گاهی اوقات معاملهگران بازارهای آتی در وضعیت کال مارجین قرار میگیرند؛ در این شرایط، باید راهی بیابند تا از این وضعیت خارج شوند. بازار جبرانی یکی از روشهای خروج معاملهگران از وضعیت کال مارجین است. در واقع، اگر حساب معاملاتی فردی کال مارجین شود و معاملهگر تا پایان جلسه معاملاتی موفق به واریز وجه یا بستن موقعیتهای مازاد نشود، موقعیتهای مازاد او برای خروج از وضعیت کال مارجین وارد بازار جبرانی میشود. در این مطلب به ارائه توضیحاتی در خصوص بازار جبرانی، زمان تشکیل جلسه معاملاتی، نحوه ثبت سفارش، نحوه اتمام جلسه معاملاتی، دامنه نوسان و افراد مجاز به ثبت سفارش در این بازار میپردازیم.
دریافت کد آتی کالا
برای دریافت کد آتی کالا و شروع سرمایهگذاری در این بازار روی دکمه زیر کلیک کنید:
نکات کلیدی:
- بازار جبرانی زمانی تشکیل میشود که معاملهگر کال مارجین شده تا پایان جلسه معاملاتی نتواند وجه واریز کند یا موقعیتهای مازاد خود را ببندد.
- هدف بازار جبرانی، بستن موقعیتهای لازم برای خروج معاملهگران از وضعیت کال مارجین با دامنه نوسان گستردهتر است.
- این بازار پس از پایان جلسه معاملاتی عادی آغاز میشود و شامل ۶ دوره دهدقیقهای است که دامنه نوسان از ۳ درصد± تا ۲۷ درصد± افزایش مییابد.
- در ابتدای هر دوره، سفارشهای معاملهگران کال مارجین بهصورت خودکار و تصادفی توسط بورس کالا در سمت مناسب (فروش یا خرید) ثبت میشود و خود معاملهگر یا کارگزار امکان ویرایش آن را ندارند.
- سایر معاملهگران فقط در طرف مقابل سفارشهای کال مارجینها امکان ثبت سفارش دارند و ۱۰ دقیقه فرصت ارسال سفارش در دامنه مجاز هر دوره را خواهند داشت.
- مچینگ در پایان هر دوره انجام میشود و اگر همه موقعیتهای کال مارجین بسته نشود، دوره بعدی با دامنه نوسان بیشتر آغاز میشود.
- قیمتهای بازار جبرانی هیچ تاثیری بر قیمت تسویه روزانه ندارند.
- اگر پس از شش دوره هنوز موقعیتهای مازاد بسته نشوند، کمیته آتی میتواند تعداد دورههای حراج تکقیمتی را افزایش دهد.
- با توجه به گسترش دامنه نوسان در بازار جبرانی، زیان بستن موقعیتها ممکن است بیشتر از حالتی باشد که معاملهگر پیش از پایان بازار عادی اقدام به واریز وجه یا بستن موقعیتها کند؛ بنابراین مدیریت سرمایه پیشدستانه اهمیت زیادی دارد.
بازار جبرانی چیست؟
بازار جبرانی بازاری است که به منظور بستن موقعیتهای لازم برای خروج معاملهگران از وضعیت کال مارجین پس از جلسه معاملاتی عادی برگزار میشود. در واقع، بنابر قوانین بورس کالا افرادی که پس از پایان جلسه معاملاتی کال مارجین شده باشند؛ موظفند در ابتدای روز معاملاتی بعد، نسبت به افزایش موجودی تا سطح وجه تضمین اولیه یا بستن موقعیتهای مازاد خود اقدام کنند.
گاهی در شرایط خاص بازار (مانند وجود صفهای خرید یا فروش) سفارشهای ارسالی برای بستن موقعیتهای مازاد، نه تنها در ابتدای بازار، بلکه تا پایان جلسه معاملاتی نیز منجر به معامله نمیشوند. به همین دلیل بورس کالا با هدف جلوگیری از نقض قوانین، بعد از پایان جلسه معاملاتی عادی، جلسه معاملاتی دیگری را به نام بازار جبرانی تشکیل میدهد و با افزایش دامنه نوسان، شرایط بستن موقعیتهای مازاد را ایجاد میکند.
بازار جبرانی شامل ۶ دوره است:
- حد نوسان قیمت در معاملات روز جاری %۳±
- حد نوسان قیمت در معاملات روز جاری %۶±
- حد نوسان قیمت در معاملات روز جاری %۹±
- حد نوسان قیمت در معاملات روز جاری %۱۲±
- حد نوسان قیمت در معاملات روز جاری %۱۸±
- حد نوسان قیمت در معاملات روز جاری %۲۷±
در ابتدای هر یک از ۶ دوره، سفارش مربوط به قراردادهای آتی معاملهگران کال مارجین، بر اساس فهرستی که اتاق پایاپای تهیه و اعلام میکند، با قیمت حداقل یا حداکثر دامنه نوسان قیمت آن دوره (با توجه به موقعیت تعهدی باز) در سامانه معاملاتی ثبت میشود.
همه معاملهگران میتوانند در سمتی که مخالف سفارشهای کال مارجینها باشد، سفارش ثبت کنند.
در صورتی که در پایان هر دوره، تمام یا قسمتی از سفارشات مشتریان کال مارجین معامله نشود، دوره حراج تک قیمتی بعدی آغاز میشود.
نکته: قیمت معاملات انجامشده در بازار جبرانی تاثیری در محاسبه قیمت تسویه روزانه ندارد.
زمان بازار جبرانی
زمان شروع بازار جبرانی توسط بورس کالا از طریق سامانه معاملاتی اعلام میشود. این زمان معمولا یک ربع پس از اتمام جلسه معاملاتی عادی است.
فرآیند ثبت سفارش در بازار جبرانی
هنگامی که بازار جبرانی طبق ساعت اعلامی از سوی بورس کالا آغاز میشود، سفارشهای معاملهگران کال مارجین به صورت تصادفی در سمتی که منجر به بسته شدن موقعیتهای مازاد آنها بشود، ثبت خواهد شد. اگر خریداران (دارندگان موقعیت بازِ خرید) کال مارجین شده باشند، سفارشها در سمت فروش و در صورتی که فروشندگان کال مارجین شده باشند، سفارشها در سمت خرید از سوی بورس کالا در سامانه معاملاتی ثبت میشود.
در طرف مقابل سفارش کال مارجینها، سایر معاملهگران ۱۰ دقیقه فرصت دارند تا سفارشهای خود را در دامنه تعیینشده، از طریق سامانههای معاملاتی ثبت کنند.
پس از ۱۰ دقیقه در دوره اول، مچینگ صورت میگیرد و سفارشها بر اساس آن معامله میشود. اگر در مچینگ دوره اول، تمام سفارشات کال مارجینها معامله شود، بازار جبرانی به اتمام میرسد. در غیر این صورت دوره دوم بازار جبرانی با دامنه نوسان در معاملات روز جاری %۶±، آغاز میشود و طبق روال دوره اول، سفارشهای باقیمانده معاملهگران کال مارجین پس از گذشت ۱۰ دقیقه با سفارش ثبتشده توسط سایر معاملهگران مچ میشود و معاملات صورت میگیرد. دورههای ۱۰ دقیقهای بازار جبرانی تا زمانی که تمامی سفارشات کال مارجینها انجام شود، تکرار میشود تا هیچ حساب کال مارجینی باقی نماند.
دامنه نوسان بازار جبرانی
دامنه نوسان بازار جبرانی در هر دوره طبق دستورالعمل از %۳± دامنه نوسان آن روز در دوره اول تا %۲۷± قیمت دامنه نوسان آن روز تا دوره ششم افزایش مییابد.
نکته: در صورتی که موقعیتهای معاملهگران کال مارجین طی این ۶ دوره بسته نشود، کمیته آتی با توجه به شرایط بازار تصمیمات لازم مبنی بر افزایش تعداد دورههای حراج تک قیمتی را اتخاذ میکند.
مثال:
در روز سه شنبه ۱۷ تیر، وضعیت حساب آقای احمدی کال مارجین میشود. طبق مهلتی که کارگزاری به او داده است، باید تا ساعت ۱۱ روز چهارشنبه ۱۸ تیر، بخشی از موقعیتهای خود را ببندد یا مبلغ مورد نیاز برای خروج از وضعیت کال مارجین را به حساب عملیاتی خود واریز کند.
مفروضات:
وجه تضمین: ۲۰۰۰۰۰
تعداد موقعیت باز خرید زعفران نگین شهریور: ۴ قرارداد
موجودی حساب: ۴۲۰۰۰۰
با توجه به مفروضات مذکور، ابتدا تعداد موقعیت بازی که آقای احمدی میتواند نگه دارد را محاسبه میکنیم.
آقای احمدی از ۴ موقعیت بازی که دارد تنها دو موقعیت باز را میتواند نگه دارد و باید دو موقعیت دیگر را ببندد. با توجه به وجه تضمین ۲۰۰ هزار تومانی، اگر آقای احمدی بخواهد موجودی حساب خود را تکمیل کند، باید مابهالتفاوت موجودی حساب (۴۲۰ هزار تومان) و وجه تضمین مورد نیاز برای ۴ موقعیت (۸۰۰ هزار تومان) یعنی ۳۸۰ هزار تومان را به حساب عملیاتی خود واریز کند.
اگر آقای احمدی تا ساعت ۱۱ موفق به انجام هیچ یک از اقدامات مذکور (واریز وجه یا بستن تعداد موقعیتهای مازاد) نشود، کارگزار طبق دستورالعمل، برای بستن موقعیتهای مازاد او، ۲ سفارش فروش در قرارداد زعفران نگین شهریور به قیمت سرخط ثبت میکند. در این شرایط اگر بازار صف فروش باشد، ممکن است سفارش فروش گذاشتهشده از سوی کارگزار تا پایان جلسه معاملاتی انجام نشود. چنانچه پس از اتمام جلسه معاملاتی، همچنان وضعیت حساب آقای احمدی، کال مارجین باقی بماند، حدود یک ربع پس از اتمام جلسه معاملاتی آن روز، بازار جبرانی تشکیل میشود.
با شروع بازار جبرانی، ۲ سفارش فروش آقای احمدی در سمتِ فروشِ زعفران نگین شهریور از سوی بورس همراه با سایر سفارشهای معاملهگران کال مارجین، در سیستم معاملاتی ثبت میشود. لازم به ذکر است آقای احمدی یا کارگزار، امکان حذف یا ویرایش آن سفارشها را ندارند. در دوره اول، معاملهگرانی که تمایل به اخذ موقعیت خرید دارند، ۱۰ دقیقه فرصت دارند تا سفارش خرید خود را در بازه مجاز ( %۳± دامنه نوسان در روز جاری) ثبت کنند. پس از ۱۰ دقیقه مچینگ صورت میگیرد و سفارشهای خرید و فروش بر اساس قیمت مچینگ، معامله میشوند. ممکن است هر دو موقعیت باز آقای احمدی در دوره اول بسته شود یا یکی از موقعیتهای آقای احمدی در دوره اول و یکی در دوره سوم بسته شود.
نکته: همه معاملهگران در صورت امکان میتوانند در طرف مقابل سفارش معاملهگران کال مارجین، سفارش بگذارند اما در سمتی که سفارش کال مارجینها ثبت شده است، امکان ثبت سفارش از سوی سایر معاملهگران وجود ندارد.
قوانین بازار جبرانی چیست؟
در این بازار، سفارش افراد کال مارجین شده، توسط بورس کالا به صورت تصادفی ارسال میشود و در جهت مخالف، سایر فعالان بازار میتوانند سفارش ارسال کنند.
در هر جلسه از بازار جبرانی، 10 دقیقه زمان برای ارسال سفارش وجود دارد و راس 10 دقیقه، مچینگ صورت میگیرد. لازم به ذکر است معاملات بازار جبرانی هیچگونه تاثیری بر قیمت تسویه روزانه ندارند.
به صورت پیش فرض 6 جلسه برای بازار جبرانی در نظر گرفته شده است و این جلسات بدون وقفه و تا زمانی که تمام موقعیتهای مارجین شده بسته شوند، ادامه پیدا میکنند.
نکاتی که باید درباره بازار جبرانی بدانید!
در بازار جبرانی در دورههای ۱۰ دقیقهای، دامنه نوسان به ضرر افراد کال مارجین وسیع و وسیعتر میشود. به نحوی که ممکن است فرد در صورت خروج از وضعیت کال مارجین و تداوم صف برای چند روز متوالی، کمتر از ورود به بازار جبرانی در همان روز، متحمل زیان شود. بنابراین، معاملهگران برای مدیریت سرمایه خود لازم است با پیشبینی صحیح از روند بازار، بین واریز وجه برای تکمیل موجودی و خروج از وضعیت کال مارجین یا رفتن به بازار جبرانی تا قبل از اتمام جلسه معاملاتی عادی، تصمیمگیری کنند.
سخن آخر
بازار جبرانی یکی از مفاهیم جالب توجه برای فعالان بازار آتی است. افرادی که در وضعیت کال مارجین قرار دارند، برای خروج از این وضعیت از بازار جبرانی استفاده میکنند. بنابراین اگر شما هم از معاملهگران بازار آتی هستید، باید با این بازار و نحوه عملکرد آن آشنایی داشته باشید تا بتوانید در شرایط لازم از مزایای این بازار بهره بگیرد.
