انواع ریسک سرمایهگذاری چیست؟
ریسک مفهومی است که در زندگی روزمره و تصمیمگیریهای مالی همواره با آن مواجه هستیم. به طور ساده، ریسک به معنای انجام عملی با آگاهی از عدم قطعیت نتیجه آن است. برخلاف تصور عمومی، ریسک همیشه به معنای خطر نیست بلکه بیشتر به معنای عدم قطعیت است و میتواند جنبههای مثبت و منفی داشته باشد. در واقع، گاهی اوقات پذیرش ریسک میتواند ما را با فرصتهای جدید و مثبت مواجه کند. در این مقاله، به بررسی انواع ریسک در سرمایهگذاری میپردازیم و نشان میدهیم که چگونه میتوان با مدیریت صحیح ریسک، به سود بیشتری دست یافت.
نکات کلیدی
ریسک در سرمایهگذاری به معنای عدم قطعیت در بازدهی است و میتواند هم نتایج مثبت و هم منفی به همراه داشته باشد.
ریسکها به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: ریسک سیستماتیک که قابل حذف نیست و ریسک غیرسیستماتیک که قابل کنترل است.
انواع مهم ریسک شامل ریسک نرخ سود، تورم، مالی، نقدشوندگی، نرخ ارز، تجاری، اعتباری، سیاسی و بازار است.
افراد از نظر ریسکپذیری به سه دسته ریسکگریز، ریسکپذیر و با ریسکپذیری متعادل تقسیم میشوند.
سود بیشتر معمولا با پذیرش ریسک بیشتر به دست میآید و این مازاد سود را صرف ریسک مینامند.
مدیریت ریسک با هدف کاهش اثرات منفی آن ضروری است و یکی از روشهای مهم آن تنوعبخشی به سبد دارایی است.
برای کاهش ریسک و انتخاب سرمایهگذاریهای مناسب، بهرهگیری از دانش، تجربه و مشورت با متخصصان مالی اهمیت زیادی دارد.
ریسک سرمایهگذاری چیست؟
ریسک در سرمایهگذاری عبارت است از عدم اطمینانی که در مورد بازدهی وجود دارد. اصل ثابت سرمایهگذاری سودآوری آن است؛ تا از سود ده بودن معاملهای اطمینان نداشته باشیم تمایلی برای سرمایهگذای در آن نداریم. به همین خاطر افرادی که ریسکگریز هستند از سرمایهگذاری در جایی که احتمال ریسک و خطر از بین رفتن سرمایه وجود دارد امتناع میکنند و وارد سرمایهگذاری پر مخاطره نمیشوند، مگر آن که سود برآورد شده بسیار زیاد باشد.
ریسک قابل اندازهگیری است و شرکتهای بسیاری زمان و منابع مالی خود را برای شناسایی ریسکهای احتمالی قرار میدهند تا بتوانند ریسک سرمایهگذاری را مدیریت و کنترل کنند.
انواع ریسک سرمایهگذاری
به طور معمول ریسکهای سرمایهگذاری، به دو نوع اساسی تقسیم میشود:
ریسک سیستماتیک
ریسکی را که به شرایط سیاسی و اقتصادی کلان جامعه مرتبط است، ریسک سیستماتیک میگویند. این ریسک محدود به صنعت خاصی نمیشود، بر تمامیت بازار تاثیر میگذارد و به هیچ عنوان قابل حذف شدن نیست به این معنی که در هر شرایطی باید پذیرای ریسک سیستماتیک باشید.
ریسک غیر سیستماتیک
این نوع، برخلاف سیستماتیک قابل کنترل است و بستگی به تصمیم سرمایهگذار دارد. به عنوان مثال، شخص میتواند سهام شرکتی را که عملکرد نامناسبی در شرایط بحرانی دارد، خریداری نکند و ریسک خود را کاهش دهد.
ریسک سیستماتیک و غیر سیستماتیک چه تفاوتی دارند؟
در تصویر زیر، تفاوت ریسک سیستماتیک و غیر سیستماتیک را مشاهده میکنید:
انواع دیگری از ریسک وجود دارند که زیرمجموعه این دو محسوب میشوند و در ادامه به آنها اشاره میکنیم.
1- ریسک نرخ سود
زمانی که سرمایه خود را در چند حوزه مختلف سرمایهگذاری میکنیم، ریسک نرخ سود مطرح میشود. تصور کنید مقداری از سرمایه را به اوراق مشارکت با سود 12 درصد اختصاص دهیم، مقداری از آن را در بانک با سود 18 درصد بگذاریم و مقداری را صندوق درامد ثابت با سود 20 درصد خریداری کنیم. در این جا با برآورد میزان سوددهی این سه حوزه، به نتیجه میرسیم که خرید صندوق برای ما به صرفهتر است. البته عکس این مطلب هم صادق است. در واقع تفاوت نرخ سود این سه گزینه، میتواند ما را به سمت یکی از موارد که ریسک نرخ سود کمتری دارد، سوق دهد.
2- ریسک تورم
ریسک تورم یا به تعبیری ریسک قدرت خرید، به احتمال کاهش ارزش دارایی بر اثر تورم و کم شدن ارزش واحد پول یک کشور در آینده گفته میشود. رشد نرخ تورم ارتباط مستقیم با بازدهی سرمایهگذاری دارد و عبارت است از ریسک قدرت خرید یا کاهش قدرت خرید. برای توضیح بیشتر، اگر شخصی انتظار بازدهی ۵۰ درصدی از سرمایهگذاری خود داشته باشد و تورم سالانه 20 درصد باشد در نهایت 30 درصد بازدهی خواهد داشت. بنابراین هرچه نرخ تورم افزایش یابد، میزان بازدهی سرمایهگذاری ما کم میشود. پس باید گزینهای را انتخاب کنیم که پس از کسر تورم موجود و تورم پیشبینی شده، بازدهی قابل قبولی داشته باشد.
3- ریسک مالی
تعهدات مالی و وامهای شرکتی که قرار است در آن سرمایهگذاری کنیم مسئله مهمی است. هرچه تعهدات مالی شرکت و وامهای دریافتی آن بیشتر باشد، توان شرکت برای توسعه و گسترش و نهایتا افزایش سوددهی کم میشود. این تعهدات و تسهیلات در صورتهای مالی شرکتها موجود است. با مطالعه صورتهای مالی، میتوانیم از شرکتهایی که تعهدات مالی زیاد و در نتیجه ریسک مالی بالا دارند پرهیز کنیم و به سراغ شرکتهای کم ریسکتر برویم.
4- ریسک نقدشوندگی
داراییهایی که خرید و فروش آنها به آسانی صورت میگیرد، ریسک نقدشوندگی کمتری دارند. سرمایهگذاری مطلوب، آن است که سرمایهگذار هر زمان که اراده کند بتواند سهام خود را نقد کند. اگر سهام شرکت کوچکی را بخرید که حجم معاملات پایینی دارد، ریسک نقدشوندگی را قبول کردهاید. البته میزان ریسک نقدشوندگی به افق زمانی مد نظرتان هم بستگی دارد. مثلا در ایران خرید املاک و مستغلات معمولا یک سرمایهگذاری کمریسک و پرسود محسوب میشود اما اگر کسی افق زمانی کوتاهمدت داشته باشد، نقدشوندگی این دارایی برای او مناسب نیست. پیدا کردن خریدار مناسب، انتقال سند و سایر فرایندهای قانونی، فرایندی زمانبر است بنابراین در مقایسه با یک دارایی مثل صندوق ETF که با چند کلیک خرید و فروش میشود، ریسک نقدشوندگی ملک بالاتر است.
5- ریسک نرخ ارز
این نوع ریسک در مورد شرکتهایی پررنگتر است که عمده مواد اولیه خود را وارد میکنند. با رشد نرخ ارز، این شرکتها درگیر چالش ریسک نرخ ارز خواهند شد و باید هزینه زیادی را متحمل شوند و روشن است که هزینه بالای شرکت، میزان سوددهی آن را کاهش میدهد و در نتیجه سرمایهگذاری در آن با ریسک همراه خواهد شد.
6- ریسک تجاری
ریسک تجاری شامل تمامی هزینههای یک شرکت برای عملیاتی کردن پروژههایش است. شرکتی که قادر به فروش محصولات و تامین هزینههای عملیاتی خود است، ریسک تجاری کمتری دارد. این هزینهها شامل حقوق پرسنل، هزینه تولید، اجاره تسهیلات و هزینههای اداری میشود.
7- ریسک اعتباری
ریسک اعتباری یا نکول، مربوط به زمانی است که یک شرکت توانایی وصول سود قراردادی و اصل سرمایه را براساس تعهدات خود نداشته باشد. ریسک اعتباری یا ریسک عدم بازپرداخت سود، برای سرمایهگذاران نگرانکننده است. توجه داشته باشید اوراق بدهی دولتی، کمترین میزان ریسک را دارند و بازدهی آنها نیز کم است و در مقابل اوراق بهادار شرکتی، دارای بالاترین میزان ریسک اعتباری و در نتیجه نرخ بهره بالاتری هستند.
8- ریسک سیاسی
ریسک سیاسی زیرمجموعه ریسک سیستماتیک و نوعی از ریسک مالی به حساب میآید. بیثباتی سیاسی، جنگ، کنترلهای نظامی و تغییر قوانین دولتی سبب میشود که دولت یک کشور به صورت ناگهانی سیاستهای خود را تغییر دهد و این امر روی تصمیمهای سرمایهگذاری اثر میگذارد. نام دیگر این نوع ریسک، ریسک ژئوپلیتیک است.
9- ریسک بازار
ریسک بازار در بین انواع ریسکها، آشناترین ریسک به حساب میآید و عبارت است از تغییر بازدهی بر اثر نوسانات کلی بازار. تمامی اوراق بهادار در معرض ریسک بازار قرار دارند، عواملی مانند: رکود، جنگ، تغییرات ساختاری در اقتصاد و... باعث تغییر بازار و پیدایش این نوع ریسک میشوند. در بازار سهام، آتی سکه و فارکس و بازارهایی با نوسان بالا، بیشتر از باقی بازارها با این ریسک مواجه هستیم.
افراد از نظر ریسکپذیری به چند طبقه تقسیم میشوند؟
افراد از نظر پذیرش میزان ریسک به 3 دسته زیر تقسیمبندی میشوند:
- افراد ریسکگریز: کسانی که در مقابل سرمایهگذاری خود سیاستی محافظهکارانه پیش میگیرند. این افراد تنها در جایی سرمایهگذاری میکنند که مطمئن باشند که احتمال موفقیت بسیار بالا است.
- افراد ریسکپذیر: استراتژی این افراد جسارات و شجاعت در سرمایهگذاری است. این افراد پذیرای ریسک بالا هستند و به شانس و هوش مالی خود اعتقاد زیادی دارند.
- افراد با ریسکپذیری متعادل: این گروه، از نظر شخصیت سرمایهگذاری بین دو گروه قبلی قرار میگیرند و سعی میکنند پرتفوی متعادلی از ترکیب داراییهای کمریسک و پرریسک بسازند.
نکته دیگر این است که به طور طبیعی به دست آوردن سود بیشتر با پذیرش ریسک بیشتر، امکانپذیر است. پس نمیتوان ریسک نکرد و سود فراوان به دست آورد. زمانی که شما با پذیرش ریسک بالا، سود زیادی به دست میآورید، این سود پاداش شما است و در اصطلاح به آن صرف ریسک میگویند.
سخن آخر
در آخر لازم است به این نکته اشاره کنیم که مهار کردن همه ریسکهای سرمایه گذاری عملا ممکن نیست اما با داشتن دانش و تجربه مدیریت ریسک، میتوان میزان ریسک را کاهش داد. یکی از راهکارهای کاهش ریسک سرمایه گذاری در بورس، تنوع بخشیدن به سبد دارایی است. شنیدهایم که از قدیم گفته اند؛ همه تخم مرغهای خود را در یک سبد نگذارید. با تنوعبخشی به داراییهایمان در واقع از بالا رفتن ریسک کلی سبد جلوگیری میکنیم. سرمایهگذاری در حوزههای مختلف مالی باعث میشود که با کنار هم قراردادن داراییهای مالی متنوع، در مجموع ریسک کمتری را متحمل شویم. تنوعبخشی باید با دانش و تجربه کافی همراه باشد و در این زمینه لازم است با تحلیلگران و کارشناسان و متخصصان مالی مشورت کنیم و از آنها مشاوره بگیریم.
