سهام ترجیحی چیست؟
در فرآیند خصوصیسازی شرکتهای دولتی، یکی از روشهای مشارکت کارکنان و مدیران در مالکیت بنگاهها، واگذاری سهام ترجیحی است. این نوع سهام با هدف گسترش مالکیت، افزایش انگیزه کارکنان و تقویت مشارکت آنها در اداره و توسعه شرکتها در نظر گرفته شده است.
براساس آییننامه واگذاری سهام ترجیحی، بخشی از سهام شرکتهای مشمول خصوصیسازی میتواند با شرایط مشخص و به صورت اقساطی به کارکنان، مدیران، بازنشستگان و برخی افراد واجد شرایط واگذار شود. این سازوکار به کارکنان اجازه میدهد علاوه بر ایفای نقش شغلی، در مالکیت شرکت نیز سهیم شوند و از منافع رشد و توسعه آن بهرهمند شوند. در این مقاله با مفهوم سهام ترجیحی، شرایط واگذاری، میزان سهام قابل تخصیص و ضوابط مربوط به آن آشنا میشویم.
نکات کلیدی:
- سهام ترجیحی در ایران ابزاری برای اجرای سیاستهای خصوصیسازی و گسترش مالکیت کارکنان در بنگاههای اقتصادی است.
- این نوع سهام به کارکنان، مدیران، بازنشستگان و برخی افراد واجد شرایط شرکتهای مشمول واگذاری اختصاص مییابد.
- واگذاری سهام ترجیحی بر اساس آییننامه مصوب شورای عالی اجرای سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی انجام میشود.
- حداکثر ۵ درصد از سهام هر شرکت میتواند در قالب سهام ترجیحی واگذار شود.
- کارکنان متقاضی باید حداقل یک سال سابقه کار و بیمه در شرکت داشته باشند.
- سهام ترجیحی معمولا به صورت اقساطی واگذار میشود و تا زمان تسویه کامل اقساط در وثیقه سازمان خصوصیسازی باقی میماند.
- در صورت بیشتر بودن تقاضا نسبت به سقف سهام قابل واگذاری، میزان سهام تخصیصیافته به هر فرد متناسب کاهش مییابد.
- هدف اصلی سهام ترجیحی افزایش انگیزه کارکنان، تقویت مشارکت آنها در مالکیت شرکت و تسهیل فرآیند خصوصیسازی است.
سهام ترجیحی چیست؟
سهام ترجیحی نوعی سهام است که در چارچوب سیاستهای خصوصیسازی و مطابق آییننامه اجرایی اصل ۴۴ قانون اساسی، به کارکنان، مدیران، بازنشستگان و برخی افراد واجد شرایط واگذار میشود.
هدف از این نوع واگذاری، افزایش مشارکت کارکنان در مالکیت بنگاههای اقتصادی، ایجاد انگیزه برای بهبود عملکرد و تسهیل فرآیند انتقال مالکیت شرکتهای دولتی به بخش غیردولتی است. سهام ترجیحی معمولا با شرایطی مانند خرید اقساطی و سقف مشخص برای هر فرد عرضه میشود تا امکان مشارکت تعداد بیشتری از کارکنان فراهم شود.
نکته: سهامی که در این مقاله از آن صحبت میکنیم، سهام ترجیحی مندرج در آییننامه خصوصیسازی و اصل ۴۴ قانون اساسی است و با سهام ممتاز (Preferred Stock) که در ادبیات مالی بینالمللی مطرح میشود، تفاوت دارد.
بیشتر بخوانید: سهام عادی و ممتاز چیست؟
اهداف واگذاری سهام ترجیحی
واگذاری سهام ترجیحی با چند هدف اصلی انجام میشود:
- افزایش مشارکت کارکنان در مالکیت شرکت
- ایجاد انگیزه برای بهبود بهرهوری و عملکرد سازمان
- تسهیل فرآیند خصوصیسازی بنگاههای دولتی
- گسترش مالکیت عمومی در اقتصاد
- تقویت احساس تعلق کارکنان نسبت به شرکت
این رویکرد میتواند منافع کارکنان را تا حدی با منافع شرکت همسو کند و زمینه مشارکت بیشتر آنها را در موفقیت بنگاه اقتصادی فراهم سازد.
آییننامه واگذاری سهام ترجیحی
آییننامه نحوه واگذاری سهام ترجیحی توسط شورایعالی اجرای سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی تصویب شده و چارچوب فروش سهام به کارکنان، مدیران و بازنشستگان بنگاههای مشمول واگذاری را مشخص میکند. این آییننامه شرایط فروش اقساطی سهام، نحوه قیمتگذاری، سقف واگذاری، شرایط متقاضیان، آزادسازی سهام و شیوه دریافت اقساط را تعیین کرده است.
مفاد آییننامه در دو بخش اصلی تنظیم شده است:
- فروش ترجیحی و اقساطی سهام به مدیران، کارکنان و بازنشستگان همان بنگاه
- فروش اقساطی سهام به سایر مدیران متخصص، باتجربه و کارآمد
میزان واگذاری سهام ترجیحی چقدر است؟
مطابق آییننامه واگذاری سهام ترجیحی، حداکثر ۵ درصد از سهام هر شرکت قابل واگذاری در قالب سهام ترجیحی است. علاوه بر این، میزان سهام قابل تخصیص به هر فرد نیز محدودیت دارد. بر اساس آییننامه، سقف سهام قابل واگذاری به هر متقاضی حداکثر معادل ده برابر میانگین حقوق و مزایای مستمر شش ماه آخر وی تعیین شده است.
بنابراین هم سقف کلی واگذاری در سطح شرکت و هم سقف تخصیص در سطح هر فرد مشخص شده تا امکان بهرهمندی تعداد بیشتری از افراد واجد شرایط فراهم شود.
شرایط واگذاری سهام ترجیحی
برای برخورداری از سهام ترجیحی، متقاضی باید شرایط تعیینشده در آییننامه را داشته باشد.
کارکنان متقاضی باید درخواست کتبی خرید سهام را ارائه کنند و لازم است حداقل یک سال سابقه کار و بیمه در شرکت مربوطه داشته باشند. اولویت واگذاری ابتدا با کارکنان شاغل است. اگر پس از واگذاری به کارکنان فعلی بخشی از سهمیه تعیینشده باقی بماند، این سهام میتواند میان کارکنان سابق و بازنشستگان توزیع شود.
همچنین مدیران سایر بنگاههای اقتصادی برای استفاده از این تسهیلات باید حداقل دو سال سابقه مدیریتی و تخصص مرتبط با فعالیت شرکت داشته باشند. مطابق آییننامه، استفاده همزمان از برخی طرحهای حمایتی مالکیت ممکن است محدودیتهایی داشته باشد و متقاضیان باید شرایط مقرر در مقررات مربوطه را رعایت کنند.
نحوه پرداخت و خرید سهام ترجیحی
واگذاری سهام ترجیحی معمولا به صورت اقساطی انجام میشود. در مورد مدیران مشمول آییننامه، بخشی از ارزش سهام به صورت نقدی پرداخت میشود و مابقی در قالب اقساط تعیینشده تسویه خواهد شد. این سازوکار با هدف تسهیل مشارکت افراد واجد شرایط در مالکیت شرکت طراحی شده است.
در صورتی که مجموع تقاضاهای ثبتشده از سقف سهام قابل واگذاری بیشتر باشد، میزان سهام تخصیصیافته به هر متقاضی متناسب با میزان تقاضا تعدیل خواهد شد.
شروط آزادسازی و تحویل سهام ترجیحی
سهام واگذارشده تا زمان تسویه کامل اقساط در وثیقه سازمان خصوصیسازی باقی میماند و امکان انتقال آن به دیگران وجود ندارد. پس از پرداخت کامل اقساط، سهام از وثیقه آزاد شده و مالکیت کامل آن به خریدار منتقل میشود. بعضی دیگر از مهمترین ضوابط این بخش عبارتاند از:
- سهام ناشی از افزایش سرمایه نیز تا زمان تسویه بدهیها در وثیقه باقی میماند.
- تسهیلات سهام ترجیحی تنها یکبار به هر فرد تعلق میگیرد.
- افرادی که قبلا از این تسهیلات استفاده کردهاند، امکان بهرهمندی مجدد از آن را ندارند.
- کارمزد فروش سهام مطابق ضوابط تعیینشده توسط هیئت واگذاری محاسبه میشود.
تفاوت سهام ترجیحی و سهام تشویقی
اگرچه هر دو ابزار با هدف افزایش انگیزه و مشارکت کارکنان مورد استفاده قرار میگیرند اما تفاوتهای مهمی میان آنها وجود دارد.
سهام ترجیحی در چارچوب خصوصیسازی و بر اساس مقررات مشخص دولتی واگذار میشود و مخاطبان آن کارکنان، مدیران و بازنشستگان شرکتهای مشمول واگذاری هستند. در مقابل، سهام تشویقی بخشی از برنامههای انگیزشی شرکتها محسوب میشود و ممکن است در قالب واگذاری مستقیم سهام، پاداش مبتنی بر سهام یا طرحهای اختیار خرید سهام به کارکنان ارائه شود. همچنین سهام ترجیحی معمولا از طریق خرید و پرداخت اقساطی در اختیار افراد قرار میگیرد، در حالی که سهام تشویقی بیشتر با هدف حفظ نیروهای کلیدی و ایجاد انگیزه بلندمدت طراحی میشود.
با هم مرور کنیم...
سهام ترجیحی یکی از ابزارهای پیشبینیشده در فرآیند خصوصیسازی است که امکان مشارکت کارکنان، مدیران و بازنشستگان را در مالکیت بنگاههای اقتصادی فراهم میکند. این سهام با شرایطی مانند واگذاری اقساطی، سقف مشخص برای هر فرد و محدودیتهای انتقال تا زمان تسویه کامل اقساط عرضه میشود. هدف اصلی این سازوکار، افزایش انگیزه کارکنان، گسترش مالکیت و تسهیل اجرای سیاستهای خصوصیسازی در اقتصاد است.
منابع:
https://khadamat.mardom.ir/Service/Details?ServiceId=10011170000
https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=9383271075502295722
