قراردادهای آتی زیره سبز (بورس کالا)

با توجه به آغاز معاملات زیره سبز در بازار آتی کالا، این مقاله برای آشنایی با این نوع قرارداد، سازوکار و نحوه معاملات آن، تهیه شده است.

ثبت نام و دریافت کد آتی کالا

برای دریافت کد آتی کالا و شروع سرمایه‌گذاری در این بازار روی دکمه زیر کلیک کنید:

معرفی قراردادهای آتی زیره سبز

معاملات قراردادهای آتی زیره سبز برای اولین بار در اردیبهشت سال 93 وارد بازار مشتقه بورس کالای ایران شد. اولین معامله قراردادهای آتی زیره سبز (تحویل خردادماه) در تاریخ 28 اردیبهشت سال 93 در بورس کالای ایران کلید خورد. این در حالی بود که معامله‌گران زیره سبز در استان خراسان به صورت سنتی معاملات نقدی و مشتقه زیره سبز را انجام می‌دادند و تقریبا تمامی حالت‌های قراردادهای اختیار معامله و آتی، در بازار سنتی انجام می‌شد.

گفتنی است تجربه ورود قراردادهای آتی زیره سبز در سال 93 به بورس کالا موفقیت‌آمیز نبود، به‌نحوی‌که حجم معاملات روزانه حداکثر به 17 قرارداد می‌رسید. به همین دلیل قرارداد آتی زیره سبز در نیمه سال 94 متوقف و از تابلو معاملات آتی حذف شد.

در سال جاری (1398) پس از تجربه موفق قراردادهای مشتقه زعفران در بورس کالا، مجدداً قراردادهای آتی زیره سبز (17 تیر 98) وارد بازار مشتقه بورس کالا شدند. این بار، حجم معاملات قراردادهای زیره سبز در اولین روز کاری، بیش از دو برابر کلِ حجمِ معاملات سال 93 و 94 بود که نشان از استقبال فعالان از این ابزار مالی داشت.

نکته: لازم به ذکر است قراردادهای آتی زیره سبز، ماهیتا شبیه به قراردادهای آتی زعفران است و تنها در برخی از مشخصات قرارداد با یکدیگر متفاوت هستند.

مهم‌ترین مشخصات قراردادهای آتی زیره سبز

از مهم‌ترین مشخصات قراردادهای آتی زیره سبز می‌توان به اندازه قرارداد، نماد معاملاتی، حداقل تغییر قیمت سفارش، سقف موقعیت تعهدی باز و ... اشاره کرد.

اندازه قرارداد:

یکی از ویژگی‌های اصلی یک قرارداد آتی، اندازه هر قرارداد است. در قراردادهای آتی کالا، اندازه هر قرارداد توسط بورس تعیین می‌شود و سرمایه‌گذاران صرفا می‌توانند مضرب‌های صحیحی از این مقدار را مورد معامله قرار دهند.

در حال حاضر، اندازه قراردادهای آتی زیره سبز در بورس کالا، ۱۰۰ کیلوگرم زیره سبز است. به عبارتی سرمایه‌گذاران با خرید یا فروش یک قرارداد آتی زیره سبز، ۱۰۰ کیلوگرم زیره می‌خرند یا می‌فروشند.

با توجه به این که هر قرارداد شامل ۱۰۰ کیلوگرم است، بنابراین اگر سرمایه‌گذاری قصد خرید یا فروش 600 کیلو زیره سبز را در معاملات آتی زیره سبز داشته باشد، باید ۶ قرارداد آتی زیره سبز بخرد یا بفروشد.

حداقل تغییر قیمت سفارشات (tick price)

برای واردکردن قیمت سفارشات، در سامانه معاملات آتی محدودیتی وجود دارد. به این صورت که قیمت‌های واردشده به سیستم، حتماً باید مضربی از یک عدد که توسط بورس تعیین‌شده، باشد. درواقع تغییر قیمت‌ها در آتی زیره سبز باید ۱۰ تومان به ۱۰ تومان انجام شود.

به‌عنوان‌مثال اگر معامله گری قصد واردکردن سفارشی باقیمت ۵۹٫۶۵۳ ریال دارد، ناچار است سفارش خود را بر روی یکی از قیمت‌های ۵۹٫۶۰۰ و یا ۵۹٫۷۰۰ قرار دهد.

حداقل قیمت تغییر سفارش در بازارهای مختلف متفاوت است و با توجه به شرایط بازار تعیین می‌گردد. در قرارداد آتی سکه، حداقل تغییر قیمت سفارش ۵۰۰ تومان تعیین‌شده بود، اما این مقدار در قراردادهای آتی زعفران و آتی زیره سبز ۱۰ تومان است.

نماد معاملاتی زیره سبز

در تابلو معاملات بازار آتی، هر سررسید با یک نماد مشخص، نمایش داده می‌شود. هر نماد معاملاتی متشکل از نام کالا، ماه و سال قرارداد است و تمامی نمادهای معاملاتی بایستی به تصویب هیئت پذیرش رسیده باشند.

در معاملات آتی زیره سبز، شما هر سررسید را با نام اختصاری آن می‌شناسید، درست مانند سهام که هر سهم با نماد خاص خود شناخته می‌شود. نمادهای معاملاتی قراردادهای زیره نیز از نام لاتین، سال و ماه قرارداد تشکیل می­‌شوند.

بر این اساس هر نماد معاملاتی برای زیره سبز به‌صورت CSMMYY است که در آن CS مخفف زیره سبز (cumin seed) است، MM علامت اختصاری ماه قرارداد (به‌صورت حروف انگلیسی) و YY سال قرارداد (به‌صورت عدد) است. به‌عنوان‌مثال نماد معاملاتی CSSH98 نشان‌دهنده قرارداد آتی زیره سبز تحویل شهریور ماه 98 است.

سقف موقعیت تعهدی باز

بر اساس دستورالعمل اجرایی معاملات آتی، اتخاذ موقعیت‌های تعهدی باز با محدودیت‌هایی روبه‌رو است؛ به این معنی که یک مشتری مجاز نیست بیش‌ازحد معینی که توسط هیئت پذیرش تعیین می‌شود، موقعیت تعهدی اخذ کند.

هم‌اکنون سقف موقعیت‌های تعهدی برای مشتریان حقیقی و حقوقی به شرح زیر است:

 مشتریان حقیقی:

مشتریان حقیقی مجازند در هر نماد معاملاتی (سررسید فعال) حداکثر 3۰۰ موقعیت تعهدی خرید و موقعیت فروش اخذ کنند.

مشتریان حقوقی:

اشخاص حقوقی مجاز هستند که 3۰۰ موقعیت در هر نماد معاملاتی اخذ نمایند و این تعداد می‌تواند تا ۱۰ درصد موقعیت‌های تعهدی باز در آن نماد در بازار افزایش یابد.

بازارگردان:

بازارگردان مجاز است 1000 موقعیت در هر نماد معاملاتی اخذ نماید و این تعداد می‌تواند تا 20 درصد موقعیت‌های تعهدی باز در آن نماد در بازار افزایش یابد.

حد نوسان قیمت روزانه، صف خرید و صف فروش در معاملات آتی زیره سبز

در قراردادهای آتی زیره سبز حد نوسان محدود به (%5±) قیمت تسویه روز معاملاتی قبل است و امکان ثبت سفارش باقیمتی بالاتر و پایین‌تر از این بازه وجود ندارد.

مثلاً درصورتی‌که قیمت تسویه روز قبل ۵۹٫۶۸۷ ریال باشد، بالاترین و پایین‌ترین قیمت در روز معاملاتی جاری به این روش محاسبه می‌شود:

بالاترین قیمت: ‌ ريال ۶۲,۶۷۱ = (%5 ×۵۹٫۶۸۷) + ۵۹٫۶۸۷

پایین‌ترین قیمت: ريال ۵۶,۷۰۲ ‌= (%5×۵۹٫۶۸۷) – ۵۹٫۶۸۷

با توجه به اینکه حداقل تغییر قیمت هر سفارش ۱۰ تومان (۱۰۰ ریال) است، بورس برای تعیین دامنه نوسان روزانه این اعداد را گرد می‌کند. همیشه بالاترین قیمت را به پایین و پایین‌ترین قیمت را به بالا گرد می‌کند تا قیمت در محدوده 5 درصدی قرار گیرد. با این توضیحات، بالاترین و پایین‌ترین قیمت به ترتیب ۶2٫6۰۰ و ۵6٫8۰۰ ریال می‌شود.

درصورتی‌که فروشندگان تمایل داشته باشند قیمتی بیشتر از این بازه را به‌عنوان قیمت فروش خود در سیستم ثبت کنند، به دلیل محدودیت بازه مجاز، این امکان وجود ندارد. در این شرایط هیچ سفارش فروشی در سیستم ثبت نمی‌شود و به‌اصطلاح گفته می‌شود که بازار صف خرید است. این شرایط به ضرر دارندگان موقعیت تعهدی فروش و به سود دارندگان موقعیت تعهدی خرید می‌شود.

در شرایط کاهشی و انتظار ریزش بیشتر بازار و تمایل خریداران به خرید در قیمت‌های پایین‌تر، سفارش خریدی در سیستم ثبت نمی‌شود و در این شرایط با صف فروش مواجه می‌شویم که به ضرر دارندگان موقعیت تعهدی خرید و سود دارندگان موقعیت تعهدی فروش است.

وجه تضمین

در حال حاضر (تیر 98) وجه تضمین در بازار آتی زیره سبز ۱۰ درصد ارزش قرارداد است. به بیان دیگر وجه تضمین برای قرارداد زیره سبز 420 هزار تومان است؛ یعنی برای خرید و فروش هر کیلوگرم زیره سبز، وجه تضمینی معادل 420 هزار تومان موردنیاز است. (حداقل مبلغ جهت خرید یا فروش برابر با 420 هزار تومان است.)

نکته: وجه تضمین از طریق شرکت بورس کالا تعیین می‌شود و ممکن در بازه‌های زمانی مختلف، مقدار دیگری باشد. بنابراین توصیه می‌شود همواره برای اطمینان از وجه تضمین جاری، به سایت بورس کالا مراجعه شود.

ساعت معاملاتی

بازه زمانی معامله قراردادهای آتی زیره سبز در روزهای مختلف، به شرح زیر است:

• روزهای شنبه تا چهارشنبه: از ۱۰:۰۰ الی ۱۷:۰۰
• روزهای پنجشنبه‌ها: ۱۰:۰۰ الی ۱۶:۰۰
• آخرین روز معاملاتی: ۱۰:۰0 الی ۱۵:۳۰

نکته: منظور از آخرین روز معاملاتی، تاریخ سررسید هر قرارداد است.

کارمزد معاملات قراردادهای آتی زیره سبز

در حال حاضر کارمزد هر قرارداد تعهدی خرید یا فروش در معاملات آتی زیره سبز، مطابق جدول زیر است:

کارمزد تسویه و تحویل:

نکته: ارزش هر قرارداد برابر با قیمت معامله ضرب‌در 100 است.

مثال:

فرض کنید آقای احمدی 2 معامله خرید روی قیمت 43000 تومان انجام می‌دهد. کارمزد این معامله به شرح ذیل است:

ارزش هر قرارداد × تعداد معامله × 0٫0004

( 43000×100)×2×0٫0004= 3440 تومان

برای معاملات فروش نیز به همین روش، کارمزد محاسبه می‌شود.

مشخصات قرارداد آتی زیره

سرمایه‌گذارانی که قصد فعالیت در بازار آتی زیره سبز را دارند می‌بایست از مشخصات قراردادهای آتی زیره سبز مطلع باشند. مشخصات کامل قراردادهای آتی زیره سبز در جدول زیر ارائه‌شده است.

نکته: منظور از آخرین روز معاملاتی، روز سررسید هر نماد است.

جمع‌بندی

معاملات آتی زیره سبز از تیرماه 98 با استقبال چشم‌گیر علاقه‌مندان به سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه مواجه شد. سرمایه‌گذاران می‌توانند با داشتن کد معاملات آتی کالا اقدام به معامله قراردادهای آتی زیره سبز در روزهای معاملاتی اعلام‌شده، نمایند. از جمله مزیت‌های این بازار می‌توان به این موارد اشاره کرد: دوطرفه بودن بازار (امکان کسب سود از روند نزولی بازار)، داشتن اهرم مالی، امکان آربیتراژ کردن و پوشش ریسک نوسانات قیمت.