نسبت P/B در بورس چیست؟

تحلیل‌گران بنیادی، از نسبت‌های مالی مختلفی استفاده می‌کنند تا عملکرد و وضعیت مالی شرکت‌ها را مورد ارزیابی قرار دهند. این نسبت‌ها به سرمایه‌گذاران کمک می‌کنند تا تصویری دقیق‌تر از سلامت مالی و ارزش‌گذاری شرکت‌ها به دست آورند. از میان نسبت‌های متعدد، یکی از مهم‌ترین آن‌ها نسبت قیمت به ارزش دفتری یا نسبت P/B است. در این مطلب به سراغ این نسبت مالی کاربردی می‌رویم و به شما خواهیم گفت نسبت P/B چیست، چه کاربردهایی دارد و چگونه می‌توان آن را محاسبه کرد. همراه ما باشید.

نکات کلیدی

نسبت P/B چیست؟

نسبت P/B مخفف (Price-to-Book Ratio) یا نسبت قیمت به ارزش دفتری، یک نسبت مالی کاربردی و مفید در تحلیل بنیادی است که برای مقایسه ارزش بازار یک شرکت با ارزش دفتری آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نسبت به سرمایه‌گذاران نشان می‌دهد که بازار، سهام یک شرکت را نسبت به ارزش دفتری آن چقدر ارزش‌گذاری کرده است. پس برای این‌که با نسبت P/b بیشتر آشنا شوید و بهتر این مفهوم را درک کنید، لازم است ابتدا ارزش دفتری را بهتر بشناسید. در تصویر زیر هم می‌توانید نگاهی کلی به مفهوم نسبت P/b بیاندازید.

مزایای استفاده از نسبت P/B

گفتیم که نسبت قیمت به ارزش دفتری، یک نسبت مالی مهم و کاربردی در بازار مالی است. در ادامه دلیل اهمیت این نسبت و مزایای آن را بررسی می‌کنیم.

1. ارزیابی دارایی‌های شرکت

نسبت قیمت به ارزش دفتری (P/B) به سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران کمک می‌کند تا ارزیابی کنند که آیا ارزش بازاری یک شرکت با ارزش دارایی‌های خالص آن (که در دفاتر حسابداری شرکت ثبت شده) هماهنگ است یا خیر. پایین بودن این نسبت، ممکن است به این دلیل باشد که سهم کمتر از ارزش دارایی‌های واقعی شرکت در بازار معامله می‌شود.

2. شناسایی شرکت‌های کم‌ارزش‌گذاری شده!

یکی از مزایای مهم نسبت قیمت به ارزش دفتری (P/b) این است که به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند شرکت‌هایی را شناسایی کنند که در بازار با قیمت‌هایی پایین‌تر از ارزش واقعی دارایی‌هایشان معامله می‌شوند. این وضعیت می‌تواند فرصت مناسبی برای سرمایه‌گذاران ایجاد کند که سهام شرکت را با تخفیف قابل توجهی نسبت به ارزش واقعی آن خریداری کنند.

3. حاشیه امنیت بالا و نسبت P/B پایین

مفهوم حاشیه امنیت یکی از اصول بنیادی سرمایه‌گذاری است که توسط سرمایه‌گذاران مشهوری مانند بنجامین گراهام معرفی شده است. گراهام معتقد بود که بهترین راه برای سرمایه‌گذاری موفق، خرید دارایی‌هایی است که با قیمتی کمتر از ارزش ذاتی خود (حداقل ۳۰ درصـد پایین‌تر از ارزش دفتری) معامله می‌شوند. در این روش، حاشیه‌ای برای امنیت در برابر خطاهای پیش‌بینی و نوسانات غیرمنتظره بازار ایجاد می‌شود.

محدودیت های نسبت P/B در بورس

با وجود کاربردهای زیاد نسبت قیمت به ارزش دفتری (P/B) در تحلیل سهام، این نسبت معایب و محدودیت‌هایی هم دارد که در ادامه با آن‌ها هم بیشتر آشنا خواهیم شد.

1. کارایی نداشتن برای شرکت‌های زیان‌ده

یکی دیگر از محدودیت‌های مهم نسبت P/B این است که در ارزیابی شرکت‌های زیان‌ده یا شرکت‌هایی که برای مدت طولانی سودآوری ندارند، نامناسب است. این شرکت‌ها ممکن است دارایی‌های فیزیکی قابل توجهی داشته باشند اما سودآوری ناکافی و زیان‌های مستمر می‌تواند باعث شود که نسبت P/B پایین‌تر از حد واقعی باشد.

2. توجه نداشتن به سودآوری شرکت

نسبت P/B فقط روی ارزش دارایی‌های دفتری تمرکز می‌کند و ارتباطی با سودآوری شرکت ندارد. این موضوع می‌تواند یک محدودیت بزرگ باشد، زیرا بسیاری از شرکت‌ها ممکن است، علی‌رغم داشتن دارایی‌های فیزیکی ارزشمند، در سودآوری موفق نباشند. نسبت P/B پایین ممکن است نشان‌دهنده ارزش‌گذاری کمتر از حد بازار باشد اما اگر شرکت نتواند به سوددهی بازگردد، این نسبت نمی‌تواند کمکی به تحلیل‌گران کند. به همین دلیل، نسبت P/B به تنهایی نمی‌تواند معیار دقیقی برای ارزیابی شرکت‌هایی باشد که عملکرد سودآوری آن‌ها ناپایدار است.

3. ناتوانی در ارزیابی پتانسیل رشد شرکت

نسبت P/B عمدتا بر وضعیت کنونی دارایی‌های دفتری شرکت تمرکز دارد و نمی‌تواند به درستی پتانسیل رشد آینده شرکت را منعکس کند. این در حالی است که بعضی از شرکت‌ها، با وجود دارایی‌های کمی پتانسیل رشد بالایی دارند و نسبت P/B ممکن است نتواند این فرصت‌های رشد را به سرمایه‌گذاران نشان دهد.

نحوه محاسبه p/b

برای محاسبه نسبت P/B باید مراحل زیر را طی کنید:

فرمول نسبت P/B

نسبت قیمت به ارزش دفتری یا همان نسبت P/b را از طریق فرمول زیر محاسبه می‌کنند:

قیمت هر سهم که همان  قیمت بازار هر سهم شرکت است و ارزش دفتری هر سهم هم که از تقسیم کل حقوق صاحبان سهام بر تعداد کل سهام منتشر شده شرکت محاسبه می‌شود.

ارزش دفتری با استفاده از ترازنامه و از طریق فرمول زیر قابل محاسبه است:

بعد از محاسبه ارزش دفتری باید با تقسیم آن بر تعداد سهام منتشر شده شرکت، ارزش دفتری هر سهم را به دست آوریم:

حقوق صاحبان سهام در ترازنامه شرکت ثبت می‌شود و از جمع دارایی‌های شرکت منهای بدهی‌ها به دست می‌آید.

حال با یک مثال سعی می‌کنیم شما را با نحوه محاسبه نسبت قیمت به ارزش دفتری بیشتر آشنا کنیم.

• فرض کنید شرکت فرضی الف اطلاعات مالی زیر را دارد:

قیمت هر سهم: ۲۰۰۰ تومان

حقوق صاحبان سهام: ۵۰۰ میلیارد تومان

تعداد کل سهام منتشر شده: ۲۵۰ میلیون سهم

ابتدا باید با تقسیم حقوق صاحبان سهام بر کل سهام منتشرشده، ارزش دفتری را محاسبه کنیم:

پس ارزش دفتری هر سهم برابر با ۲۰۰۰ تومان است. حالا وقت محاسبه نسبت P/B است:

نسبت P/B چگونه تفسیر می‌شود؟ 

برای تفسیر این نسبت باید علاوه بر عدد P/B، وضعیت سودآوری شرکت، کیفیت دارایی‌ها، بازده حقوق صاحبان سهام و شرایط صنعت را نیز بررسی کرد.

کمتر از ۱

اگر نسبت P/B کمتر از ۱ باشد، یعنی قیمت بازار سهم از ارزش دفتری آن کمتر است. برای مثال، P/B برابر ۰٫۸ نشان می‌دهد سهم با قیمتی معادل ۸۰ درصد ارزش دفتری خود معامله می‌شود.

در نگاه اول ممکن است این وضعیت نشانه ارزان بودن سهم به نظر برسد اما همیشه چنین نیست. پایین بودن P/B می‌تواند ناشی از عواملی مانند سودآوری ضعیف، زیان‌ده بودن شرکت، کیفیت پایین دارایی‌ها، بدهی بالا یا چشم‌انداز نامناسب کسب‌وکار باشد.

بنابراین P/B  کمتر از ۱ به ‌تنهایی نشانه ارزندگی سهم نیست و باید علت این اختلاف بررسی شود.

برابر ۱

وقتی P/B برابر ۱ است، قیمت بازار هر سهم تقریبا با ارزش دفتری آن برابر است. به عبارت دیگر، بازار برای حقوق صاحبان سهام شرکت ارزشی نزدیک به مبلغ ثبت‌شده در صورت‌های مالی در نظر گرفته است.

با این حال، برابر بودن P/B با ۱ به این معنی نیست که سهم حتما در قیمت منصفانه معامله می‌شود. ارزش دفتری بر مبنای اطلاعات حسابداری محاسبه می‌شود و ممکن است ارزش واقعی بعضی دارایی‌ها، برند، توان سودآوری یا چشم‌انداز رشد شرکت را به ‌طور کامل منعکس نکند.

بیشتر از ۱

P/B بیشتر از ۱ نشان می‌دهد بازار برای سهم قیمتی بالاتر از ارزش دفتری آن در نظر گرفته است. برای مثال، P/B  برابر ۲ یعنی قیمت سهم دو برابر ارزش دفتری هر سهم است.

این شرایط می‌تواند ناشی از انتظار سرمایه‌گذاران برای سودآوری بیشتر، رشد آینده، بازده مناسب سرمایه یا وجود دارایی‌ها و مزیت‌هایی باشد که ارزش آن‌ها به‌ طور کامل در دفاتر حسابداری منعکس نشده است.

البته P/B بالا همیشه نشانه وضعیت بهتر شرکت نیست. اگر قیمت سهم بدون تناسب با ارزش دفتری، سودآوری و شرایط بنیادی شرکت افزایش پیدا کرده باشد، ممکن است سهم با قیمتی بالاتر از ارزش واقعی خود معامله شود. در نتیجه، برای تحلیل P/B  بهتر است این نسبت را با میانگین تاریخی خود شرکت و شرکت‌های مشابه در همان صنعت مقایسه کنیم.

تفاوت نسبت P/B و P/E چیست؟

هر کدام از این نسبت‌ها، سهم را از زاویه متفاوتی بررسی می‌کنند. P/B قیمت بازار سهم را با ارزش دفتری آن مقایسه می‌کند و بیشتر بر ارزش خالص دارایی‌ها و حقوق صاحبان سهام تمرکز دارد. در مقابل، نسبت P/E  قیمت سهم را با سود هر سهم مقایسه می‌کند و نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران حاضرند چند برابر سود شرکت برای خرید سهم پرداخت کنند.

برای مثال، ممکن است شرکتی P/B پایینی داشته باشد اما سودآوری ضعیفی نیز داشته باشد. در مقابل، شرکت دیگری ممکن است به دلیل بازده بالای حقوق صاحبان سهام و چشم‌انداز مناسب سودآوری، با P/B  بالاتری معامله شود.

به همین دلیل، معمولا بهتر است P/B و P/E در کنار یکدیگر و همراه با سایر معیارهای بنیادی بررسی شوند.

نسبت P/B در کدام صنایع کاربرد بیشتری دارد؟

نسبت P/B بیشتر برای تحلیل شرکت‌هایی کاربرد دارد که دارایی‌های مشهود و حقوق صاحبان سهام نقش مهمی در ارزش آن‌ها دارد و اطلاعات مربوط به این دارایی‌ها در ترازنامه اهمیت بالایی دارد.

از مهم‌ترین موارد می‌توان به صنایع و شرکت‌های زیر اشاره کرد:

• بانک‌ها و موسسات مالی: بخش مهمی از فعالیت این شرکت‌ها بر دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق صاحبان سهام استوار است. به همین دلیل P/B یکی از نسبت‌های رایج برای مقایسه بانک‌ها محسوب می‌شود.
• شرکت‌های بیمه: ساختار ترازنامه و میزان حقوق صاحبان سهام در ارزیابی شرکت‌های بیمه اهمیت زیادی دارد و P/B می‌تواند یکی از معیارهای مقایسه آن‌ها باشد.
• شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ‌ها: بخش قابل توجهی از ارزش این شرکت‌ها به دارایی‌ها و سرمایه‌گذاری‌های تحت مالکیت آن‌ها وابسته است.
• صنایع سرمایه‌بر: در صنایعی مانند فولاد، سیمان، معدن و بعضی صنایع تولیدی، دارایی‌هایی مانند زمین، کارخانه و ماشین‌آلات بخش مهمی از ساختار شرکت را تشکیل می‌دهند. بنابراین P/B  می‌تواند در کنار سایر معیارها اطلاعات مفیدی ارائه کند.

در مقابل، این نسبت برای شرکت‌هایی که بخش عمده ارزش آن‌ها از دارایی‌های نامشهود مانند برند، نرم‌افزار، دانش فنی، شبکه کاربران یا سرمایه انسانی ایجاد می‌شود، معمولا محدودیت بیشتری دارد. دلیل این موضوع آن است که بسیاری از این دارایی‌ها ممکن است با ارزش واقعی خود در ترازنامه ثبت نشده باشند.

برای مثال، یک شرکت فناوری ممکن است دارایی فیزیکی محدودی داشته باشد اما به دلیل نرم‌افزار، برند، داده‌ها یا توان رشد خود ارزش بازار بالایی داشته باشد. در چنین شرایطی P/B بالا لزوما به معنای گران بودن سهم نیست.

بنابراین کاربرد P/B در صنایع دارایی‌محور و مالی معمولا بیشتر است اما حتی در این صنایع نیز بهتر است این نسبت همراه با شاخص‌هایی مانند سودآوری، ROE، کیفیت دارایی‌ها و چشم‌انداز شرکت بررسی شود.

سخن آخر

در این مطلب گفتیم نسبت P/B چیست و شما را با نحوه محاسبه و کاربردهای این نسبت در تحلیل وضعیت شرکت‌های بازار سرمایه آشنا کردیم. نسبت قیمت به ارزش دفتری (P/B) با مقایسه قیمت بازار سهام شرکت با ارزش دفتری آن، به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا دید بهتری نسبت به ارزش‌گذاری شرکت‌ها به دست آورند و فرصت‌های مناسب سرمایه‌گذاری را شناسایی کنند. استفاده متعادل و ترکیبی از نسبت P/B با سایر ابزارهای تحلیلی می‌تواند به تحلیل دقیق‌تر و تصمیم‌گیری هوشمندانه‌تر کمک کند.