شرکت تامین سرمایه چه تفاوتی با بانکداری سرمایه‌گذاری دارد؟

صنعت بانکداری سرمایه‌گذاری یکی از پیشگامان صنایع در بخش خدمات مالی است که طی سالیان متمادی موفق به ارائه خدمات متنوع در حوزه تامین مالی، ادغام و تملیک، تغییر ساختار و مدیریت دارایی شده است. نهادهای ارائه‌دهنده این خدمات در سطح بین‌المللی با عنوان بانک سرمایه‌گذاری و در ایران با عنوان شرکت‌های تامین سرمایه شناخته می‌شوند. در ادامه به تعریف این دو نهاد می‌پردازیم و تفاوت بانکداری سرمایه‌گذاری با شرکت‌های تامین سرمایه را بررسی می‌کنیم.

نکات کلیدی:

تاریخچه صنعت تامین سرمایه

تاریخچه صنعت تامین سرمایه به اوایل قرن ۱۹ میلادی باز می‌گردد. طی سال‌های ۱۸۲۰ تا ۱۸۳۰ اوراق قرضه خارجی در لندن منتشر و سرمایه ناشی از انتشار آن، به سایر کشورها از جمله آمریکا منتقل شد. اولین پذیره‌نویسی رسمی در سال ۱۸۷۰ در آمریکا انجام گرفت و در سال ۱۸۷۹ از این نهاد مالی برای تامین سرمایه لازم جهت تاسیس اولین نیروگاه تولید برق کمک گرفته شد. در سال ۱۸۸۵ سندیکای تامین سرمایه در وال استریت رواج یافت. در اوایل قرن بیستم، فعالیت‌های بانکداری سرمایه‌گذاری به شکلی غیررسمی رواج و پس از وقوع بحران ۱۹۲۹، این گونه نهادها مکررا ورشکست شدند و طی قوانین مختلف، فعالیت آن‌ها از شرایط نظام بانکی خارج شد. در سال ۱۹۸۷، بازار سهام لندن سقوط کرد و بانکداری سرمایه‌گذاری آمریکایی به سرعت به بازار مالی جهانی وارد شد.

نخستین تامین سرمایه مدرن (به معنای امروزی) در میانه جنگ داخلی آمریکادر فیلادلفیا آغاز به کار کرد اما در حقیقت این صنعت، از قرن نوزدهم میلادی فعالیت خود را آغاز کرد. به نحوی که بسیاری از بانک‌های خصوصی و صرافی‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات اعتباری، کارکرد بانکداری سرمایه‌گذاری را به کسب و کار خود افزودند. پس از توسعه کمی و کیفی شرکت‌های تامین سرمایه در آمریکا و تنیدگی آن‌ها با بانک های تجاری، فعالیت‌هایی علیه آنان برای جدایی‌شان از صنعت بانکداری در  Banking Act آغاز شد. در دوره‌ای طولانی از تاریخ این صنعت (از سال ۱۹۳۳)، قانون جامعی برای فعالیت آن‌ها تبیین شد و به اجرا درآمد.

در دهه ۹۰ میلادی شرکت‌های تامین سرمایه، شتاب‌دهنده اصلی سیستم پولی به حساب می‌آمدند و همسو با تقاضاهای بازار در حوزه ابزارهای سرمایه‌گذاری و تامین مالی به موفقیت‌های چشمگیری دست یافته بودند. همین موضوع موجب لغو قانون تفکیک بانک‌های سرمایه‌گذاری از بانک‌های تجاری در این زمان شد. بنابراین در دهه ۹۰ میلادی، به بانک‌های تجاری این اجازه داده شد که از طریق شرکت‌های زیرمجموعه، به فعالیت بانکداری سرمایه‌گذاری بپردازند. از سال ۲۰۰۰ به بعد، حوزه فعالیت این نهادها به سرعت گسترش یافت و بانکداری سرمایه‌گذاری و تجاری و ایجاد هلدینگ‌های خدمات مالی رشد چشمگیری داشتند، به طوری که فعالیت‌های آن‌ها تا حد زیادی جهانی شده است و سریعا به تحولات و نیازهای جهانی واکنش نشان می‌دهند. از سویی الزامات و پیچیدگی‌های صنعت مالی کمک کرد تا نهادهای تامین سرمایه کوچک اما قدرتمند در کنار بزرگ‌ترین بانک‌ها در صنعت تامین مالی و مدیریت دارایی ایفای نقش کنند و توسعه فراوانی یابند. در ایران نیز با توجه  به تجارب جهانی، توسعه و بزرگ شدن صنعت بانکداری سرمایه‌گذاری اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد.

شرکت‌های تامین سرمایه

شرکت‌های مختلف تامین سرمایه متناسب با استراتژی‌ها و برنامه‌های خود، خطوط کسب و کار متنوعی دارند که کاملا به سیاست‌های شرکت بستگی دارد. توجه داشته باشید که در کشور ما، سیستم تامین سرمایه به جای بانکداری سرمایه‌گذاری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

عمده خطوط کسب و کار شرکت‌های تامین سرمایه در دنیا عبارتند از:

• مدیریت دارایی
• سرمایه‌گذاری‌های متعارف یا جایگزین
• مدیریت ثروت
• تامین مالی
• تامین مالی سرمایه‌ای و مبتنی بر بدهی
• خدمات اعتباری و وام
• تامین مالی بین‌الملل
• خدمات ادغام و تملیک
• مشاوره
• تحلیل و مطالعات کلان
• طراحی ابزارهای جدید مالی و سرمایه‌گذاری

این روش با ارائه خدمات به صنایع گوناگون، طیف گسترده‌ای از مشتریان با درخواست‌های متنوع حوزه مالی را جذب کرده است.

صنعت تامین سرمایه در ایران

طبق قانون سازمان بورس و اوراق بهادار ایران، شرکت تامین سرمایه شرکتی است که به عنوان واسط بین ناشر اوراق بهادار و عامه سرمایه‌گذاران فعالیت می‌کند و می‌تواند فعالیت‌های کارگزاری، معامله‌گری، بازارگردانی، مشاوره سبدگردانی، پذیره‌نویسی، تعهد پذیره‌نویسی و فعالیت‌های مشابه را با اخذ مجوز از سازمان بورس و اوراق بهادار انجام دهد. در ایران قبل از انقلاب اسلامی تعدادی از بانک‌های توسعه‌ای از جمله بانک توسعه صنعتی و معدنی ایران، بانک توسعه سرمایه‌گذاری ایران، شرکت خدمات مالی ایران و شرکت سرمایه‌گذاری ملی ایران، تاسیس شدند که بعضی از وظایف شرکت‌های تامین سرمایه را انجام می‌دادند. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با ملی شدن بانک‌ها و صنایع و در نتیجه رکود بازار سرمایه، فعالیت این بانک‌ها متوقف شد. با این حال تسریع روند واگذاری شرکت‌های دولتی به بخش خصوصی در پی ابلاغ سیاست‌های اجرایی اصل ۴۴ قانون اساسی، تاسیس شرکت‌های تامین سرمایه را ضرورت بخشید و در همین راستا مجوز فعالیت دو شرکت تامین سرمایه نوین و امین توسط سازمان بورس و اوراق بهادار در سال ۱۳۸۷ صادر شد.

علاوه بر دو شرکت تامین سرمایه نوین و امین، پنج شرکت دیگر تا پایان سال ۱۳۹۰ توانستند مجوز فعالیت در این زمینه را کسب کنند. شرکت‌های تامین سرمایه فعال در کشور را در جدول زیر مشاهده کنید:

توجه داشته باشید جزئیات مربوط به این شرکت‌ها را می‌توانید در وبسایت نهادهای مالی دارای مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار مشاهده کنید.

تفاوت بانکداری سرمایه‌گذاری و شرکت تامین سرمایه

تا این جا با بانکداری سرمایه‌گذاری و شرکت‌های تامین سرمایه آشنا شدیم. ممکن است این دو شرکت به دلیل هم‌پوشانی حوزه فعالیت‌ها یکی در نظر گرفته شوند. با این حال می‌توان گفت در عملکرد این دو شرکت تفاوت‌هایی وجود دارد، از جمله:

• بانک‌های تجاری به جذب سپرده افراد می‌پردازند اما شرکت‌های تامین سرمایه مجاز به این کار نیستند.
• بانک‌های سرمایه‌گذاری به سرمایه‌گذاری دائمی وجوه خود می‌پردازند اما این موضوع درباره شرکت‌های تامین سرمایه صدق نمی‌کند.

تامین سرمایه جمعی یا کراد فاندینگ

کراد فاندینگ (Crowd Funding) فرایند تامین مالی جمعی یا سرمایه‌گذاری جمعی است که با روش‌های مختلفی انجام می‌شود. در کرادفاندینگ، منابع مالی مورد نیاز برای یک کسب و کار برای شروع کار، پیاده‌سازی پروژه‌ها یا طرح‌های مختلف تامین می‌شود. نکته قابل توجه آن است که کراد فادینگ تنها با اهداف اقتصادی پیاده نمی‌شود بلکه امکان پیاده‌سازی این روش برای تامین مالی طرح‌های نیکوکاری هم وجود دارد.

معمولا کرادفاندینگ به روش‌های مختلف انجام می‌شود، از جمله:

1. تامین مالی مبتنی بر پاداش
2. تامین مالی به صورت وام
3. تامین مالی به صورت اهدا (donation)
4. تامین مالی به صورت مشارکت

ساز و کار فرایند تامین مالی جمعی یا کراد فاندینگ بر چند وجه استوار است. اولین وجه، سرمایه‌گذار است که به هر دلیل قصد دارد منابع مالی خود را به طرح‌ موجود اختصاص دهد. وجه بعدی، سرمایه‌پذیر است که به دنبال کسب حمایت مالی برای کسب و کار خود و به منظور ارزش‌آفرینی است. وجه آخر هم پلتفرم کراد فاندینگ یا سکوی مالی است که رابطه بین دو وجه دیگر را برقرار می‌کند. معمولا پلتفرم‌های تامین مالی جمعی نقش رابطه‌گری دارند نه واسطه‌گری.

واسطه‌گری در این تعریف به این معنا است که پلتفرم منابع مالی را از سرمایه‌گذار دریافت و در طرح‌های دلخواه سرمایه‌گذاری می‌کند. در مقابل، رابطه‌گری در این تعریف به این معنا است که پلتفرم تامین مالی، سرمایه‌گذار را مستقیما به سرمایه‌پذیر وصل می‌کند. اساس کار کراد فاندینگ هم بر رابطه‌گری استوار است.

از مزایای استفاده از ساز و کار تامین مالی جمعی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• جذب سرمایه با سرعت بالا
• بازاریابی از مسیر پلتفرم تامین سرمایه
• کسب اعتبار بیشتر در بازار
• شفافیت بالا و ایجاد رابطه

در حال حاضر شرکت‌های متعددی در حوزه تامین سرمایه جمعی در کشور ما فعالیت می‌کنند. این شرکت‌ها مجوز فعالیت خود را از سازمان بورس و اوراق بهادار دریافت کرده‌اند. از این شرکت‌ها ممکن است در یک حوزه مشخص فعالیت کنند یا محدودیتی برای پذیرش پروژه نداشته باشند.

سخن آخر

صنعت بانکداری سرمایه‌گذاری در جهان یکی از مهم‌ترین و فعال‌ترین صنایع در حوزه ارائه خدمات مالی است. متقاضیان منابع مالی در قالب اشخاص حقوقی، برای تهیه اعتبارات میان‌مدت و بلندمدت به بانک‌های سرمایه‌گذاری بین‌المللی مراجعه می‌کنند. در ایران هم پس از اجرای طرح‌های خصوصی‌سازی، ارائه این خدمات توسط شرکت‌های تامین سرمایه آغاز شد و همچنان ادامه دارد. به تازگی روش جدیدی برای تامین سرمایه هم ارائه شده است که کراد فاندینگ یا تامین مالی جمعی نامیده می‌شود. در این روش با مشارکت تعدادی سرمایه‌گذار، همه یا بخشی از منابع مالی مورد نیاز برای یک طرح یا شروع به کار یک شرکت، تامین می‌شود.