قراردادهای آتی قراردادهایی هستند که به خودی خود ارزش ندارند و ارزش خود را از یک دارایی پایه در بازار نقد می‌گیرند. قیمت آتی و نقد کالایی خاص، همواره با هم اختلاف دارند و در برهه‌هایی از زمان این اختلاف ممکن است کم یا زیاد شود. در این مطلب قصد داریم به بررسی دو مفهوم مرتبط با این اختلاف قیمت، یعنی وضعیت کنتانگو در بازار آتی (contango) و وضعیت بک واردیشن (backwardation) بپردازیم.
برای ورود به سامانه ابزارهای نوین کالایی آگاه و شروع سرمایه‌گذاری در این بازار روی لینک زیر کلیک کنید:
نکات کلیدی
- اگر قیمت آتی کالایی خاص، بیشتر از قیمت نقد پیشبینی شده توسط سرمایهگذاران باشد، وضعیتی پیش میآید که به آن کنتانگو (contango) میگویند.
- اگر قیمت نقد مربوط به کالایی خاص بیشتر از قیمت آتی مربوط به همان کالا باشد، وضعیت بک واردیشن (backwardation) اتفاق می‌افتد.
- قراردادهای آتی ارزش ذاتی ندارند و ارزش خود را از دارایی پایه می‌گیرند.
- سرمایهگذاران با توجه به وضعیت بازار (کنتانگو یا بک واردیشن) می‌توانند موقعیت تعهدی مناسب را اخذ کنند.
- کسب سود از بک واردیشن نیازمند رصد چند ماهه بازار و تحلیل دقیق است.
منظور از وضعیت کنتانگو در بازار آتی چیست؟
قیمت دارایی پایه‌ای که قراردادهای آتی روی آن تعریف شده‌اند، همیشه در حال تغییر است. یکی از دلایل عمده این تغییرات می‌تواند وضعیت عرضه و تقاضا باشد. سرمایهگذاران با توجه به قیمت نقدی کالا، در مورد روند قیمت کالا گمانه‌زنی‌هایی دارند. حال اگر قیمت آتی کالایی خاص، بیشتر از قیمت نقد پیشبینی شده توسط سرمایهگذاران باشد، وضعیتی پیش میآید که به آن کنتانگو (contango) میگویند. نام دیگر کنتانگو ، فورواردیشن (forwardation) است.
مفهوم بک واردیشن (Backwardation) چیست؟
چنانچه عکس پدیده کنتانتگو را در بازار شاهد باشیم، یعنی قیمت نقد مربوط به کالایی خاص بیشتر از قیمت آتی مربوط به همان کالا باشد، وضعیت بک واردیشن (backwardation) اتفاق می‌افتد. طبق تجربه‌ای که در بازارهای جهانی وجود دارد، بک واردیشن پدیده‌ای نادر و حاصل یک بحران (جنگ، آب و هوا، تقاضای غیرمعمول) است.
به طور مثال چنانچه تولید و عرضه نفت پالایشگاه آرامکو عربستان به دلیل بحران منطقه‌ای (با فرض نبود ذخایر عظیم نفتی در آرامکو) کاهش یابد، ممکن است قیمت هر بشکه نفت به صورت مقطعی بالا رود. در چنین شرایطی قیمت نقدی نفت احتمالا بیشتر از قیمت آتی خواهد بود. به دلیل این که سرمایهگذاران و سفته‌بازان قیمت نقدی را متورم می‌بینند، پیشبینی می‌کنند قیمت نقد و آتی به سمت همدیگر همگرا شوند؛ بنابراین در بازار نقد، فروش استقراضی و در بازار آتی موقعیت تعهدی خرید را اخذ می‌کنند.
بیشتر بخوانید: کارمزد معاملات قراردادهای آتی کالا
مثالی در مورد کنتانگو و بک واردیشن
فرض کنید تاجری با باغدار پسته قرارداد می‌بندد که یک تن پسته را با قیمت هر کیلو 183 هزار تومان با سرسید سه ماه آینده از او بخرد؛ قیمت نقدی پسته در بازار 185 هزار تومان است.
سناریو اول
پس از انعقاد قرارداد، واسطه‌گری پیشنهاد فروش قرارداد آتی را به قیمت هر کیلو 190 هزار تومان به تاجر می‌دهد، یعنی تاجر قرارداد آتی را به واسطه‌گر بفروشد. در حال حاضر قیمت پیشنهادی واسطه‌گر بیشتر از قیمت آتی توافق‌شده مابین تاجر و باغدار پسته است. این مثالی از وضعیت کنتانگو در بازار آتی است.
سناریو دوم
تاجر پیشنهاد را از واسطه‌گری مبنی بر فروش روی قیمت 184000 تومان می‌گیرد و تاجر بنا به پیشبینی که از آینده دارد این پیشنهاد را می‌پذیرد. در چنین حالتی، قیمت قرارداد آتی و نقدی نشان‌دهنده وضعیت بک واردیشن است.
نمودار بالا با فرض تغییر جزئی قیمت آتی طی چند ماه طراحی شده است.
جدول زیر مثالی در مورد بک واردیشن زیره هند است که در سال 2019 اتفاق افتاد.
سخن آخر
همانطور که گفتیم احتمال وقوع بک واردیشن پایین است. حتی در صورت وقوع، کسب سود از این فرصت، مستلزم رصد چند ماهه بازار است. وضعیت کنتانگو در بازار آتی بیشتر دیده می‌شود. یعنی قیمت آتی بیشتر از قیمت نقدی مربوط به کالایی خاص است، بنابراین سرمایهگذاران باید با توجه به شرایط بازار برای اخذ موقعیت تعهدی مناسب اقدام کنند.
