مزایا و معایب صندوق های سرمایه گذاری
صندوقها، به عنوان پرکاربردترین روش سرمایهگذاری در بازار بورس شناخته میشوند. مهمترین دلیل این امر، تنوع بالا در ترکیب دارایی و استراتژی متفاوت صندوقها است که امکان سرمایهگذاری برای انواع تیپ شخصیتی را فراهم میکند. همه افراد اعم از ریسکپذیر یا رییکگریز با سرمایه اولیه زیاد یا کم، افراد متمایل به دریافت سود ثابت و حتی معاملهگران حرفهای بازار، میتوانند صندوق مطابق با اولویتهای خود را پیدا کنند. در ادامه این مطلب، ساختار، ویژگیها، انواع، مزایا و معایب صندوقهای سرمایه گذاری را بررسی میکنیم.
نکات کلیدی:
- صندوقهای سرمایهگذاری یکی از مهمترین ابزارهای سرمایهگذاری غیرمستقیم در بورس هستند که در آن، مدیریت دارایی به عهده تیم حرفهای (مدیر صندوق و کارشناسان) قرار میگیرد.
- امنیت صندوقها به واسطه مجوز سازمان بورس، نظارت مداوم، شفافیت اطلاعات در سایت رسمی صندوق و سامانههایی مثل فیپیران تامین میشود.
- صندوقها با تجمیع سرمایههای خرد و کلان، پرتفویی از داراییها (سهام، اوراق با درآمد ثابت، طلا، املاک و…) تشکیل میدهند و هر سرمایهگذار به نسبت واحدهای خود در سود و زیان شریک است.
- مهمترین انواع صندوقها شامل: سهامی، بخشی، اهرمی، املاک، درآمد ثابت، مختلط و طلا است که هرکدام سطح ریسک و بازده متفاوتی دارند و برای تیپهای مختلف ریسکپذیری مناسب هستند.
- صندوقها از نظر روش معامله به دو گروه ETF (قابل معامله در بورس) و صدور و ابطالی تقسیم میشوند؛ ETFها مثل سهام از طریق سامانههای آنلاین و صندوقهای صدور و ابطالی از طریق سامانه اختصاصی خود صندوق معامله میشوند.
- از مهمترین مزایا: کاهش ریسک از طریق تنوع دارایی، امنیت بالا، نقدشوندگی مناسب، امکان ورود با سرمایه کم، حذف ریسکهای فیزیکی (مثل سرقت طلا) و صرفهجویی در زمان و هزینه یادگیری بورس است.
- سرمایهگذاران میتوانند برای تقسیم ریسک، دارایی خود را میان چند صندوق مختلف (مثلا سهامی، طلا، درآمد ثابت) توزیع کنند.
- اصلیترین معایب صندوقها برای افراد حرفهای، نبود کنترل مستقیم بر ترکیب سبد و پرداخت کارمزد مدیریت است؛ در حالی که برای اغلب افراد، همین واگذاری مدیریت به متخصصان یک مزیت محسوب میشود.
- صندوقهای سرمایهگذاری، مناسبترین گزینه برای افرادی هستند که زمان یا دانش کافی برای معامله مستقیم در بازار ندارند و در عین حال میخواهند از فرصتهای بازارهای مختلف (بورس، طلا، مسکن و…) بهرهمند شوند.
صندوق سرمایه گذاری چیست؟
برای سرمایهگذاری در بازار بورس، دو روش مستقیم و غیر مستقیم وجود دارد. در روش مستقیم، سرمایهگذار شخصا وارد معامله میشود اما در روش غیر مستقیم، یک واسطه بین «سرمایهگذار» و «بازار سرمایه» وجود دارد که در قبال دریافت کارمزد، مسئولیت مدیریت دارایی را بر عهده میگیرد. واسطهها در حقیقت مجموعهای متشکل از مشاوران، معاملهگران خبره و کارشناسان بورسی هستند که در قالب «شرکت سبدگردان» یا «صندوق سرمایهگذاری» به فعالیت میپردازند.
- سبدگردانی اختصاصی، معمولا مخصوص سرمایهگذارانی با دارایی هنگفت است. در این روش، شرکت سبدگردان وظیفه تشکیل سبد دارایی مطابق با اولویتها و تیپ شخصیتی فرد و مدیریت آن را بر عهده دارد و سرمایهگذار از سود بازار منتفع میشود.
- صندوق نوعی نهاد مالی است که با تجمیع دارایی افراد، به سرمایهگذاری در زمینههای مختلف میپردازد و در نهایت هر فرد به نسبت مقدار سرمایهگذاری، از سود بهرهمند میشود. مزایا و معایب صندوق های سرمایه گذاری، وابسته به انتخاب افراد است. بنابراین در قدم اول باید با انواع صندوق و نحوه فعالیت هر کدام آشنا شویم.
امنیت صندوق های سرمایه گذاری
برای بررسی امنیت صندوقهای سرمایهگذاری، ابتدا باید تفاوت «صندوق» و «صندوق سرمایه گذاری» را درک کنیم. صندوقها انواع مختلفی دارند که توسط اشخاص، نهادها، سازمانها و… با هدفی خاص تاسیس میشوند و در سطح داخلی یا جهانی به فعالیت میپردازند. صندوق بازنشستگی، صندوق فرهنگیان و صندوق بینالمللی پول، نمونهای از این صندوقها هستند.
اما واژه «سرمایهگذاری» در نام صندوق، نوع فعالیت آن را مشخص میکند و هدف ما بررسی امنیت «صندوق های سرمایه گذاری» است. البته در بیشتر مقالات، گفتگوها، متون و… واژه «صندوق» به تنهایی به کار میرود اما در سایت رسمی صندوقها، عبارت «صندوقهای سرمایهگذاری …» به صورت کامل درج میشود. صندوقهای سرمایهگذای توسط شرکتهای کارگزاری یا نهادهای مالی مورد تایید سازمان بورس تاسیس میشوند. برای تاسیس هر صندوق، دریافت مجوز از سازمان بورس الزامی است. تمام صندوقها تحت نظارت مستقیم این سازمان به فعالیت میپردازند. تمام صندوقهای سرمایهگذاری دارای یک سایت رسمی هستند که نام کامل، نوع، نحوه خرید و فروش واحدها، ارکان، موسس، مجوزها، امیدنامه، اساسنامه، بازده در دورههای قبلی، نحوه پرداخت سود و مابقی جزئیات صندوق در آن درج میشود.
بنابراین امنیت صندوق های سرمایه گذاری، از طرف سازمان بورس و به واسطه صدور مجوز برای صندوق، موسس صندوق و تایید آنها در سایتهای رسمی سازمان، تضمین میشود. برای بررسی اطلاعات کارگزاران و مابقی موسسها، سایت رسمی بورس به آدرس seo.ir و برای بررسی اطلاعات صندوقها، سامانه فیپیران (مرکز پردازش اطلاعات مالی ایران) به آدرس fipiran.com معتبرترین مراجع هستند. شفافیت، بهروزرسانی مرتب و دسترسی آسان به همه اطلاعات در این سایتها، یکی از بزرگترین مزایای صندوق های سرمایه گذاری است.
صندوق های سرمایه گذاری چطور کار می کنند؟
در تصویر زیر خلاصهای از بخشهای قبلی، شامل: جایگاه صندوقهای سرمایهگذاری، کارگزاران بورس، نهادهای مالی، سامانههای معاملاتی و نحوه نظارت سازمان بورس بر عملکرد بخشها و اجزای مختلف بازار سرمایه را مشاهده میکنیم اما مسیر بین سرمایهگذاران، صندوقهای سرمایهگذاری و بازار سرمایه همچنان مبهم است. در ادامه وارد این مسیر میشویم و به مهمترین سوالات کاربران یعنی: «صندوقهای سرمایه گذاری چطور کار می کنند؟»، «انواع صندوق سرمایهگذاری چیست؟»، «سود و ریسک صندوق ها چگونه است؟» و «مزایا و معایب صندوق های سرمایه گذاری چیست؟» پاسخ میدهیم.
متولیان صندوقهای سرمایهگذاری، از طریق جمعآوری سرمایههای خرد و کلان افراد، منابع مالی صندوق را تامین میکنند. این منابع صرف خرید سهام کمریسک، پرریسک، داراییهای طلا محور، سپرده بانکی، اوراق مشارکت و… میشود، که اصطلاحا به آن سبد دارایی یا پرتفوی صندوق میگوییم. البته نسبت داراییها در انواع صندوق متفاوت است، در همه صندوقها تمام داراییها وجود ندارد و نوع و مقدار دارایی بر اساس قانون خاصی تعیین میشود.
بیشتر بخوانید: صندوق بخشی چیست؟
در تصویر زیر غالب منابع صندوق، صرف خرید سهام پرریسک و پر سود، کمریسک با سود پایینتر و… شده است و همانطور که در بخش دوم تصویر مشاهده میکنید، کل این دارایی به واحدهایی با ارزش و وزن برابر تقسیم میشود. یعنی در تمام واحدها سهام، پرریسک، کم ریسک و… به یک اندازه وجود دارد و ارزش ریالی واحدها نیز برابر است. به عنوان مثال در تصویر زیر ارزش کل دارایی ۱۰۰ میلیارد تومان و ارزش هر واحد ۱۰۰۰ تومان است.
پس اگر مبلغ سرمایهگذاری یک فرد در این زمان ۵۰ هزار تومان باشد، ۵۰ واحد از صندوق متعلق به او است و فرد دیگری با سرمایهگذاری به مبلغ ۵۰۰ هزار تومان، ۵۰۰ واحد صندوق را خریداری کرده است. این مدل تقسیم دارایی جزو مهمترین قوانین و از بزرگترین مزایای صندوقهای سرمایهگذاری محسوب میشود. اگر سوال «صندوقهای سرمایه گذاری چطور کار می کنند؟» را به سه قسمت تقسیم کنیم، تا اینجا پاسخ قسمت اول یعنی «چگونگی تامین منابع و تقسیم آن بین داراییهای مختلف» متوجه شدهایم. حال به دو بخش بعدی یعنی «نحوه خرید واحدهای صندوق توسط» و «سود صندوق های سرمایه گذاری» میپردازیم و در ادامه، مزایا و معایب صندوقهای سرمایهگذاری را بررسی میکنیم.
انواع صندوق های سرمایه گذاری
صندوقهای سرمایهگذاری بر اساس ترکیب دارایی و روش انجام معاملات، به انواع مختلفی تقسیم میشوند. از آن جایی که بررسی همه انواع صندوق های سرمایه گذاری، کاری زمانبر و بسیار پیچیده است، در ادامه با مهمترین انواع صندوقهای سرمایهگذاری در بورس آشنا میشویم:
صندوق در سهام (صندوق سهامی)
بخش عمده دارایی این صندوق در سهام شرکتهای بورسی سرمایهگذاری میشود. ریسک و بازدهی بالایی دارد. مدیریت آن بر عهده تیمی از مدیران و کارشناسان است.
صندوق بخشی
صندوق بخشی در یک صنعت یا حوزه خاص مانند فناوری، انرژی یا سلامت سرمایهگذاری میکند. ریسک و بازدهی آن وابسته به وضعیت صنعت مربوطه است.
- صندوق اهرمی
این صندوق با استفاده از ابزارهای مالی، امکان افزایش بازدهی را با ریسک بیشتر فراهم میکند. در صورت کاهش ارزش داراییها، زیان بیشتری نیز ممکن است به وجود آید.
- صندوق املاک
صندوق املاک در املاک و مستغلات سرمایهگذاری میکند و سود آن از اجاره یا فروش املاک حاصل میشود. ریسک آن به وضعیت بازار و املاک وابسته است.
- صندوق درآمد ثابت
عمده سرمایهگذاری صندوق درآمد ثابت در ابزارهای کمریسک مانند سپردههای بانکی و اوراق مشارکت است. سود آن نسبتا ثابت و کمی بالاتر از سود سپردههای بانکی است.
- صندوق مختلط
این صندوق، ترکیبی از سهام و ابزارهای درآمد ثابت را داراست و سود و ریسک آن وابسته به شرایط بازار و استراتژیهای صندوق است.
- صندوق طلا
این صندوق در داراییهای مبتنی بر طلا سرمایهگذاری میکند و عملکرد آن وابسته به قیمتهای داخلی و جهانی طلا است. یکی از مزایای آن حذف ریسک سرقت است.
نحوه خرید و فروش صندوق های سرمایه گذاری
خرید و فروش صندوق های سرمایه گذاری، در واقع به معنی خرید و فروش واحدها یا یونیتهای صندوق است که به یکی از روشهای زیر انجام میشود:
قابل معامله در بورس (ETF)
صندوق های سرمایه گذاری ETF یا «قابل معامله در بورس» به آن دسته از صندوقهایی گفته میشود که روش معامله آنها مشابه روش خرید و فروش سایر نمادهای بورسی است. به عبارت بهتر، معاملهگران میتوانند برای خرید و فروش واحدهای صندوقهای ETF، به سامانههای معاملاتی مانند آساتریدر مراجعه کنند. سپس باید نماد صندوق مورد نظر را در این سامانه جستجو و برای خرید یا فروش آن اقدام کرد.
مبتنی بر صدور و ابطال
خرید و فروش صندوق های سرمایه گذاری مبتنی بر صدور و ابطال، در بعضی صندوقها با مراجعه حضوری و در بیشتر آنها از طریق مراجعه به سایت و استفاده از پنل معاملاتی مخصوص انجام میشود.
نکات:
- روش معاملات واحدها، حتما در سایت صندوق درج میشود.
- نحوه خرید و فروش صندوق های سرمایه گذاری، ارتباطی به نوع آن (سهامی، درآمد ثابت، مختلط یا…) ندارد. ممکن است یک صندوق درآمد ثابت، صدور و ابطالی باشد و صندوق درآمد ثابت دیگری، روش ETF (قابل معامله در بورس) را برای انجام معاملات انتخاب کند.
- حتما در سایت صندوق، جزئیات خرید و فروش واحدها، مثلا حداقل فاصله زمانی بین خرید تا فروش و… را چک کنید. این جزئیات بر اساس اولویت شما، میتواند جزو مزایا یا معایب صندوق سرمایه گذاری به شمار آید.
خرید و فروش صندوق های آگاه
گروه آگاه همواره در تلاش است با ارائه محصولات و خدمات جدید، باعث تسهیل فرایند معاملات برای معاملهگران شود. آگاه من، یکی از محصولات جدید این گروه است که با هدف ساده کردن فرایند خرید و فروش صندوقهای سرمایهگذاری طراحی شده است. در حال حاضر کاربران آگاه میتوانند از طریق آگاه من، تمام صندوقهای تحت مدیریت این گروه (اعم از ETF و صدور و ابطالی) را خرید و فروش کنند.
برای ورود به آگاه من روی لینک زیر کلیک کنید:
نکته: لازم به ذکر است امکان خرید و فروش صندوقهای صدور و ابطالی تحت مدیریت آگاه، در سامانه آساتریدر هم فراهم شده است.
مزایا و معایب صندوق های سرمایه گذاری
از ابتدای مقاله تاکنون، چندین بار به مزایای صندوق های سرمایه گذاری اشاره کردیم. حال قصد داریم مزایا و معایب صندوق های سرمایه گذاری را دقیقتر بررسی کنیم.
مزایای صندوق های سرمایه گذاری
- امنیت بالای صندوق های سرمایه گذاری و نظارت سازمان بورس اولین مزیت صندوقها است.
- کاهش ریسک سرمایه گذاری دومین مزیت مهم به حساب میآید. معاملهگران حرفهای بورس، معمولا بخشی از دارایی خود را در صندوقها سرمایهگذاری میکنند. تقسیم دارایی موجب کنترل ریسک و انتخاب صندوق برای این کار، باعث کاهش ریسک سرمایه گذاری میشود.
- صندوقهای سرمایهگذاری تنوع بسیار زیادی دارند و هر فرد بنا برای تیپ شخصیتی و اولویتهای خود، میتواند گزینه مناسب را پیدا کند.
- یکی دیگر از مزایای صندوق های سرمایه گذاری، نبود محدودیت برای انتخاب چند صندوق متفاوت است. بیشتر افراد ناآشنا با بازارهای مالی، برای تقسیم دارایی و کنترل ریسک دچار مشکل میشوند اما با تقسیم سرمایه بین انواع صندوق سهامی، طلا و… به راحتی میتوان این کار را انجام داد.
- نقدشوندگی صندوق های سرمایه گذاری بسیار بالا است و برای خرید و فروش واحدها، نیاز به دانش تخصصی، تخمین زمان مناسب و… نیست.
- صندوق های سرمایه گذاری راه ورود سرمایههای خرد به بازار طلا، مسکن، بورس و… هستند. اگرچه برای فعالیت مستقیم در بازار بورس نیازی به سرمایه کلان نداریم اما در بازاری مثل مسکن، نیاز به سرمایه هنگفت و نقدشوندگی پایین موانع اصلی هستند که با سرمایهگذاری در صندوق املاک این موانع حذف میشوند.
- حذف ریسک سرقت (مثلا در طلا)، ریسک کلاهبرداری در قراردادهای ملک، مسکن و… هم جزو مزایای مهم صندوق های سرمایه گذاری است.
- سرمایه گذاری در صندوق، موجب صرفهجویی در زمان و هزینه میشود. یادگیری مهارتهای بورسی و تکنیکهای معاملهگری نیاز به صرف زمان و هزینه دارد و حتی در صورت برخورداری از دانش لازم، حضور روزانه در بازار یکی از چالشهای افراد پرمشغله است. بنابراین صندوق های سرمایه گذاری بهترین انتخاب برای صرفه جویی در وقت و هزینه هر دو گروه به حساب میآید.
معایب صندوق های سرمایه گذاری
معایب صندوق های سرمایه گذاری در بورس در مقایسه با مزایای آن ناچیز است و معمولا فقط برای افراد متخصص و حرفهای مطرح میشود.
- نداشتن تسلط بر مدیریت سبد دارایی، برای بسیاری از معاملهگران حرفهای قابل قبول نیست! اگرچه صندوقها تنوع بالا و استراتژیهای مختلفی دارند، معاملهگران صندوق مطابق با اولویتهای خود را انتخاب میکنند و در صورت نارضایتی، میتوانند واحدها را به فروش برسانند اما به هر حال سرمایهگذار نقشی در انتخاب سهام و مواردی از این قبیل ندارد و معاملهگران حرفهای چندان متمایل به سرمایهگذاری هنگفت در صندوقها نیستند.
- یکی دیگر از معایب صندوق های سرمایه گذاری، هزینه مدیریت و کارمزد است. البته مبلغ کارمزد در انواع صندوقها یکسان نیست، مبلغ کل بین تمام سرمایهگذاران تقسیم میشود و مباحثی چون معافیت مالیاتی و کارمزد بسیار کم در بعضی انواع (مثلا صندوقهای درآمد ثابت) مطرح است اما به هر حال عدهای، پذیرش ریسک سرمایهگذاری مستقیم و پرداخت نکردن هزینههای صندوق را ترجیح میدهند.
- صندوقهای سرمایهگذاری پر بازدهترین روش برای افرادی با محدودیت زمانی یا دانش بورسی کم محسوب میشوند اما افراد حرفهای و متخصص، ممکن است بتوانند از طریق معاملات مستقیم سود بیشتری به دست آورند.
سخن آخر
صندوق های سرمایه گذاری به دلیل امنیت، تنوع و نقشوندگی بالا، بازده خوب، بینیازی از سرمایه اولیه هنگفت، مدیریت حرفهای و سهولت خرید و فروش، پرکاربردترین روش سرمایهگذاری در ایران هستند. از آن جایی که برای اغلب بازارها (طلا، مسکن، بورس، سهام، استارتآپ و…) صندوق مشابهی طراحی شده است، شناخت انواع صندوقها، یادگیری روش انجام معاملات و آشنایی با مزایا و معایب صندوق های سرمایه گذاری برای افراد فعال در بازارهای سرمایه یک ضرورت به حساب میآید.
