صندوقهای بازنشستگی نوعی از صندوقهای سرمایهگذاری هستند با این تفاوت که سرمایهگذاران مبلغ مشخصی را به صورت دورهای به آن پرداخت میکنند تا در دوران بازنشستگی خود، از محل سود این صندوقها مستمری بگیرند. این صندوقها، راهکاری نوین برای تامین مالی سرمایهگذار در دوران بازنشستگی هستند و برای کسب اطمینان از پوشش هزینههای زندگی در دوران کهن سالی طراحی شدهاند.
پوشش دادن هزینه زندگی در سالهای از کار افتادگی، دغدغهای است که هر شخصی در طول سالهای کاری خود با آن مواجه خواهد شد. تقریبا همه ما از خدمات بیمه تامین اجتماعی برای تامین هزینههای خود در سالهای بازنشستگی استفاده میکنیم اما باید به این نکته اشاره کنیم که بیمه بازنشستگی تنها راه نجات شاغلین در دوران بازنشستگی نیست.
اخیرا صندوقهای بازنشستگی به یکی از محبوبترین گزینهها در بازار بورس تبدیل شدهاند. به همین دلیل در ادامه به معرفی صندوق سرمایهگذاری بازنشستگان، انواع و نحوه عملکرد آن میپردازیم.
نکات کلیدی:
- هدف اصلی از طراحی و تاسیس صندوقهای سرمایهگذاری بازنشستگان، تامین مالی سرمایهگذار در دوران بازنشستگی است.
- صندوقهای بازنشستگی به صندوقهای (تقریبا) اجباری دولتی مانند سازمان تامین اجتماعی گفته میشود.
- صندوقهای بازنشستگی تکمیلی توسط سازمانهای خصوصی تاسیس میشوند و سرمایهگذاری در آنها اختیاری است.
- صندوق بازنشستگی تکمیلی، به نوعی مکمل حقوق بازنشستگی اصلی است. با کمک این صندوق، درآمد افراد در دوران بازنشستگی افزایش پیدا میکند و به رفاه مالی میرسند.
- صندوقهای بازنشستگی تکمیلی به سه نوع: صندوق بازنشستگی تکمیلی سهامی، شاخصی و صندوق در صندوق تقسیم میشوند.
- تامین مالی دوران بازنشستگی، کاهش وابستگی به سیستمهای حمایتی دولتی، قانونمندی ساختار و شفافیت اطلاعات، از مهمترین مزایای صندوقهای بازنشستگی تکمیلی هستند.
صندوق سرمایه گذاری بازنشستگان چیست؟
صندوقهای سرمایهگذاری بازنشستگی عملکردی مشابه سایر صندوقهای سرمایهگذاری دارند. یعنی سرمایه خرد افراد را جمعآوری و از این سرمایه تجمیع شده برای کسب سود استفاده میکنند. با این حال باید به این نکته توجه کرد که هدف از سرمایهگذاری در این صندوقها، تامین مالی سرمایهگذار در دوران بازنشستگی است. در واقع، این صندوقها با هدف جمعآوری سرمایه از افراد و مدیریت حرفهای آن برای ایجاد منبع درآمد در آینده طراحی شدهاند. به عبارت بهتر، صندوق سرمایهگذاری بازنشستگی، نوعی ساختار مالی است که در آن افراد طی دوران فعالیت کاری خود، مبالغی را به صورت منظم (ماهانه یا سالانه) به صندوق واریز میکنند. این مبالغ توسط مدیران حرفهای صندوق در داراییهای مختلف (مانند سهام، اوراق قرضه، املاک و مستغلات و…) سرمایهگذاری میشود. هدف اصلی در این فرایند این است که سرمایه اولیه به مرور زمان رشد کند و در دوران بازنشستگی به عنوان منبع درآمد یا سرمایه قابل برداشت در دسترس باشد.
انواع صندوق های سرمایه گذاری بازنشستگان
صندوقهای بازنشستگی انواع مختلفی دارند که در ادامه به مهمترین آنها اشاره میکنیم.
1- صندوق های بازنشستگی دولتی
صندوقهای بازنشستگی دولتی همانطور که از نام آنها پیدا است توسط دولتها تاسیس و مدیریت میشوند. سازمان تامین اجتماعی و صندوق بازنشستگی کشوری، شناختهشدهترین صندوقهای بازنشستگی دولتی فعال در کشور ما هستند. در این صندوقها، کارکنان و شاغلین هر ماه بخشی از حقوق خود را به سرمایهگذاری در این صندوقها اختصاص میدهند؛ در مقابل این صندوقها متعهد میشوند که مستمری مشخصی را در طول سالهای بازنشستگی افراد به آنها پرداخت کنند.
2- صندوق های بازنشستگی خصوصی
صندوقهای خصوصی توسط سازمانها و شرکتهای خصوصی تاسیس و مدیریت میشوند. این صندوقها به نوعی جزو مزایای استخدام در بعضی از سازمانهای خصوصی به شمار میروند. به عنوان مثال، صندوق بازنشستگی کارکنان بانکها، نمونهای از صندوقهای بازنشستگی خصوصی است که کارکنان بانکها در ایران میتوانند از مزایای آن بهرهمند شوند.
لازم به ذکر است ریسک سرمایهگذاری در صندوقهای خصوصی از دولتی بیشتر است چرا که عملکرد صندوق، ارتباط مستقیمی با عملکرد مالی شرکت موسس صندوق دارد.
3- صندوق های بازنشستگی ترکیبی
صندوق ترکیبی بازنشستگان، به صندوقی گفته میشود که مزایای صندوقهای دولتی و خصوصی را به صورت همزمان به سرمایهگذاران ارائه میکند و در واقع، ترکیبی از دو نوع صندوق قبلی است. صندوقهای ترکیبی با سرمایهگذاری مشترک دولت و سازمانهای خصوصی ایجاد میشوند و بازدهی بیشتر و ریسک کمتری را برای سرمایهگذاران خود به همراه میآورند.
مزایا و معایب صندوق بازنشستگی برای مردم و دولت
صندوقهای بازنشستگی مزایا و معایب مختلفی را هم برای دولت و هم برای مردم به همراه دارند. در این بخش به معرفی مزایا و محدودیتهای این صندوقها از هر دو منظر میپردازیم.
مزایا و معایب صندوق بازنشستگان برای سرمایهگذاران
کارمندان و کارگران میتوانند با سرمایهگذاری در این صندوقها از مزایای زیر بهرهمند شوند:
- امنیت مالی در دوران بازنشستگی: با سرمایهگذاری در این صندوقها میتوان از تامین هزینههای زندگی در دوران بازنشستگی اطمینان حاصل کرد. در واقع هدف اصلی از سرمایهگذاری در این صندوقها، تضمین درآمد ثابت در دوران بازنشستگی است.
- مدیریت حرفهای سرمایه: در این روش، سرمایه ای که هر فرد به صورت دوره ای به سرمایهگذاری در صندوق بازنشستگی اختصاص می دهد، در اختیار متخصصان حرفه ای و مجرب قرار می گیرد. این افراد با کمک دانش خود، بهترین روش سرمایهگذاری را مییابند و با اختصاص سرمایه صندوق به این روشها، سود و بازدهی صندوق را افزایش میدهند. سرمایهگذاران هم میتوانند در آینده از بازدهی قابل توجه این صندوقها بهرهمند شوند.
- کاهش هزینه خدمات درمانی: تعدادی از این صندوقها، علاوه بر تضمین مستمری سرمایهگذاران در آینده، خدمات مرتبط با بیمه درمانی هم به اعضای خود ارائه میدهند و از این طریق باعث کاهش هزینههای درمانی اعضای صندوق میشوند.
سرمایهگذاری در این صندوقها میتواند معایبی نیز برای اعضای صندوق داشته باشد که به شرح زیر هستند:
- ریسک سرمایهگذاری: بازدهی صندوقها ممکن است تحت تاثیر نوسانات بازار قرار گیرد.
- دسترسی نداشتن به سرمایه قبل از موعد: معمولا برداشت از صندوق قبل از دوران بازنشستگی مشمول جریمه یا محدودیت است.
- نبود کنترل کامل: سرمایهگذاران در تصمیمگیریهای سرمایهگذاری مربوط به صندوقها دخالت مستقیم ندارند.
مزایا و معایب صندوق بازنشستگان برای دولت و صندوقها
مهمترین مزایای صندوقهای بازنشستگی برای دولتها و سازمانهای موسس این صندوقها به ترتیب زیر هستند:
- دسترسی به منابع نامحدود: دولتها و سازمانهای موسس صندوقهای بازنشستگان میتوانند با جمعآوری سرمایه شاغلین به صورت دورهای به حجم بالایی از منابع مالی دسترسی پیدا کنند و با سرمایهگذاری صحیح این سرمایه، به سود قابل توجهی دست یابند.
تاسیس این صندوقها با مشکلات و چالشهایی همراه خواهد بود که مهمترین آنها عبارتند از:
- افزایش تعداد سالمندان و کاهش نیروی کاری: در سالهای اخیر، تعداد نیروی کاری و نرخ رشد جمعیت روندی نزولی داشته و در مقابل، تعداد سالمندان و بازنشستگان افزایش پیدا کرده است. این اتفاقات موجب برهم خوردن تعادل میان منابع ورودی و خروجی صندوقها شده است.
- نرخ تورم: یکی دیگر از مشکلات موجود در جامعه ما، افزایش روزافزون نرخ تورم است. با بالا رفتن نرخ تورم، میزان مستمری بازنشستگان هم افزایش پیدا کرده است. در نتیجه فشار زیادی به صندوقها وارد شده است.
صندوق بازنشستگی تکمیلی چیست؟
بسیاری از افراد تصور میکنند صندوق بازنشستگی و صندوق بازنشستگی تکمیلی، دو مفهوم یکسان هستند در حالی که اینطور نیست. اگرچه این صندوقها، هردو عملکرد یکسانی دارند اما تفاوتی اساسی در ماهیت آنها وجود دارد. صندوقهای بازنشستگی به صندوقهای (تقریبا) اجباری دولتی مانند سازمان تامین اجتماعی گفته میشود؛ در حالی که صندوقهای بازنشستگی تکمیلی توسط سازمانهای خصوصی تاسیس میشوند و سرمایهگذاری در آنها اختیاری است.
مثال:
تصور کنید یک کارمند از سال 1390 در یک صندوق بازنشستگی سرمایهگذاری کرده است. بر طبق توافقات سازمان و کارمند مذکور، ماهانه 6 درصد از حقوق ماهانه او (3٪ کارمند – 3٪ کارفرما) به سرمایهگذاری در صندوق بازنشستگی اختصاص داده شده و مبنای حقوق دریافتی هم بر اساس حقوق مصوبه وزارت کار در هر سال در نظر گرفته شده است. در چنین شرایطی، میزان بازدهی صندوق بازنشستگی در یک دوره 12 ساله، مشابه جدول زیر خواهد بود. توجه کنید اعداد به تومان است.
تفاوت صندوق بازنشستگی با صندوق بازنشستگی تکمیلی چیست؟
با مطالعه و بررسی جدول زیر به خوبی با تفاوتهای این دو نوع صندوق آشنا خواهید شد:
| ردیف | تفاوت | صندوق بازنشستگی | صندوق بازنشستگی تکمیلی |
| 1 | سازمان موسس | دولتی | خصوصی |
| 2 | منابع مالی | حق بیمههای کسر شده از حقوق کارمندان و سهم کارفرما | پساندازهای شخصی یا مشارکتهای داوطلبانه از سوی کارمند یا کارفرما |
| 3 | انعطافپذیری | قوانین سختگیرانهای دارند و قوانین برداشت از آنها مشخص و محدود است. | گزینههای سرمایهگذاری و برداشت متنوعتری دارند. |
| 4 | هدف اصلی | تامین نیازهای اولیه دوران بازنشستگی | مکمل درآمد بازنشستگی اصلی |
انواع صندوق بازنشستگی تکمیلی
صندوقهای بازنشستگی تکمیلی به سه دسته زیر تقسیم میشوند:
- صندوق بازنشستگی تکمیلی سهامی: عمده دارایی (حداقل 70 درصد) این صندوقها به سهام شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار اختصاص داده میشود. انتخاب سهمهای مورد نظر هم با تصمیم مدیران صندوق انجام میشود.
- صندوق بازنشستگی تکمیلی شاخصی: عمده دارایی (حداقل 70 درصد) این صندوقها به سهام شرکتهایی که بیشترین سازگاری را با شاخصهای بازار دارند، اختصاص داده میشود. بازدهی این صندوقها ارتباط مستقیمی با بازدهی شاخص مدنظرشان دارد.
- صندوق بازنشستگی تکمیلی صندوق در صندوق: این صندوقها عمده دارایی (حداقل 70 درصد) خود را به خرید واحدهای سایر صندوقهای سرمایهگذاری فعال در بازار اختصاص و از این طریق، ریسک معاملات خود را کاهش میدهند. به همین دلیل، با نام صندوق در صندوق شناخته میشوند.
واحدهای صندوق بازنشستگی تکمیلی
واحدهای صندوقهای بازنشستگی تکمیلی به دو نوع ممتاز و عادی تقسیم میشوند. واحدهای ممتاز به واحدهایی گفته میشود که در اختیار موسسان و مدیران صندوق قرار میگیرد. واحدهای عادی همان واحدهایی هستند که افراد عادی و سرمایهگذاران (حقیقی و حقوقی) میتوانند آنها را خریداری کنند. این واحدها به دستههای زیر تقسیم میشوند:
- واحد عادی نوع اول (به نام کارفرما و به تفصیل نیروی انسانی): واحدهایی است که طبق اعلام کارفرما و با پرداخت معادل یا درصدی از مبلغ صدور واحدهای سرمایهگذاری عادی نوع دوم صادر میشود. این واحدها به تفصیل نیروی انسانی صادر میشود.
- واحد عادی نوع دوم (به نام نیروی انسانی و در توثیق کارفرما): واحدهایی است که طبق اعلام کارفرما به نام نیروی انسانی صادر میشود. این واحدها در توثیق کارفرما خواهد بود.
- واحد عادی نوع سوم (به نام نیروی انسانی): واحدهایی است که طبق اعلام کارفرما به نام نیروی انسانی صادر میشود.
- واحد عادی نوع چهارم (سایر سرمایهگذاران بدون کارفرما): واحدهایی است که سایر سرمایهگذاران در زمان پذیرهنویسی یا در زمان فعالیت صندوق خریداری میکنند.
مزایای صندوق بازنشستگی تکمیلی برای کارکنان
- تامین مالی دوران بازنشستگی: مهمترین کاربرد این صندوقها، فراهم کردن منبع درآمد پایدار برای افراد در دوران بازنشستگی است.
- برنامهریزی مالی بلندمدت: ایجاد انگیزه برای پسانداز و مدیریت مالی در طول زندگی کاری یکی دیگر از کاربردهای صندوقهای بازنشستگی است.
- کاهش وابستگی به سیستمهای حمایتی دولتی: صندوقهای خصوصی با تکیه بر سرمایهگذاری شخصی، منجر به کاهش بار مالی وارده بر دولتها میشوند.
- استفاده از دانش و تجربه افراد حرفهای: سرمایهگذاری در این صندوق به معنای استفاده از دانش مدیران و کارشناسان مجرب صندوقها است.
- قانونمندی ساختار و شفافیت اطلاعات: این صندوقها مانند سایر صندوقهای بورسی تحت نظارت سازمان بورس هستند و گزارش عملکرد خود را به صورت دورهای منتشر میکنند؛ بنابراین از شفافیت بالایی برخوردارند.
مزایای صندوق بازنشستگی تکمیلی برای کارفرمایان
سازمانهایی که به دنبال استخدام و حفظ و نگهداری کارکنان مجرب و حرفهای هستند، تلاش میکنند مزایای خود را افزایش دهند. یکی از این مزایا، داشتن صندوق بازنشستگی تکمیلی است. سازمانها با ارائه چنین خدماتی میتوانند بخشی از چالشها و دغدغههای مالی کارکنان خود را رفع کنند و از این طریق، باعث افزایش انگیزه و کاهش نرخ خروج کارکنان شوند. برای آشنایی با سایر مزایای این صندوق برای سازمانها به تصویر زیر توجه کنید.
روش خرید و فروش واحدهای صندوق بازنشستگی تکمیلی
صندوقهای بازنشستگی تکمیلی معمولا از نوع صدور و ابطالی هستند. بنابراین برای خرید و فروش واحدهای این صندوقها باید به وبسایت اختصاصی آنها مراجعه و پس از ثبتنام در این سامانهها، برای صدور یا ابطال واحدهای صندوقهای بازنشستگی تکمیلی اقدام کنید. لازم به ذکر است صندوق بازنشستگی تکمیلی آگاه با نام صندوق سرمایهگذاری اندوخته به زودی پذیرهنویسی میشود. این صندوق از نوع سهامی و مبتنی بر صدور و ابطال است. برای اطلاع از جزئیات پذیرهنویسی به لینک زیر مراجعه کنید:
خرید و فروش واحدهای صندوق بازنشستکی تکمیلی از طریق آگاه من
آگاه من، پلتفرم کاربردی و هوشمند آگاه، به شما کمک میکند تا به سادگی و در هر زمان از شبانهروز، در صندوق بازنشستگی تکمیلی اندوخته سرمایهگذاری کنید. با ویژگی سرمایهگذاری آسان و ۲۴ ساعته، میتوانید واحدهای این صندوق را تنها با چند کلیک خریداری یا بفروشید و آینده مالی خود را تضمین کنید. آگاه من همچنین امکان دسترسی به خدمات آگاه کارت و طرح سود به مانده (آسوده) را فراهم کرده و با ارائه گزارشهای شفاف، به شما کمک میکند تا وضعیت داراییهای خود را به راحتی رصد کنید. این پلتفرم با طراحی کاربرپسند و امکانات متنوع، سرمایهگذاری را به تجربهای امن، سریع و لذتبخش تبدیل کرده است.
شرایط ابطال واحدها
واحدهای سرمایه گذاری عادی نوع اول و دوم در هر زمانی و تنها به درخواست کارفرما، قابلیت ابطال دارند. قوانین و شرایط ابطال این واحدها در زمان بازنشستگی، از کار افتادگی کلی، فوت یا اتمام همکاری کارفرما و نیروی انسانی به شرح زیر است:
- در زمان بازنشستگی یا از کار افتادگی کلی: تمام منابع حاصل از ابطال واحدهای سرمایهگذاری عادی نوع اول و دوم به نیروی انسانی پرداخت خواهد شد. در صورت درخواست نیروی انسانی، تمام یا بخشی از آن قابل تبدیل به نوع سوم با مالکیت خود شخص خواهد بود.
- در زمان فوت نیروی انسانی (به هر دلیلی): منابع حاصل از ابطال واحدهای سرمایهگذاری عادی نوع اول و دوم به وراث پرداخت خواهد شد.
- در زمان اتمام همکاری نیروی انسانی و همکاری (به هر دلیلی): منابع حاصل از ابطال واحدهای سرمایهگذاری عادی نوع دوم به نیروی انسانی بر اساس آنچه در «رویه توافقها» پیشبینی شده است، پرداخت خواهد شد.
نکته: در صورت قطع همکاری نیروی انسانی دارنده واحدهای نوع دوم با کارفرما و ابطال زودهنگام واحدها پیش از طی حداقل مدت زمان نگهداری مشخص شده در امیدنامه صندوق، جریمه ابطال به سرمایهگذار تعلق میگیرد. مبلغ این جریمه، در امیدنامه صندوقها درج شده و در هر صندوق متفاوت است.
صندوقهای بازنشستگی تکمیلی چه مواردی را پوشش میدهند؟
جزئیات پوشش صندوقهای بازنشستگی تکمیلی به شرح زیر است:
- پوشش پرداخت سرمایه فوت به هرعلت: معادل 50 درصد ارزش روز سرمایهگذاری (با دوره انتظار 90 روز از زمان صدور بیمهنامه)
- پوشش پرداخت سرمایه نقص عضو ناشی از حادثه: معادل ارزش روز سرمایهگذاری
- پوشش پرداخت سرمایه ابتلا به بیماریهای خاص: معادل 50 درصد ارزش روز سرمایهگذاری (با دوره انتظار 90 روز از زمان صدور بیمهنامه)
- پوشش پرداخت سرمایه فوت ناشی از حادثه: معادل 200 درصد ارزش روز سرمایهگذاری (در صورت فوت بیمهشده ناشی از حادثه، سرمایه فوت به این سرمایه افزوده و به ذینفع پرداخت میشود)
- پوشش مستمری ناشی از ازکارافتادگی ناشی از حادثه: در صورت از کارافتادگی بیمهشده ناشی از حادثه، علاوهبر سرمایه نقص عضو ناشی از حادثه، تا 10 سال معادل 2 درصد از ارزش روز سرمایهگذاری به بیمهشده مستمری پرداخت خواهد شد.
سخن آخر
صندوقهای سرمایهگذاری بازنشستگی تکمیلی، ابزاری قدرتمند برای تضمین امنیت مالی افراد در دوران بازنشستگی هستند. انتخاب صحیح و برنامهریزی مناسب برای مشارکت در این صندوقها میتواند تاثیر مثبتی بر کیفیت زندگی آینده شما داشته باشد. با این حال، پیش از تصمیمگیری باید تحقیقات کافی انجام دهید و با کارشناسان مالی مشورت کنید تا بهترین گزینه را بر اساس شرایط خود انتخاب کنید.
