سهام عادی و ممتاز چیست؟
سهام عادی، یک ورقه بهادار است که مالکیت بخشی از سهام یک شرکت را نشان می‌دهد و سودی از پیش برای آن مشخص نشده است. سهام ممتاز، نسبت به سهام عادی از امتیازات ویژه‌ای دارد و به صاحبان آن، حق و حقوق مشخص و ثابتی از دارایی‌های شرکت اختصاص می‌یابد. در این مقاله، جزئیات مربوط به سهام عادی و ممتاز را بررسی می‌کنیم.
نکات کلیدی:
- سهام عادی بیانگر مالکیت بخشی از شرکت و دارای دو ارزش اسمی (۱۰۰۰ ریال) و بازاری است.
- ارزش بازاری به عرضه و تقاضا، عملکرد شرکت و معاملات بازار بستگی دارد.
- سهام ممتاز نوعی گواهی مالکیت با حقوق و امتیازات مشخص و ثابت است.
- سهام عادی دارای حق رای و ریسک بیشتر است و سود تضمین‌شده ندارد.
- سهام ممتاز (بسته به نوع سهام) امتیازات خاصی مانند سود ثابت و اولویت در پرداخت‌ها دارد اما معمولا حق رای سهامداران آن محدودتر است.
سهام عادی چیست؟
هر سهامی که ممتاز نباشد و سودی از پیش برای آن مشخص نشده باشد، سهام عادی است. دولت و شرکت‌های مختلف، برای تامین نقدینگی مورد نظر خود یا انجام پروژه‌های مختلف، اقدام به صدور اوراق بهادار می‌کنند. این اوراق مالکیت سهم و میزان طلب سهامدار از نهاد‌های انتشاردهنده را نشان می‌دهد. سهام عادی و ممتاز نیز در دسته این اوراق قرار دارند.
سهام عادی یکی از رایج‌ترین انواع اوراق بهادار در بازار سرمایه است و بخشی از مالکیت یک شرکت را بیان می‌کند. سهام عادی دارای دو ارزش اسمی و بازاری است. ارزش اسمی معادل ۱۰۰۰ ریال است اما ارزش بازاری عدد ثابتی ندارد؛ چراکه به عواملی مانند میزان عرضه و تقاضا، عملکرد، میزان محبوبیت و معاملات یک شرکت وابسته است.
ارزش بازاری در معاملات یک سهم به کار می‌رود. دارندگان سهام عادی در جلسات سالانه و مجامع شرکت حضور دارند. هچنین در صورت تقسیم سود، بخشی هم به آنها می‌رسد. البته میزان حق رای سهامداران، به میزان دارایی افراد از سهام شرکت مربوط است.
ویژگی‌های سهام عادی چیست؟
بعضی از مهم‌ترین ویژگی‌های سهام عادی به شرح زیر است:
در صورت سوددهی شرکت، به آنها نیز سود تعلق خواهد گرفت.
دارای حق رای در مجامع عمومی و فوق العاده هستند.
حق تقدم در خرید سهام جدید دارند.
حق اطلاع از فعالیت‌های شرکت سهامی را دارند.
در زمان انحلال و پس از تسویه بدهی‌ها، باقی‌مانده دارایی بین آنها تقسیم خواهد شد.
مالکیت بر شرکت، به میزان سهم خریداری‌شده مربوط است.
در صورت ورشکستگی و کمبود سرمایه، سهامداران مسئولیتی در قبال بدهی شرکت ندارند.
تاریخ سررسید ندارد و ناشران این نوع از سهام، ملزم به بازخرید آن نیستند.
سهامداران عادی درصد بالایی از ریسک سرمایه‌گذاری را می‌پذیرند زیرا در صورت زیان‌ده بودن یا کاهش میزان سود شرکت، ارزش بازاری سهام عادی کاهش خواهد یافت. از طرفی در زمان انحلال یا ورشکستگی، پس از فروش دارایی شرکت، ابتدا تسویه بدهی‌های شرکت انجام می‌شود، سپس پرداخت حقوق سهامداران ممتاز و در آخر باقی‌مانده دارایی، بین سهامداران عادی تقسیم می‌شود. به همین علت، کارشناسان معتقدند که سهامداران عادی، مالک نهایی شرکت هستند.
سهام ممتاز چیست؟
سهام ممتاز، نسبت به سهام عادی از امتیازاتی ویژه و از پیش تعیین‌شده برخوردار است. این سهام نوعی گواهی مالکیت است که به صاحب آن حق و حقوقی مشخص و ثابت را از دارایی‌های شرکت تخصیص می‌دهد. این سهام قابل انتقال است. در واقع سهام ممتاز نسبت به سهام عادی اولویت در پرداخت سود دارد و باید کامل پرداخت شود.
صاحبان سهام ممتاز با توجه به شرایط شرکت انتشار دهنده و قرارداد بین آنها که برای شرکت‌های مختلف، متفاوت است، از مزایا و امتیازاتی بهره‌مند می‌شوند. این مزایا شامل حق رای بیشتر، حق تقدم برای سهم جدید، معامله سهم با مبلغی کمتر از ارزش اسمی، تخصیص درصدی مشخص از دارایی و سود و مواردی از این دست می‌شود. خرید و فروش این نوع از سهام به قوانین شرکت وابسته است و شرایط مختلفی برای آن وجود دارد.
انواع سهام ممتاز
سهام ممتاز بر اساس ویژگی‌های حقوقی، مالی و ساختاری به چند دسته تقسیم می‌شود که هر کدام امتیازات خاصی برای سهامداران دارد. در جدول زیر، دسته‌بندی انواع سهام ممتاز را مشاهده می‌کنید:
نوع سهام ممتاز | ویژگی‌ها |
سهام ممتاز تجمعی | سودهای پرداخت‌نشده در سال‌های قبل انباشته و قبل از صاحبان سهام عادی، به عنوان سود معوقه به سهامداران ممتاز پرداخت می‌شود. |
سهام ممتاز غیرتجمعی | سود پرداخت‌نشده قابل انباشت نیست و به صورت سود معوقه پرداخت نمی‌شود. |
سهام ممتاز قابل تبدیل | قابلیت تبدیل به سهام عادی با نرخ مشخص و در زمان تعیین‌شده را دارد. |
سهام ممتاز قابل بازخرید | شرکت طبق اساسنامه ملزم یا مختار به بازخرید سهام ممتاز می‌شود. |
سهام ممتاز مشارکتی محدود | سهامدار علاوه بر سود ثابت، در سود اضافی شرکت تا سقف مشخصی که در اساسنامه ذکر شده است، شریک می‌شود. |
سهام ممتاز مشارکتی کامل | سهامدار بدون محدودیت در سود اضافی شریک می‌شود. |
سهام ممتاز با نرخ سود شناور | نرخ سود آن متغیر و وابسته به شرایط بازار و عملکرد شرکت است. |
ویژگی‌های سهام ممتاز چیست؟
در این نوع از سهام، امتیاز‌های اعطا شده به سهامداران در اساسنامه ذکر می‌شود و به تصویب مجمع عمومی فوق‌العاده سهامداران می‌رسد. این امتیازات در شرکت‌های مختلف، یکسان نیست و در اساسنامه شرکت، قرارداد انتقال سهام یا قرارداد سرمایه‌گذاری در ازای سهام مشخص می‌شود اما به طور کلی میتوان به چند مورد مهم زیر اشاره داشت:
صاحبان سهام ممتاز، مالک بخش مشخصی از سهام یک شرکت هستند که از پیش و در ابتدای قرارداد تعیین شده است.
به دلیل وجود حق مالکیت برای سهامداران ممتاز، الزامی برای در رهن قراردادن دارایی‌های شرکت برای این اوراق از سمت شرکت منتشر‌کننده وجود ندارد.
این نوع از سهام نیز فاقد سررسید است.
اعمال تخفیف در پرداخت مبلغ اسمی وجود دارد.
سود بیشتری به سها‌داران ممتاز پرداخت می‌شود.
زیان شرکت‌ها به سهامداران ممتاز مربوط نخواهد شد.
در زمان پرداخت سود، سهامداران ممتاز اولویت دارند. همچنین در زمان ورشکستگی، پس از فروش کل دارایی‌های شرکت، ابتدا حقوق سهامداران ممتاز پرداخت می‌شود.
تفاوت سهام عادی و ممتاز
مهم‌ترین تفاوتهای سهام عادی و ممتاز به شرح زیر هستند:
پس از آشنایی با انواع سهام و تفاوتهای آنها، می‌توانید نمادهای بازار و اطلاعات معاملاتی آنها را در آساتریدر بررسی کنید.
سخن آخر
اوراق بهادار، انواع مختلفی دارند که در این مقاله به دو مورد مهم و کاربردی آنها یعنی سهام عادی و ممتاز اشاره کردیم. سهام عادی نسبت به سهام ممتاز، اولویت پایین‌تری دارد. به دلیل این که دارندگان سهام ممتاز، طبق اساسنامه از امتیازاتی مشخص و بیشتر از سهامداران عادی بهره‌مند می‌شوند. سهامداران عادی شرایط و سود از پیش تعیین شده‌ای ندارند، امکان شرکت در مجامع برای آنها وجود دارد و در صورت سوددهی، به آنها سود پرداخت می‌شود اما در زمان انحلال و تسویه وجوه در آخرین لایه قرار دارند و سهامداران ممتاز نسبت به آنها اولویت دارند.
