ارزش خالص فعلی (NPV) چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

ارزش خالص فعلی یا NPV، معیاری برای سنجش سودآوری یک پروژه یا سرمایه‌گذاری است. این شاخص نشان می‌دهد جریان‌های نقدی آینده یک پروژه، پس از تنزیل با نرخ مشخص، در حال حاضر چقدر ارزش دارند. اگر NPV مثبت باشد، یعنی ارزش فعلی منافع پروژه بیشتر از هزینه‌های آن است و سرمایه‌گذاری توجیه دارد. در مقابل، NPV منفی نشان‌دهنده زیان‌ده بودن پروژه است. به همین دلیل، NPV  یکی از پرکاربردترین ابزارها در تصمیم‌گیری مالی محسوب می‌شود.

نکات کلیدی:

تعریف ارزش خالص فعلی (NPV) به همراه یک مثال ساده

NPV یا Net present value یعنی تفاوت بین هزینه‌هایی که برای شروع یک سرمایه‌گذاری پرداخت می‌کنید و تمامی جریان‌های درآمدی که از آن سرمایه‌گذاری به دست می‌آید. به عبارت دیگر، ارزش خالص فعلی معیاری است برای سنجش میزان ارزشی که اکنون در اثر پذیرش یک پروژه ایجاد می‌شود.

فرض کنید یک آپارتمان را به قیمت ۵۰۰ میلیون تومان می‌خرید و ۱۰۰ میلیون تومان هم برای بازسازی آن هزینه می‌کنید. در مجموع، ۶۰۰ میلیون تومان سرمایه‌گذاری کرده‌اید. حالا پیش‌بینی می‌کنید که یک سال بعد، بتوانید این آپارتمان را ۱ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان بفروشید. اگر نرخ تنزیل را ۱۰ درصد در نظر بگیریم، یعنی حداقل انتظار دارید که پولتان سالانه ۱۰ درصد (مثلا به اندازه سود بانکی) رشد کند. با این فرض، ارزش فعلی آپارتمان شما ۱ میلیارد تومان خواهد بود. پس ارزش خالص فعلی سرمایه‌گذاری‌تان (NPV) برابر با ۴۰۰ میلیون تومان است. این یعنی سرمایه‌گذاری‌تان پس از کسر حداقل سود مورد انتظار، همچنان ۴۰۰ میلیون تومان سود ایجاد کرده است.

چرا تحلیلگران از NPV استفاده می‌کنند؟

ارزش خالص فعلی ابزار انتخاب بسیاری تحلیلگران مالی است. این مسئله دو دلیل دارد:

۱-  نخست این که در محاسبه NPV، ارزش زمانی پول در نظر گرفته می‌شود و جریان‌های نقدی آینده بر اساس ارزش پول امروز بیان می‌شود. ارزش زمانی پول یعنی پولی که اکنون در اختیار دارید بهتر و با ارزش‌تر از پولی است که در آینده خواهید داشت به عنوان مثال ارزش ۱۰۰ میلیون تومان امسال با ۱۰۰ میلیون تومان سال آینده متفاوت است؛ به همین دلیل از نرخ تنزیل در محاسبه ارزش خالص فعلی استفاده می‌شود. در تجزیه و تحلیل‌های مالی برای حذف عامل زمان در محاسبات، ارزش جریان‌های نقدی که در آینده حاصل می‌شود با استفاده از نرخ تنزیل به ارزش روز تبدیل می‌شود.

۲- دلیل دوم این است که با محاسبه‌ ارزش خالص فعلی، رقم دقیقی به دست ‌می‌آید و مدیران می‌توانند با استفاده از این رقم، مبلغ سرمایه‌گذاری‌شده‌ نقدی اولیه را به ‌آسانی با ارزش فعلی بازگشت سرمایه مقایسه کنند.

نحوه محاسبه ارزش خالص فعلی NPV

این فرمول برای مشخص کردن این که کدام پروژه بیشترین بازدهی را خواهد داشت، استفاده می‌شود.

در ادامه هر یک از اجزای فرمول ارزش فعلی را با هم بررسی می‌کنیم:

• C_t= جریان نقدی خالص (Net cash flow)

Cₜ جریان نقدی خالص پروژه در دوره‌ی t است که در محاسبه‌ی NPV به ارزش فعلی تنزیل می‌شود. به‌صورت عملی، Cₜ برابر با مجموع ورودهای نقدی آن دوره منهای خروجی‌های نقدی (از عملیات، سرمایه‌گذاری و تامین مالی) است و نشان می‌دهد پروژه در آن دوره چه مقدار پول تولید یا هزینه می‌کند.

• C₀= سرمایه گذاری اولیه (initial investment)

سرمايه‌گذاري اولیه میزان پولي است كه سرمایه‌گذار در شروع پروژه، سرمایه‌گذاری می‌کند برای مثال فردی برای راه‌اندازی نانوایی به 100 میلیون تومان نیاز دارد، سرمایه‌گذاری اولیه می‌شود 100 میلیون تومان.

• r= نرخ تنزیل (Discount rate)

تنزیل روشی است برای تخمین ارزش حال یا ارزش فعلی جریان وجوه نقدی، که در زمان‌بندی مشخصی در آینده قابل دریافت است. برای استفاده از مفهوم ارزش زمانی پول یا همان Time value of money از روش نرخ تنزیل استفاده می‌کنیم. اگر بخواهیم پولی را از آینده به امروز منتقل کنیم و ارزش امروز آن را محاسبه کنیم، باید آن را تنزیل کنیم به عنوان مثال 130 تومن سال آینده اکنون 100 تومان ارزش دارد. نرخ تنزیل باید بر اساس ریسک سرمایه‌گذاری تعدیل شود و عواملی از قبیل سود بانکی بدون ریسک، تورم و ... تاثیرگذارند.

• t= دوره زمانی (Time Period)

برای مثال اگر بخواهیم ارزش خالص فعلی پروژه‌ای را برای 3 سال محاسبه کنیم، دوره زمانی به ترتیب 1، 2 و 3 خواهد بود.

اشتباهات رایج در استفاده از NPV

• اولین خطای متداول و رایج، ریسک‌ مربوط به انتخاب نادرست نرخ تنزیل است. شما از نرخ امروز استفاده می‌کنید و آن را برای بازدهی آینده به کار می‌گیرید. بنابراین این احتمال وجود دارد که مثلا در سال چهارم پروژه، نرخ‌های بهره افزایش پیدا کند و هزینه‌ وجوه بالا برود. این یعنی بازدهی شما برای آن سال از آن چه در ابتدا تصور می‌کردید، ارزش کمتری خواهد داشت.
• دومین اشتباه رایج این است که بسیاری از سرمایه‌گذاران در برآورد بازده پروژه دچار خطا می‌شوند چون بسیاری از پیش‌بینی‌ها بیش از حد خوش‌بینانه انجام می‌شود.
• سومین مورد، ثابت در نظر گرفتن شرایط بازار است. در نظر نگرفتن تغییرات اقتصادی و شرایط بازار می‌تواند تاثیر زیادی روی جریان‌های نقدی داشته باشد. پس همیشه باید به شرایط احتمالی آینده توجه کنیم.

به مثال زیر توجه کنید:

پروژه الف برای شروع سرمایه‌گذاری به 100 میلیون تومان سرمایه اولیه نیاز دارد و انتظار می‌رود سودی معادل 50 میلیون و 70 میلیون به ترتیب برای سال‌های اول و دوم محقق سازد؛ سود بازگرداندن وجه (نرخ تنزیل) 10 درصد است. فرمول محاسبه NPV به این شکل خواهد بود:

در این مثال، ارزش خالص فعلی به دست آمده حدود  3 میلیون و 330 هزار تومان است. بنابراین این پیشنهاد ارزش سرمایه‌گذاری دارد و در صورت قبول، سود قابل توجهی به شرکت خواهد داد.

بیشتر بخوانید: تحلیل بنیادی در بورس

آیا ارزش خالص فعلی همیشه مثبت است؟

خیر، ارزش خالص فعلی همیشه مثبت نیست. گاهی سرمایه‌گذار پس از محاسبه جریان‌های نقدی آینده و تنزیل آن‌ها، متوجه می‌شود عدد به‌دست‌آمده کمتر از هزینه سرمایه یا حتی برابر با آن است. این شبیه زمانی است که سهام شرکتی را بررسی می‌کنید و بعد از همه حساب‌وکتاب‌ها می‌بینید سودی بیشتر از هزینه و ریسکی که می‌پذیرید نصیبتان نمی‌شود. بعضی اوقات ممکن است NPV عددی منفی شود که نشان می‌دهد این گزینه احتمالا ارزش ورود و سرمایه‌گذاری ندارد.

سخن آخر

همانطور که بررسی کردیم، ارزش خالص فعلی یا NPV یعنی تفاوت بین هزینه‌هایی که برای شروع یک سرمایه‌گذاری پرداخت می‌کنید و تمامی جریان‌های درآمدی که از آن سرمایه‌گذاری به دست می‌آید. اگر ارزش خالص فعلی یک پیشنهاد بزرگتر از صفر بود، آن پیشنهاد باید پذیرفته شود. در صورتی که این عدد کمتر یا مساوی با صفر باشد، پیشنهاد باید رد شود. البته باید به این نکته توجه داشت که ارزش خالص فعلی به تنهایی برای انتخاب یک سرمایه‌گذاری کافی نیست و باید عوامل دیگری را نیز مورد بررسی قرار داد.