زیان محسوب میشوند.
مشخصات قراردادهای آپشن
مشخصات قراردادهای آپشن شامل موارد زیر است:
- نوع قرارداد (call/put): قرارداد اختیار خرید و قرارداد اختیار فروش
- تاریخ اعمال: روز سررسید قرارداد که معامله دارایی پایه با قیمت اعمال بین طرفین قرارداد انجام میشود.
- اندازه قرارداد: تعداد مشخصی از دارایی پایه که در هر قرارداد بین خریدار و فروشنده جابهجا میشود.
- قیمت اعمال
- سبک اعمال (اروپایی / آمریکایی): با توجه به این که قراردادهای آپشن در بازار مالی ایران از نوع اروپایی هستند، امکان اعمال قرارداد تنها در روز اعمال وجود دارد.
نکته: در مشخصات آپشن اوراق موارد دیگری از جمله: امکان انجام تسویه نقدی (و موارد مربوط به آن)، زمانبندی اعمال (نقدی و فیزیکی) و زمانبندی تسویه نهایی درج میشود.
اهمیت قیمت اعمال
از قراردادهای آپشن میتوان برای اهدافی مانند پوشش ریسک قیمتی، نوسانگیری از روند قیمتها، آربیتراژ و استراتژیهای معاملاتی استفاده کرد. در ادامه به ارائه توضیحاتی در خصوص هر یک از این موارد میپردازیم.
۱- پوشش ریسک قیمتی (Hedging Price Risk):
تولیدکنندگان و مصرفکنندگان کالاها برای گریز از ریسک نوسانات قیمت دارایی در آینده از معامله آپشن (خرید یا فروش) استفاده میکنند.
۲- نوسانگیری از روند قیمتها (Speculating):
نوسانگیران افرادی هستند که با خرید و فروش قراردادهای آپشن، صرفا به دنبال کسب سود حاصل از نوسانات قیمتها هستند.
۳- آربیتراژ (Arbitrage):
آربیتراژ به معنای کسب سود بدون ریسک از تفاوت قیمت بین دو یا چند بازار است. برای مثال تفاوت قیمت نقدی دارایی پایه (قیمت گواهی سپرده کالایی یا اوراق) با قیمت قرارداد آپشن آن.
با توجه به استراتژی معاملهگر و برآورد قیمتی وی از دارایی پایه در روز اعمال قرارداد، معاملهگر میتواند نسبت به خرید یا فروش قراردادهای آپشن در هر یک از قیمتهای اعمال اقدام کند.
کاربرد قیمت اعمال برای پوشش ریسک قیمتی
تولیدکنندگان و مصرفکنندگان کالاها برای گریز از ریسک نوسانات قیمت کالا در آینده میتوانند برای تهیه آپشن خرید و فروش اقدام کنند و در زمان اعمال، با توجه به قیمت نقدی، در خصوص اعمال آپشن خود تصمیمگیری کنند. به این ترتیب:
- در صورتی که تولیدکننده کالا در قیمت اعمال مدنظر خود، آپشن فروش بخرد؛ اگر در روز اعمال، قیمت بازار کمتر از قیمت اعمال او باشد، آپشن خود را اعمال میکند و در غیر این صورت نسبت به فروش کالا در بازار نقدی اقدام میکند.
- در صورتی که مصرفکننده کالا در قیمت اعمال مد نظر خود، آپشن خرید خریداری کند؛ اگر در روز اعمال، قیمت بازار بیشتر از قیمت اعمال او باشد؛ آپشن خود را اعمال میکند و در غیر این صورت اقدام به خرید کالا در بازار نقدی خواهد کرد.
- در صورت اعمال نکردن قرارداد، زیان خریداران آپشن محدود به قیمت آپشن (پرمیوم) خریداری شده است.
کاربرد قیمت اعمال برای خریداران آپشن
برای فروشنده آپشن در صورتی که پیشبینی او کاهش (افزایش) قیمت نقدی دارایی پایه در بازار نقدی باشد، اقدام به فروش آپشن خرید (فروش) در قیمت اعمال بالاتر (پایینتر) میکند. همچنین در صورت تحقق پیشبینی او در صورتی که قیمت دارایی پایه در زمان اعمال بیشتر (کمتر) یا مساوی قیمت اعمال شود، خریدار، اختیار خود را اعمال نمیکند و بنابراین فروشنده سودی معادل با قیمت فروش اختیار به خریدار (پرمیوم) خواهد داد. لازم به ذکر است سود فروشنده آپشن محدود (حداکثر) به مبلغ پرمیوم است.
تعیین قیمت اعمال در بازار
قیمت اعمال آپشن کالایی توسط بورس کالا و آپشن اوراق توسط بورس اوراق بهادار و با توجه به قیمت نقدی دارایی پایه در روز راهاندازی نماد معاملاتی تعیین و در متن مشخصات قرارداد درج میشود. همچنین با توجه به نوسانات قیمت دارایی پایه، بورس نسبت به تعریف قیمتهای اعمال جدید با نمادهای معاملاتی مجزا اقدام میکند.
برای مثال اگر امروز قرارداد جدیدی برای سکه طلا توسط بورس کالا اعلام شود و قیمت نقدی سکه در بازار 75 میلیون تومان باشد، بورس کالا با توجه به این که فاصله قیمت اعمال سکه را 3 میلیون تومان در نظر گرفته است، قراردادی با حداقل سه قیمت اعمال 72، 75 و 78 میلیون تومانی روی تابلوی معاملاتی قرار میدهد. در صورتی که نوسانات قیمت سکه بیش از 3 میلیون تومان شود، بورس کالا قیمتهای اعمال بیشتری برای قرارداد آپشن در نظر میگیرد.
ملاک تعیین قیمت های اعمال در آپشن
ملاک تعیین قیمتهای اعمال، قیمت نقدی دارایی پایه در بازار نقدی در روز راهاندازی نماد معاملاتی است. همچنین باید همواره حداقل یک قرارداد «در سود»، یک قرارداد «بیتفاوت» و یک قرارداد «در زیان» روی تابلو وجود داشته باشد. فواصل قیمتی بین قیمتهای اعمال قراردادهای آپشن سهام به صورت قیمتهای ثابت و از پیش تعیین شده نسبت به قیمت هر سهم توسط بورس تعیین میشود.
در قراردادهای آپشن کالا به سبب نوسانات بالای قیمت داراییهای پایه مانند سکه طلا، به منظور پیشگیری از ایجاد تعداد زیادی قیمت اعمال با فواصل کم، ملاک تعیین حد فاصله قیمتی قیمتهای اعمال، میزان نوسانات قیمتی دارایی پایه در بازههای زمانی ۶ ماه تا 1 سال است. برای مثال، فواصل قیمتی بین قیمتهای اعمال سکه طلا در گذشته 1 میلیون تومان بود و در حال حاضر به مبلغ 3 میلیون تومان رسیده است. در صورت افزایش نوسانات قیمت سکه فواصل قیمتی، قیمت اعمال قراردادهای آپشن سکه افزایش پیدا میکند. در صورتی که نوسانات قیمتی دارایی پایه بیشتر از قیمتهای اعمال تعریف شده باشد، بورس کالا اقدام به بازگشایی نمادهای مجزا با قیمت اعمال جدید میکند.
نکته: فواصل قیمتهای اعمال در مشخصات قرارداد درج میشود.
سخن آخر
با توجه به نوپایی بازار مشتقه، پیچیدگی مفاهیم بازار آپشن و همین طور آشنایی اندک فعالان بازار سرمایه با این بازار نسبت به بازار نقدی، سعی کردیم در این مطلب به شکلی نسبتا ساده به معرفی قرارداد آپشن و مفاهیم اساسی و ویژگیهای متمایز این نوع قراردادها بپردازیم. پس از مطالعه این مطلب میتوانید با دید بازتر و اطلاعات کاملتری برای شرکت در معاملات آپشن سهام اقدام کنید و ریسکهای ابتدایی مانند اشتباه در محاسبه قیمت اعمال را به حداقل برسانید.
