ضرایب پوشش ریسک در قرارداد اختیار معامله (آپشن) چیست؟

معامله‌گران بازار آپشن از ضرایب پوشش ریسک با هدف شناسایی و مدیریت ریسک موقعیت‌های خود استفاده می‌کنند. معامله‌گران حرفه‌ای معمولا از قرارداد اختیار معامله به دلایلی مانند کسب سود اهرمی، پوشش ریسک ناشی از نوسانات قیمتی و کاهش سرمایه درگیر در معاملات و… استفاده می‌کنند. این دسته از افراد قبل از معامله، قرارداد را با روش‌های مرسوم مانند بلک شولز قیمت‌گذاری می‌کنند.

طبق این روش می‌دانیم مواردی چون قیمت دارایی پایه، تعداد روز باقی مانده تا سررسید، قیمت اعمال قرارداد آپشن، نرخ بهره و نوسان‌پذیری یا تلاطم (Volatility) بر قیمت قرارداد اختیار معامله تاثیر دارند. برای بررسی این که تغییر در هریک از این پارامترها چگونه بر معامله آپشن اثر گذار است، از ضرایب پوشش ریسک به عنوان ابزار کمکی استفاده می‌کنیم. مهم‌ترین دلیل استفاده از این ضرایب، مدیریت ریسک ناشی از هرگونه تغییر در پارامترهای موثر بر قیمت آپشن است.

در این مقاله به بررسی ضرایب پوشش ریسک برجسته می‌پردازیم تا معامله‌گران بتوانند با دیدی شفاف، اقدام به معامله قراردادهای آپشن کنند.

نکات کلیدی:

ضریب دلتا چیست؟

ضریب دلتا (Delta) نشان می‌دهد اگر قیمت دارایی پایه به مقدار مشخصی تغییر کند قیمت آپشن چه میزان تغییر خواهد کرد. مثلا در ازای یک واحد افزایش یا کاهش قیمت دارایی پایه، قیمت آپشن چقدر تغییر می‌کند.

اگر دلتا را محاسبه کنیم، یعنی تغییرات قیمت آپشن به تغییرات قیمت دارایی پایه را به دست آوریم و این مقدار برابر 0.5 باشد؛ به این معنی است که 10 تومان افزایش در قیمت دارایی پایه، قیمت آپشن را 5 تومان افزایش خواهد داد. همچنین وقتی دلتای قرارداد برابر 0.5 باشد؛ نشان می‌دهد که قیمت آپشن نصف قیمت سهم نوسان خواهد کرد.

ضریب دلتا، دامنه 1+ تا 1- را در برمی‌گیرد. تغییرات ضریب دلتا برای قراردادهای اختیار خرید و فروش به صورت زیر است:

طبق جدول بالا، در اختیار خرید، هرچه مقدار دلتا به 1 نزدیک تر باشد و در اختیار فروش، هرچه این عدد به منفی 1 نزدیک‌تر باشد، میزان تاثیر قیمت دارایی پایه بر قیمت آپشن بیشتر است. در نتیجه احتمال این که قراردادهای با دلتای 1 وارد فرایند اعمال شوند همواره بیشتر است.
دلتای بزرگتر به معنی هزینه و ریسک بیشتر است زیرا در صورتی که قیمت دارایی پایه افزایش یابد، قیمت آپشن نیز افزایشی می‌شود که مستلزم هزینه بیشتر است.

توجه داشته باشید هر چه تاریخ اعمال نزدیک‌تر شود، دلتای قراردادهای بی‌تفاوت (ATM) بیشتر می‌شود چرا که وقتی مدت کمی به تاریخ اعمال باقی مانده است، حتی یک تغییر کوچک در قیمت دارایی پایه ممکن است آپشن را از «در سود» به «در زیان» تغییر دهد یا بالعکس. بنابراین حساسیت دلتا نسبت به تغییرات قیمت دارایی بسیار بالا است.

کاربرد دلتا در معاملات آپشن

از دلتا برای مواردی مانند گزینه‌های زیر استفاده می‌شود:

• تخمین ریسک موقعیت
• سنجش احتمال ITM بودن قرارداد در زمان اعمال
• انتخاب آپشن بر اساس میزان ریسک‌پذیری

همچنین با استفاده از محاسبات دلتا می‌توان سبد سرمایه‌گذاری با دلتای خنثی ایجاد کرد که تغییرات دارایی پایه، تاثیر کمتری روی سبد آپشن داشته باشد.

ضریب گاما چیست؟

ضریب گاما (Gamma) سرعت تغییر دلتای آپشن نسبت به تغییر قیمت دارایی پایه را اندازه‌گیری می‌کند. مثلا به ازای یک واحد تغییر در قیمت دارایی پایه، دلتا چقدر تغییر خواهد کرد.

اگر نرخ تغییرات دلتا بر تغییرات قیمت دارایی پایه را محاسبه کنیم، گاما به دست می‌آید. در صورتی که دو  قرارداد آپشن، دلتای یکسان داشته باشند؛ قراردادی که گامای بزرگتری دارد ممکن است ریسک بالاتری داشته باشد چرا که تغییر قیمت ناگهانی دارایی پایه، تاثیر بسیار زیادی بر آپشن خواهد داشت.

نکته:

• گاما می‌تواند عددی بین 0 تا 1 باشد.
• قراردادهای بی‌تفاوت (ATM) بیشترین نرخ گاما را به خود اختصاص می‌دهند.
• گاما برای قراردادهایی که عمیقا در سود یا زیان هستند، نزدیک به صفر است.
• در صورت برابر بودن سایر شرایط، گاما برای آپشن‌هایی که نزدیک به تاریخ انقضا هستند، نسبت به آپشن‌هایی که تاریخ سررسید دورتری دارند بیشتر است.
• هر چه مقدار گاما بزرگتر باشد، حساسیت دلتا نسبت به تغییر قیمت دارایی پایه بیشتر است.
  
  

کاربرد گاما در معاملات آپشن

از گاما برای ارزیابی تاثیر حرکات قیمت دارایی پایه بر وضعیت قرارداد (در سود بودن) استفاده می‌شود. همچنین برای مصون‌سازی موقعیت در برابر نوسانات قیمت دارایی پایه نیز از این ضریب استفاده می‌شود.

با توجه به این که مقدار دلتا به صورت لحظه‌ای در حال تغییر است و فقط برای مدت زمان کوتاهی می‌تواند معتبر باشد، معامله‌گران از گاما استفاده می‌کنند تا تصویر دقیق‌تری از چگونگی تغییر دلتا در طول زمان نسبت به تغییر قیمت دارایی پایه به دست آورند.

نکته:

دلتا نشان می‌دهد قیمت آپشن چقدر با تغییر قیمت دارایی پایه تغییر می‌کند.
گاما نشان می‌دهد که خود دلتا با تغییر قیمت دارایی پایه چقدر تغییر می‌کند.

ضریب تتا چیست؟

تتا (Theta) نشان‌دهنده سرعت کاهش ارزش یک آپشن با نزدیک شدن به تاریخ اعمال (سررسید) است. اگر سایر عوامل را ثابت در نظر بگیریم، ارزش زمانی آپشن با نزدیک شدن به زمان سررسید کاهش می‌یابد؛ در این زمان، تتا بیشترین مقدار خود را نشان می‌دهد.

در جدول زیر مقدارهای مشخصی از تتا برای انواع وضعیت قرارداد با توجه به زمان باقی‌مانده تا سررسید را مشاهده می‌کنید.

مقدار تتا می‌تواند برای آپشن‌های در زیان (OTM) که نوسان ضمنی بالایی دارند، مقدار زیادی باشد. با این حال معمولا تتا بیشترین مقدار خود را برای آپشن‌های بی‌تفاوت (ATM) دارد چون این آپشن‌ها برای رسیدن به سود، نیاز به حرکت قیمتی کمتری دارند.

هرچه به زمان سررسید نزدیک‌تر شویم، شدت افزایش مقدار تتا افزایش می‌یابد زیرا افت ارزش زمانی (Time Decay) نیز خیلی سریع‌تر می‌شود. بیشترین تاثیر منفی حاصل از نزدیک شدن به زمان سررسید شامل افرادی می‌شود که آپشن را برای نگهداری نسبتا طولانی‌تری خریده‌اند (Long Option Holders) و انتظار دارند قیمت آپشن افزایش پیدا کند تا سود کنند؛ به خصوص اگر هم‌زمان نوسان ضمنی هم کاهش پیدا کند (انتظار نوسان قیمتی بازار کاهش یابد).

ضریب وگا چیست؟

وگا (Vega) نشان می‌دهد که وقتی نوسان ضمنی (Implied Volatility) افزایش یا کاهش پیدا می‌کند، قیمت آپشن چقدر افزایش یا کاهش خواهد داشت.
نوسان ضمنی بیانگر انتظارات بازار نسبت به نوسان قیمت دارایی پایه در طول عمر آپشن است. نوسان ضمنی از قیمت بازار آپشن استخراج می‌شود و نشان می‌دهد بازار چقدر انتظار دارد قیمت دارایی پایه نوسان کند. افزایش نوسان ضمنی نشان‌دهنده انتظار حرکت‌های قیمتی بزرگ است که منجر به افزایش پرمیوم آپشن‌ها می‌شود؛ در حالی که کاهش نوسان ضمنی ناشی از انتظارات قیمت پایدارتر است.

خریداران اختیار خرید از افزایش قیمت آپشن و خریداران اختیار فروش از کاهش قیمت آپشن سود می‌برند. بنابراین وگا برای آپشن‌های خرید، مثبت و برای آپشن‌های فروش، منفی است. جدول زیر میزان حساسیت قراردادهای آپشن به تغییرات نوسان ضمنی را نشان می‌دهد.

فروشندگان آپشن وقتی نوسان ضمنی کاهش پیدا کند سود می‌کنند اما خریداران آپشن برعکس، وقتی نوسان ضمنی کاهش یابد ضرر می‌کنند.
وگا می‌تواند حتی بدون تغییر قیمت دارایی پایه تغییر کند چرا که به تغییرات نوسان ضمنی وابسته است. توجه داشته باشید که با نزدیک شدن زمان سررسید، وگا نیز کاهش می‌یابد.

کاربرد وگا در معاملات آپشن

معامله‌گران می‌توانند با ایجاد موقعیت‌های Vega-Neutral (خنثی از نظر وگا)، تاثیر نوسان ضمنی دارایی پایه را خنثی کنند.

ضریب رو چیست؟

ضریب رو (Rho) میزان تاثیر تغییر نرخ بهره روی قیمت آپشن را اندازه می‌گیرد. مثلا نشان می‌دهد اگر نرخ بهره ۱٪ تغییر کند، قیمت آپشن چقدر تغییر خواهد کرد.

اگر رو برای یک اختیار خرید ۰.۰۵ باشد و نرخ بهره 10٪ افزایش پیدا کند، قیمت آپشن ۰.5 واحد افزایش می‌یابد (با فرض ثابت ماندن سایر متغیرها). این در حالی است که برای اختیار فروش، عکس این حالت اتفاق می‌افتد.

نکته:

ضریب رو در آپشن‌های بی‌تفاوت (ATM) که زمان زیادی تا سررسید دارند، دارای بیشترین مقدار است.
اختیارهای خرید معمولا رو مثبت دارند، به این معنی که قیمت آن‌ها با افزایش نرخ بهره افزایش می‌یابد؛ در حالی که اختیارهای فروش معمولا رو منفی دارند چرا که قیمت آن‌ها با افزایش نرخ بهره کاهش می‌یابد.
رو برای اختیارهایی که سررسید دورتری دارند، بالاتر است چرا که تاثیر تغییرات نرخ بهره در دوره‌های طولانی‌تر بیشتر است.

کاربرد رو در معاملات آپشن

معامله‌گران از رو برای ارزیابی تاثیر احتمالی تغییرات نرخ بهره بر موقعیت‌های اختیار خود استفاده می‌کنند. این شاخص برای اوراق اختیار بلندمدت اهمیت بیشتری دارد که در بازار مالی ما وجود ندارد. همچنین رو توسط معامله‌گران برای هج کردن (کاهش ریسک) ریسک نرخ بهره استفاده می‌شود تا پرتفوی‌های خود را به گونه‌ای متعادل کنند که از ضررهای احتمالی ناشی از تغییرات نرخ بهره جلوگیری کنند. هرچه مقدار رو به صفر نزدیک‌تر باشد، حساسیت آپشن نسبت به تغییرات نرخ بهره کمتر است.

تفاوت دلتا، گاما، تتا و رو چیست؟

خلاصه‌ای از ضرایب پوشش ریسک و تفاوت آن‌ها با یکدیگر را در جدول زیر مشاهده می‌کنید:

نتیجه‌گیری

به دلیل این که قراردادهای اختیار معامله، ابزارهای مالی اهرمی بوده و دارای ریسک‌های خاصی هستند باید به خوبی آن‌ها را درک و مدیریت کنیم. زمانی که اقدام به خرید قرارداد آپشن می‌کنیم بیشترین ریسکی که متحمل می‌شویم محدود به مبلغ پرمیوم است که برای خرید آپشن پرداخت کرده‌ایم. این در حالی است که وقتی قرارداد آپشن را می‌فروشیم، ممکن است در صورت حرکت شدید بازار در خلاف جهت موقعیت ما، ضرر زیادی (حتی ضررهای نامحدود) را متحمل شویم. بنابراین از ضرایب پوشش ریسک کمک می‌گیریم تا ریسک‌های احتمالی را شناسایی و برای مدیریت آن‌ها اقدام کنیم و از تحمل زیان‌های بزرگ بپرهیزیم.