ترتیب بسته شدن موقعیت ها در بازار آتی

یکی از سوالاتی که به ذهن معامله‌گران تازه‌وارد بازار آتی خطور می‌کند، این است که اگر چند موقعیت باز به طور همزمان در یک سررسید داشته باشیم و بخواهیم یکی از آن‌ها را ببندیم، کدام موقعیت اول بسته می‌شود؟ در این مطلب با ذکر مثال‌های ساده، ترتیب بسته شدن موقعیت ها در بازار آتی را بررسی می‌کنیم.

برای ورود به سامانه ابزارهای نوین کالایی آگاه و شروع سرمایه‌گذاری در این بازار روی لینک زیر کلیک کنید:

ورود به سامانه

نکات کلیدی:

ترتیب بسته شدن موقعیت ها در بازار آتی چگونه است؟

فرض کنید آقای احمدی، در روز شنبه 2 موقعیت تعهدی خرید در قرارداد آتی صندوق طلای لوتوس بهمن، با قیمت‌های 9700 و 9900 تومان اخذ می‌کند. در پی رشد قیمت در بازار آتی، او تمایل به بستن یکی از موقعیت‌های خود دارد اما می‌خواهد حتما موقعیت خرید ارزان‌تر که با قیمت 9700 خریداری کرده است را به فروش برساند.

اگر آقای احمدی، یک سفارش فروش با قیمت 10700 تومان در سیستم ثبت کند، با انجام سفارش مذکور، یکی از موقعیت‌های خرید او بسته می‌شود. سوالی که ممکن است برای برخی معامله‌گران ایجاد شود این است که کدام موقعیت خرید (ارزان‌تر یا گران‌تر) در ابتدا بسته می‌شود.

با توجه به سازوکار تسویه روزانه و نحوه محاسبه سود در انتهای هر روز توسط بورس، هیچ فرقی بین این که کدام موقعیت بسته می‌شود، وجود ندارد. در واقع در روز شنبه، سه معامله توسط آقای احمدی صورت گرفته است و هر معامله به صورت مستقل با قیمت تسویه سنجیده می‌شوند.

تصور معامله‌گران از سازوکار تسویه روزانه

در مثال بالا، با اتمام جلسه معاملاتی، معامله‌گر انتظار دارد سود یا زیان معامله شناسایی و بر حساب عملیاتی او اعمال شود. در واقع افراد تازه‌وارد گمان می‌کنند که یکی از دو موقعیت خریدی که با قیمت‌های 9700 و 9900 تومان معامله شدند، با یک موقعیت فروش با قیمت 10700 بسته می‌شود. آن‌ها دو حالت را برای واریز سود خود در روز اول درنظر می‌گیرند:

1. موقعیت خرید 9700 با فروش 10700 بسته می‌شود.

در این حالت، معامله‌گر می‌پندارد در پایان روز، سودی معادل اختلاف بین قیمت خرید و فروش (10700-9700)×1000= 1000000 تومان به حسابش واریز خواهد شد.

2. موقعیت خرید 9900 با فروش 10700 بسته می‌شود.

در این حالت، معامله‌گر می‌پندارد در پایان روز، سودی معادل اختلاف بین قیمت خرید و فروش (10700-9900)×1000= 800000 تومان به حسابش واریز خواهد شد.

از بین دو حالت بالا، عموما معامله‌گر، تمایل دارد که موقعیت خرید با قیمت پایین‌تر بسته شود تا سود بیشتری به حساب عملیاتی وی واریز شود؛ در حالی که بورس، محاسبات سود به صورت روزانه را با سازوکاری متفاوت انجام می‌دهد.

فرایند تسویه روزانه در بازار آتی

به طور کلی، سازوکار تسویه روزانه در بازار آتی کالا به این نحو است که در پایان جلسه معاملاتی، یک قیمت تسویه اعلام می‌شود و قیمت هر معامله، فارغ از خرید یا فروش بودن، با قیمت تسویه سنجیده می‌شود. در مثال بالا، با فرض این که قیمت تسویه آن روز، برابر با 10200 تومان اعلام شود، نحوه محاسبه سود و زیان روزانه هر یک از معاملات به شرح زیر است:

بنابراین:

•  بر اساس تسویه (1) مبلغ (10200-9700)×1000= 500000 تومان سود ناشی از معامله خرید 9700 تومانی، به حساب در اختیار آقای احمدی واریز می‌شود.
• بر اساس تسویه (2) مبلغ (10200-9900)×1000= 300000 تومان سود ناشی از معامله خرید 9900 تومانی، به حساب در اختیار آقای احمدی واریز می‌شود.
• بر اساس تسویه (3) مبلغ (10700-10200)×1000= 500000 تومان سود ناشی از معامله فروش 10700 تومانی، به حساب در اختیار آقای احمدی واریز می‌شود.

مجموع سودهای واریزی در روز اول: 500000+300000+500000=1300000 تومان

در مجموع در روز اول، بر اساس سازوکار تسویه بورس، 1300000 تومان سود، به حساب آقای احمدی واریز می‌شود.

اگر قیمت تسویه در مثال بالا برابر با 9600 تومان و مقداری کمتر از مقدار مثال بالا باشد، میزان سود واریزی برابر با 700000 تومان می‌شود که با حالت قبل متفاوت خواهد بود.

•  بر اساس تسویه (1) مبلغ (9600-9700)×1000=-100000 تومان ضرر از حساب در اختیار آقای احمدی برداشت می‌شود.
• بر اساس تسویه (2) مبلغ (9600-9900)×1000= -300000 تومان ضرر از حساب در اختیار آقای احمدی کسر می‌شود.
• بر اساس تسویه (3) مبلغ (10700-9600)×1000= 1100000 تومان سود به حساب در اختیار آقای احمدی واریز می‌شود.

نکته: واریزی روز اول و تمام روزهایی که موقعیت باز خواهد ماند، کاملا به قیمت تسویه وابسته است.

وقتی تسویه روزانه انجام می‌شود و حساب‌ها بر اساس قیمت تسویه تعدیل می‌شود. در واقع قیمت موقعیت‌های باز، برابر با قیمت تسویه می‌شود. در نتیجه همه موقعیت‌های باز قیمتی یکسان و برابر با قیمت تسویه خواهند داشت. در نتیجه این سوال که اول کدام موقعیت بسته می‌شود، بی‌معنا خواهد بود.

سخن آخر

بر اساس مطالب و مثال‌های این مطلب، سازوکار تسویه روزانه توسط بورس کالا، شرایطی را ایجاد می‌کند که اهمیتی ندارد کدام موقعیت باز معامله‌گر در ابتدا بسته شود. در نتیجه پرسیدن این سوال که ترتیب بسته شدن موقعیت ها در بازار آتی چگونه است، معنایی ندارد.