بازارهای مالی ذاتا پرنوسان هستند و قیمتها همواره در حال تغییرند. بهعنوان یک معاملهگر، باید بتوانید عوامل تاثیرگذار بر قیمتها و محرکهای بازار را شناسایی کنید. احساسات معاملهگران نقش مهمی در تغییرات قیمتی دارد؛ ترس، امید، پشیمانی و ناامیدی، همراه با سایر احساسات انسانی، مستقیما بر قیمت ارزها اثر میگذارند. وقتی درباره احساسات بازار صحبت میکنیم، در واقع به احساسات معاملهگران اشاره داریم که بر قیمتها تاثیر میگذارند. تحلیلگران طی سالها متوجه شدند که احساسات مردم میتوانند مسیر روندهای بازار را تغییر دهند، به همین دلیل شاخص ترس و طمع معرفی شد. اما شاخص ترس و طمع چیست و چگونه بر قیمتها تاثیر میگذارد؟ در این مطلب از آگاه به بررسی این شاخص و همچنین نحوه محاسبه و تفسیر صحیح آن میپردازیم.
نکات کلیدی
- شاخص ترس و طمع یک اندیکاتور خلاف جهت (Contrarian) است و نشان میدهد وقتی همه میترسند احتمالا زمان خرید و وقتی همه طمع میکنند احتمالا زمان فروش است.
- این شاخص از ۰ تا ۱۰۰ محاسبه میشود؛ عدد نزدیک به ۰ یعنی ترس شدید و نزدیک به ۱۰۰ یعنی طمع شدید است.
- ترس بیش از حد باعث میشود داراییها خیلی پایینتر از ارزش واقعیشان معامله شوند و فرصت خرید عالی ایجاد کند.
- طمع بیش از حد باعث میشود داراییها خیلی بالاتر از ارزش واقعیشان معامله شوند و خطر اصلاح یا سقوط شدید وجود داشته باشد.
- دامنههای مهم تفسیری شاخص: زیر ۲۵ ترس شدید (فرصت خرید)، بالای ۷۵ طمع شدید (هشدار فروش)، ۴۵–۵۵ وضعیت خنثی است.
- وقتی شاخص بهصورت ناگهانی از ترس شدید به طمع شدید یا برعکس تغییر کند، معمولا نشانه تغییر روند بزرگ بازار است.
- بهترین و امنترین روش استفاده از این شاخص، ترکیب آن با تحلیل تکنیکال و بنیادی است و هرگز نباید تنها معیار تصمیمگیری برای خرید یا فروش باشد.
شاخص ترس و طمع چیست؟
شاخص ترس و طمع یکی از مهمترین شاخصهای تصمیمگیری در بازارهای مالی به شمار میآید. این شاخص در بازارهای مالی به صورت روزانه، هفتگی و ماهانه مورد محاسبه قرار میگیرد. در نگاه اول، به نظر میرسد که این شاخص بهراحتی برای ارزیابی و تعیین قیمت سهام یا رمزارزها قابل استفاده است. اساس این نظریه این است که ترس بیش از حد باعث افت قیمت سهام شده و در مقابل، طمع بیش از حد قیمتها را افزایش میدهد.
فلسفه استفاده از این شاخص در بازارهای مالی به خصوص بازار سرمایه، از لحاظ روانشناسی بسیار اهمیت دارد. همانطور که میدانید بسیاری از افراد در بازار بورس با تکرار رفتار دیگران دست به معامله میزنند. یعنی زمانی که بازار روند نزولی در پیش دارد سهامداران از ترس ضرر بیشتر، دست به فروش دارایی سهام خود میزنند و سایر افراد هم با دیدن این رفتار، برای فروش سهام خود اقدام میکنند. در روندهای صعودی نیز بسیاری از افراد به خرید سهام روی میآورند و دیگران هم با تقلید از آنها اقدام به خرید میکنند.
این رفتار باعث میشود افت قیمت شتاب بگیرد و بازار با چالشهای جدی روبهرو شود. در نقطه مقابل، افزایش سریع قیمتها نیز میتواند به شکلگیری حباب قیمتی منجر شود. در هر صورت در دو مورد ذکر شده روند به صورت استاندارد پیشروی نمیکند و شما به عنوان یک سرمایهگذار باید نسبت به این شرایط آگاهی کامل داشته باشید.
در تصویر زیر، با کلیات شاخص ترس و طمع آشنا میشوید:
شاخص ترس و طمع چگونه کار میکند؟
تا اینجا دریافتیم که شاخص ترس و طمع، ابزاری مهم در بازارهای مالی، بهویژه بورس و رمزارزهاست. ترس بیش از حد سرمایهگذاران باعث افت قیمت شده و داراییها کمتر از ارزش واقعیشان معامله میشوند. در نقطه مقابل، طمع بیش از حد باعث میشود سهام یا رمزارزها بالاتر از ارزش واقعیشان معامله شوند، که این امر ناشی از هیجانزدگی بیش از حد سرمایهگذاران است. برخی از فعالان بازارهای مالی معتقدند که شاخص ترس و طمع میتواند در استراتژیهای معاملاتی نقش تعیینکنندهای داشته باشد. در مقابل، گروهی دیگر این شاخص را چندان قابل اتکا نمیدانند و آن را بهعنوان یک استراتژی معاملاتی قبول ندارند. اما این شاخص چگونه اندازه گیری میشود؟ در بخش بعدی به این سوال پاسخ میدهیم.
نحوه اندازهگیری شاخص ترس و طمع
جالب است بدانید که شاخص ترس و طمع CNN هفت پارامتر مختلف را ارزیابی میکند تا میزان ترس و طمع موجود در بازارهای مالی را اندازهگیری کند. این هفت عامل عبارتاند از:
مومنتوم بازار
این شاخص، قیمت یک دارایی را با میانگین متحرک ۱۲۵ روزه مقایسه میکند. اگر میانگین متحرک بالاتر باشد، طمع در بازار افزایش مییابد. زمانی که این شاخص به صفر نزدیک شود، یعنی مومنتوم بازار کاهش یافته است.
قدرت نسبی قیمت
این شاخص حجم معاملات را در یک بازه زمانی مشخص نشان میدهد. اگر تعداد سقفهای قیمتی (ATH) در نمودار بیشتر از کفها باشد، بازار در حالت طمع قرار دارد. اما اگر تعداد کفهای قیمتی بیشتر باشد، بازار پر از ترس است.
وسعت قیمت
حجم معاملات و قیمتها شاخصهای مهمی برای تحلیل احساسات بازار هستند. این شاخص حجم معاملات را در روزهای صعودی و نزولی نشان میدهد. هرچه علاقه سرمایهگذاران به خرید بیشتر باشد، طمع در بازار افزایش مییابد. در مقابل، اگر معاملهگران موقعیتهای فروش (Short) بیشتری باز کنند، یعنی بازار در وضعیت ترس قرار دارد.
قرادادهای اختیار خرید و فروش
تعداد معاملات Put و Call نشان میدهد که معاملهگران چه احساسی نسبت به آینده بازار دارند. تعداد بیشتر قراردادهای Put (فروش) نشانه ترس است، در حالی که تعداد بیشتر قراردادهای Call (خرید) نشاندهنده طمع در بازار است.
نوسان بازار
این شاخص میزان نوسان بازار را بر اساس میانگین متحرک ۵۰ روزه نشان میدهد. افزایش این شاخص نشاندهنده افزایش ترس در بازار است، در حالی که کاهش آن باعث میشود معاملهگران خوشبینتر شوند.
تقاضا برای اوراق قرضه پرریسک
این شاخص اختلاف بازدهی بین اوراق قرضه دولتی امن و اوراق قرضه پرریسک با بازده بالا را بررسی میکند. هرچه این فاصله بیشتر باشد، نشاندهنده احتیاط بیشتر در بازار است.
تقاضا برای داراییهای امن
زمانی که معاملهگران نسبت به آینده بازار نگران باشند، از روی ترس به دنبال داراییهای امن برای حفظ ارزش سرمایه خود میروند. برای شناسایی این روند، میتوان از شاخص ترس و طمع استفاده کرد. افزایش تقاضا برای اوراق قرضه نشاندهنده طمع در بازار است، در حالی که کاهش تمایل به خرید این اوراق به معنی ترس معاملهگران از آینده بازار است.
در نظر داشته باشید هر یک از این عوامل، بر اساس یک چارچوب محاسباتی مشخص، بین ۰ تا ۱۰۰ اندازهگیری میشوند. سپس، شاخص ترس و طمع با در نظر گرفتن وزن برابر هر پارامتر محاسبه میشود.
حالت های مختلف شاخص ترس و طمع
همانطور که گفته شد، هرچه مقدار شاخص ترس و طمع کمتر باشد، یعنی بازار محتاطتر است. در مقابل، هرچه این شاخص بالاتر باشد، یعنی معاملهگران خوشبینتر هستند. با این اوصاف میتوان بازههای این شاخص را در حالتهای مختلف زیر تقسیمبندی کرد
۰ تا ۲۵: نشاندهنده ترس شدید در بازار است.
۲۵ تا ۴۵: نشاندهنده ترس متوسط است.
۴۵ تا ۵۵: بازار در وضعیت خنثی قرار دارد.
۵۵ تا ۷۵: نشاندهنده طمع متوسط است.
۷۵ تا ۱۰۰: نشاندهنده طمع شدید در بازار است.
اگر منطق این شاخص را قبول داشته باشید، میتوانید از آن برای تصمیمگیریهای معاملاتی استفاده کنید. زمانی که مقدار شاخص کمتر از ۴۵ باشد، بازار در وضعیت ترس قرار دارد و معاملهگران با قیمتهای پایینتری داراییها را خریداری میکنند. اما وقتی مقدار شاخص بالاتر از ۵۵ باشد، طمع در بازار افزایش مییابد، معاملهگران خوشبینتر میشوند و موقعیتهای معاملاتی بیشتری باز میکنند. هرچه مقدار شاخص به ۰ یا ۱۰۰ نزدیکتر باشد، تأثیر احساسات بازار بر قیمتها بیشتر خواهد بود.
شاخص ترس و طمع در ارزهای دیجیتال
در سال 2017 ابزاری مخصوص برای تحلیل احساسات بازار به نام شاخص ترس و طمع کریپتو توسط وبسایت Alternative.me معرفی شد. این شاخص مشابه Fear and Greed Index شبکه CNN عمل میکند و مقیاسی از ۰ تا ۱۰۰ دارد؛ به این صورت که ۰ نشاندهنده ترس شدید، ۵۰ بیانگر وضعیت خنثی و ۱۰۰ نشاندهنده طمع شدید است. برای محاسبه این شاخص، دادههای مختلفی مانند نوسانات بازار، میزان تسلط (dominance) و حرکت قیمت، روندهای شبکههای اجتماعی و نظرسنجیها مورد بررسی قرار میگیرند. باید در نظر داشته باشید که این آمار فقط مربوط به بیت کوین است اما از آنجایی که روند اکثر ارزهای دیجیتال با روند بیت کوین همسو است، میتوان آن را شاخص بسیار مهمی بر شمرد.
کاربرد شاخص ترس و طمع
شاخص ترس و طمع بهعنوان یک اندیکاتور خلاف جهت (Contrarian Indicator) شناخته میشود، یعنی سیگنالهایی ارائه میدهد که نشاندهنده احتمال معکوس شدن روند فعلی بازار هستند. نحوه استفاده از این شاخص به استراتژی و دیدگاه کلی معاملهگر بستگی دارد، اما برخی از روشهای رایج شامل موارد زیر میشوند.
۱. شناسایی روندها
معاملهگران میتوانند از شاخص ترس و طمع برای تشخیص روندهای غالب بازار استفاده کنند. روشهای متداول برای این کار شامل موارد زیر است:
ترکیب با میانگین متحرک: یکی از راههای تشخیص روند این است که شاخص ترس و طمع را با میانگین متحرک (Moving Average) مقایسه کنید. افزایش میانگین متحرک نشاندهنده افزایش طمع در بازار است، در حالی که کاهش آن بیانگر افزایش ترس خواهد بود. با مقایسه این دو، معاملهگران میتوانند فرضیات خود درباره روند بازار را تأیید یا رد کنند.
تشخیص تغییرات ناگهانی در احساسات بازار: افزایش یا کاهش شدید شاخص، تغییر در احساسات بازار را نشان میدهد. بهعنوان مثال اگر به صورت ناگهانی ترس شدید به طمع شدید تبدیل شود احتمالا شاهد تغییر روند بازار به سمت صعودی خواهیم بود، در حالی که کاهش از طمع به ترس میتواند هشداری برای اصلاح قیمت یا شروع روند نزولی باشد.
تحلیل واگرایی: معاملهگران میتوانند شاخص ترس و طمع را با شاخصهای بازار سهام مانند S&P 500 یا Nasdaq Composite مقایسه کنند تا واگراییها را شناسایی کنند. برای مثال، اگر بازار سقفهای جدیدی ثبت کند اما شاخص ترس و طمع به سمت ترس حرکت کند، این وضعیت میتواند نشانهای از ضعف روند صعودی و احتمال بازگشت قیمت باشد.
۲. تعیین نقاط ورود و خروج
هنگامی که شاخص ترس شدید را نشان میدهد، ممکن است بیانگر این باشد که قیمت سهام کمتر از ارزش واقعی است و به دلیل فروش هیجانی معاملهگران در حال کاهش است. در چنین شرایطی، احتمال بازگشت بازار از نزولی به صعودی وجود دارد. برعکس، اگر شاخص طمع شدید را نشان دهد، ممکن است نشاندهنده اشباع خرید و احتمال معکوس شدن روند از صعودی به نزولی باشد. معاملهگران میتوانند از این اطلاعات برای تعیین نقاط ورود و خروج در معاملات خود استفاده کنند. با این حال، مهم است که این شاخص را بهتنهایی مبنای تصمیمگیری قرار ندهند،
۳. ارزیابی میزان ریسکپذیری بازار
شاخص ترس و طمع میتواند به معاملهگران کمک کند تا میزان ریسکپذیری بازار را ارزیابی کنند. سطوح بالای ترس نشاندهنده این است که سرمایهگذاران ریسکگریز هستند و نسبت به آینده بدبینانه عمل میکنند. در چنین شرایطی، روی مدیریت ریسک تمرکز کرده و داراییهای امنتر را انتخاب کنند. در سمت مقابل، سطوح بالای طمع به ما میگوید که بازار بیش از حد خوشبینانه عمل میکند و معاملهگران ممکن است ریسکهای احتمالی را نادیده بگیرند. در چنین شرایطی، بازار در حالت ریسکپذیر (Risk-On) قرار دارد. در این وضعیت، معاملهگران باید با احتیاط بیشتری عمل کرده و برای اصلاح قیمت یا بازگشت احتمالی روند آماده باشند.
شاخص ترس و طمع ابزاری مفید برای تحلیل احساسات بازار و شناسایی فرصتهای معاملاتی است. بااینحال، باید در کنار سایر ابزارهای تحلیلی استفاده شود و نباید تنها معیار تصمیمگیری باشد
مزایا و معایب شاخص ترس و طمع
ترس و طمع به عنوان دو عامل قدرتمند در تصمیمگیریهای انسان شناخته میشوند، به همین دلیل ترکیب این دو عامل در تصمیمگیریهای اقتصادی بسیار مهم است. همانطور که در اطرافیان خود دیدهاید؛ بسیاری از افراد در فرآیند سرمایهگذاری به صورت هیجانی و احساسی برخورد میکنند و تصمیمات منطقی و بر اساس استراتژی از پیش تعیینشده نمیگیرند. از این رو اندازهگیری شاخص ترس و طمع در بازارهای مالی یک داده مهم محسوب میشود. طبق نتایجی که از گذشته تا به حال کسب شده است، کارشناسان معتقدند که با استفاده از شاخص ترس و طمع اغلب میتوان چرخش بازارهای مالی، به خصوص بازار سهام را تشخیص داد. با این تفاسیر، سرمایهگذاران میتوانند به راحتی نقاط ورود و خروج مناسب بازار را شناسایی کرده و در روند معاملات سودهای قابلتوجهی کسب کنند.
در نهایت باید توجه داشته باشید که بسیاری از صاحب نظران بر این عقیدهاند که شاخص ترس و طمع یک شاخص مفید در تصمیمگیریهای سرمایهگذاری است اما به شرطی که این شاخص تنها معیار تصمیمگیری شما در روند سرمایهگذاری در بازارهای مالی نباشد. در نقطه مقابل بسیاری از فعالان بازارهای مالی نسبت به شاخص ترس و طمع بدبین هستند و این شاخص را عامل معتبری در تصمیمگیریهای مالی نمیدانند. از نظر آنها این شاخص بیشتر مانند یک نشانگر برای زمانبندی بازار است.
سخن پایانی
به پایان این مطلب رسیدیم و همانطور که دیدید، شاخص ترس و طمع مانند یک دماسنج احساسی به سرمایهگذاران و معاملهگران کمک میکند تا تاثیر احساسات را بر بازار درک کنند این شاخص با استفاده از معیارهای مختلف، تصویری جامع از احساسات سرمایهگذاران به نمایش میگذارد و میتواند در تصمیمگیری آگاهانهتر، شناسایی روندها و ارزیابی میزان ریسکپذیری بازار مفید باشد. بااینحال، نباید آن را بهتنهایی مبنای معاملات قرار داد. بلکه بهتر است در کنار ابزارهای تحلیل تکنیکال و بنیادی استفاده شود تا تصمیمات بهتری گرفته شود.
