تفاوت موقعیت های باز و حجم معاملات در بازار آتی کالا

معامله‌گران بازار آتی کالا برای انجام معاملات خود، از تابلوخوانی بورس برای تصمیم‌گیری بهتر استفاده می‌کنند. یکی از موارد حائز اهمیت برای معامله‌گران در تابلو معاملات آتی کالا، تعداد موقعیت‌های باز است. تعداد موقعیت‌های باز در تابلو معاملات آتی در اغلب اوقات با حجم معاملات بازار آتی، متفاوت است. معمولا معامله‌گران تازه‌کار بر این عقیده‌اند که تعداد موقعیت‌های بازِ بازار باید با حجم معاملات برابر باشد.

در این مطلب سعی داریم در کنار تعریف موقعیت‌های باز در بازار آتی، به موجه بودن تفاوت بین تعداد موقعیت‌های باز و حجم معاملات در بازار آتی بپردازیم.

ثبت نام و دریافت کد آتی کالا

برای دریافت کد آتی کالا و شروع سرمایه‌گذاری در این بازار روی دکمه زیر کلیک کنید:

نکات کلیدی: 

تعریف موقعیت باز در قراردادهای آتی

در بازار دو طرفه آتی کالا، چنانچه معامله‌گری سفارش خرید (فروش) در سیستم ثبت کند و آن سفارش منجر به معامله شود، آن شخص دارای یک موقعیت باز خرید (فروش) است. تا زمانی که معامله‌گر سفارش معکوس یعنی سفارش فروش (خرید) نگذارد و آن سفارش منجر به معامله نشود، در اصطلاح گفته می‌شود که موقعیت (position) او باز است.

به عبارت بهتر، موقعیت‌هایی که تسویه نقدی یا فیزیکی نشده‌اند یا معامله معکوس روی آن‌ها صورت نگرفته است، موقعیت‌های باز نامیده می‌شوند.

رابطه بین تعداد موقعیت های باز و حجم معاملات

برای بررسی رابطه بین تعداد موقعیت های باز و حجم معاملات، مراحل انجام معامله و ایجاد موقعیت باز را با یک مثال عنوان می‌کنیم.

مرحله اول

فرض کنید در اولین روز کاری قرارداد آتی پسته، احمد یک سفارش خرید 90000 تومانی و محمود یک سفارش فروش 90000 تومانی در سیستم ثبت کنند. این دو سفارش باهم مچ می‌شود و معامله صورت می‌گیرد.

در این صورت حجم معاملات بازار در آن روز کاری برابر با 1 واحد و تعداد موقعیت بازِ بازار برابر با 1 واحد می‌شود.

نکته: در این شرایط، یک موقعیت باز خرید و یک موقعیت باز فروش در بازار وجود دارد. با این حال روی تابلوی معاملات آتی، تعداد موقعیت های بازِ بازار برابر با 1 واحد نمایش داده می‌شود. درواقع هر موقعیت باز روی تابلو معاملات آتی کالا، نشان‌دهنده یک موقعیت باز خرید و یک موقعیت باز فروش است.

مرحله دوم

محمود با ثبت یک سفارش خرید و مریم (معامله‌گر جدید) با ثبت یک سفارش فروش، یک معامله دیگر انجام می‌دهند. در این حالت فقط محمود از بازار خارج می‌شود و مریم به جای او وارد بازار می‌شود. در این حالت، حجم معاملات 2 واحد شده است اما تعداد موقعیت های بازِ بازار همچنان 1 واحد می‌ماند.

مرحله سوم

مریم هم با ثبت یک سفارش خرید و سارا (معامله‌گر جدید) با ثبت یک سفارش فروش، معامله‌ای دیگر را رقم می‌زنند. در اینجا تعداد معاملات بازار به 3 واحد می‌رسد اما تعداد موقعیت های باز همچنان 1 واحد است. در واقع یک قرارداد تعهدی باز در بازار وجود دارد که یک طرف این قرارداد، احمد با موقعیت باز خرید و طرف دیگر سارا با موقعیت باز فروش هستند.

این زنجیره با ورود معامله‌گران جدید و خروج معامله‌گران قبلی می‌تواند ادامه داشته باشد و بر حجم معاملات بیفزاید اما همچنان تعداد موقعیت های باز بازار 1 واحد باقی بماند.

مرحله چهارم

سعید با ثبت 5 سفارش خرید و زهرا با ثبت 5 سفارش فروش، 5 معامله دیگر در بازار انجام می‌دهند. در این مرحله تعداد موقعیت های باز به 6 موقعیت می‌رسد، در حالی که حجم معاملات برابر با 8 واحد می‌شود.

همان‌طور که در مثال بالا گفتیم، طی یک روز کاری حجم معاملات ممکن است با تعداد موقعیت های باز متفاوت باشد. دقت کنید همواره در تابلو معاملاتی حجم معاملات مربوط به معاملاتی است که در آن روز کاری به وقوع پیوسته است؛ در حالی که تعداد موقعیت های باز، تعداد موقعیت های باز از روز بازگشایی سررسید تا آن روز را نشان می‌دهد.

افزایش تعداد موقعیت های باز، در هر روز، نشان دهنده افزایش تعداد موقعیت خرید است یا فروش؟

با توجه به این که هر موقعیت باز در بازار آتی، در نتیجه اخذ یک موقعیت تعهدی باز خرید و یک موقعیت تعهدی فروش است، بنابراین این سوال صحیح نیست چرا که افزایش تعداد موقعیت های باز خرید، نشان‌دهنده افزایش تعداد موقعیت های خرید و فروش (هر دو) به یک میزان است. در واقع هنگامی که تعداد موقعیت باز در بازار 3 واحد افزایش می‌یابد، یعنی به طور هم‌زمان هم تعداد موقعیت باز خرید 3 واحد و هم تعداد موقعیت باز فروش 3 واحد افزایش می‌یابد.

سخن آخر

موقعیت‌های باز در بازار آتی که در نتیجه انجام معاملات ایجاد می‌شود با حجم معاملات متفاوت است. ممکن است در یک روز تعداد معاملات با تعداد موقعیت های باز برابر باشد، به شرطی که تمام معاملات انجام‌شده، باعث ایجاد یک موقعیت جدید در بازار شوند؛ نه این که در یک معامله، تنها جای دارنده موقعیت باز با یک معامله گر دیگر عوض شود. علاوه بر این، با توجه به این که حجم معاملات در تابلو معاملات آتی مربوط به معاملات همان روز است، تعداد موقعیت های باز، انباشتی از تعداد موقعیت های بازشده از روز بازگشایی سررسید تاکنون است؛ بنابراین متفاوت بودن حجم معاملات و تعداد موقعیت های باز بازار عجیب نیست.