عبارت معاملات عمده در بورس به نوعی از معامله اشاره دارد که در آن حجم زیادی از سهام خرید و فروش میشود. نکته مهم این است که فرایند معامله و تسویه هم در این معاملات، متفاوت است. در این مقاله به شما خواهیم گفت که معاملات عمده در بورس چیست و چگونه انجام میشود. همراه ما باشید.
نکات کلیدی:
- معاملات عمده خرید و فروش تعداد زیادی از سهام یک شرکت در بازاری خاص و بهصورت متفاوت از معاملات خرد است.
- محدودیت حجمی و دامنه نوسان در این معاملات در نظر گرفته نمیشود.
- معاملات عمده عادی باید تسویه کامل در ۳ روز کاری انجام شود.
- در معاملات عمده شرایطی بخشی از مبلغ به صورت خارج از سیستم بورس پرداخت میشود.
- در معاملات عمده 3 نوع سهام عرضه میشود: سهام مدیریتی کنترلی با امکان مشارکت کامل در مدیریت و هیئت مدیره، سهام مدیریتی غیرکنترلی با داشتن حق رأی در انتخاب هیئت مدیره (نه مدیرعامل) و سهام غیرمدیریتی بدون امکان دخالت در تصمیمات مدیریتی.
معاملات عمده در بورس چیست؟
چنان که اشاره کردیم، معاملاتی که در آن حجم بالایی از سهام شرکت خرید و فروش شود، معاملات عمده نامیده میشوند. قیمت سهام در این نوع معاملات از قیمت معاملات خرد بیشتر است و مکانیسم آن با معاملات خرد کاملا متفاوت است. معاملات عمده در بورس معاملاتی هستند که در آنها، تعداد سهام مورد معامله از درصد معینی از کل سهام شرکت بیشتر باشد. برای این گونه معاملات دامنه نوسان و محدودیت حجمی در نظر گرفته نمیشود. یکی از مهمترین مزایای معاملات عمده، ورود سهامداران راهبردی به شرکت است که میتوانند آینده شرکت را تحت تاثیر قرار دهند و با مشارکت در تصمیمات مهم و سازنده، اتفاقات بهتری را برای آن رقم بزنند.
شیوه عرضه عمده سهام چگونه است؟
عرضه عمده سهام در بازار بورس به دو روش انجام میشود که در ادامه با هر یک از آنها بیشتر آشنا میشویم:
۱- عرضه عمده سهام به وسیله کارگزاران:
در این روش که همان شیوه معمول معاملات در بازار است، حجم عمده یک سهم به وسیله سهامدار در بازار عرضه میشود. قیمت سهم، حجم معاملات و زمان انجام آن در این روش بر اساس توافقاتی که بین خریدار و فروشنده انجام میشود، مشخص خواهد شد و سپس معاملات عمده با واسطه کارگزار صورت میگیرد.
۲- عرضه بلوکی:
روش دوم عرضه عمده سهام در بورس، عرضه بلوکی و خارج از سیستم معاملات است. در این روش خریدار سهم معمولا به دنبال جایگاه مدیریتی در شرکت است و عرضهکننده هم امتیازات خود را در شرکت با فروش سهام از دست میدهد. بنابراین قیمت سهم از قیمت روی تابلو بیشتر است و خریدار باید مبلغی بیشتر از قیمت معمولی یک سهم برای خرید آن پرداخت کند.
انواع سهام قابل عرضه در معاملات عمده
سهامدار عمده یک شرکت، از امتیازات مختلفی برخوردار است. این امتیازات هم میتواند مالی و هم غیرمالی باشد. طبیعتا مهمترین امتیاز و حقوق مالی، سهیم شدن در سود شرکت است. از جمله حقوق غیرمالی آنها هم میتوان به اطلاع از روند شرکت، حق عضویت در شرکت، حق رای و مشارکت در تصمیمات جمعی و حق انتقال سهم اشاره کرد. این که هر سهامدار به چه میزان از این حقوق غیرمالی برخوردار است را هم تعداد سهام او و هم نوع سهامی که خریداری کرده است، مشخص میکند. بنابراین انواع سهمهای قابل عرضه در معاملات عمده و خریداری هر یک از آنها اهمیت زیادی پیدا میکند:
۱- سهام مدیریتی کنترلی:
با توجه به توضیحاتی که دادیم، احتمالا از روی این عبارت میتوانید میزان حقوق غیرمالی سهامداران را حدس بزنید. دارندگان سهام کنترلی در بازار بورس میتوانند در تصمیمات مهم شرکت به صورت مستقیم مشارکت کنند. تصمیماتی مانند انتصاب مدیرعامل شرکت و انتخاب اعضای هیئت مدیره که به سهامدار اجازه کنترل بر شرکت و تصمیمات مدیریتی را میدهد. نکته مهم دیگر این است که دارندگان سهام مدیریتی کنترلی زودتر از سایر سهامداران از اخبار و اتفاقات شرکت مطلع میشوند. بنابراین این سهم از ارزش زیادی هم برخوردار است.
۲- سهام مدیریتی غیرکنترلی:
نوع دیگر سهام قابل عرضه در خرید و فروش بلوکی، سهام غیرمدیریتی کنترلی است. دارندگان این نوع سهم میتوانند در انتخاب اعضای هیئت مدیره مشارکت داشته باشند اما در انتخاب مدیرعامل شرکت، حقی برای آنها در نظر گرفته نشده است.
۳- سهام غیرمدیریتی:
دارندگان این نوع سهم کنترلی بر مدیریت شرکت ندارند و نمیتوانند در انتخاب اعضای هیئت مدیره یا مدیرعامل شرکت، دخالتی داشته باشند.
انواع معاملات عمده بر اساس زمان تسویه
تسویه معاملات عمده به دو روش انجام میشود:
- معاملات عمده عادی: نقل و انتقال وجه معامله و سهام در سه روز کاری
- معاملات عمده شرایطی: پرداخت قسمتی از مبلغ معامله خارج از مکانیسم شرکت بورس یا فرابورس که به وسیله اطلاعیه عرضه عمده در بورس از جانب فروشنده به عموم بازار اعلام میشود.
نکته: اطلاعیه معاملات عمده را میتوانید در وبسایت tsetmc یا سایت سازمان بورس و اوراق بهادار مشاهده کنید.
حداقل و حداکثر حجم معاملات عمده
همان طور که اشاره کردیم، تنها در صورتی میتوان یک معامله را عمده نامید که در آن سهام مورد معامله از درصد معینی از کل سهام شرکت بیشتر باشد. قانون برای انجام معاملات عمده در بورس شرایط زیر را در نظر گرفته است:
- در شرکتهای بورسی اگر ارزش سهام پایه از سه میلیارد ریال بیشتر باشد، حداقل ۱% از سهام پایه باید معامله شود و اگر ارزش سهام کمتر یا مساوی سه میلیارد ریال باشد، معامله باید روی ۵% سهام پایه انجام شود.
- در شرکتهای فرابورسی اگر ارزش سرمایه پایه از یک میلیارد ریال بیشتر باشد، حداقل ۱% و اگر سرمایه پایه کمتر یا مساوی یک میلیارد ریال باشد، میبایست ۵٪ از سهام شرکت معامله شود.
مراحل انجام معاملات عمده چگونه است؟
به منظور انجام معاملات عمده باید مراحل زیر طی شود:
- ارسال اطلاعات، اسناد و مدارک از جانب فروشنده بـه کـارگزار فروشـنده و سپس تحویـل آنها از سوی کارگزار مربوطه به بورس یا فرابورس ایران
- منتشر کردن اطلاعیه عرضه در صورت تایید اسناد و مدارک از سوی بورس یا فرابورس
- ثبت سفارش خرید و فروش در نرمافزارهای معاملاتی به صورت جداگانه در بازه زمانی تعیینشده
- اگر معامله به صورت شرایطی باشد، باید بعد از تعیین شدن برنده رقابت، ارسال مستندات تسویه خارج از پایاپای از سوی کارگزار فروشنده در مدت زمان ۹ روز کاری صورت پذیرد.
تاثیر معاملات عمده بر قیمت سهام چیست؟
تاثیر معاملات عمده بر قیمت سهام بسته به شرایط معامله و نحوه واگذاری متفاوت است:
- اگر قیمت پایه معاملات عمده حداقل ۴۰ درصد بالاتر از قیمت تابلو باشد و معامله به صورت نقدی انجام شود، این موضوع به عنوان نشانهای از ارزشگذاری بالاتر سهم تلقی میشود و میتواند باعث رشد قیمت در بازار عادی شود.
- ورود سهامداران راهبردی از طریق معاملات عمده، باعث تقویت ساختار مالکیت و افزایش اعتماد سرمایهگذاران میشود که ممکن است به افزایش تقاضا و رشد قیمت سهم منجر شود.
- اگر معامله عمده با قیمت نزدیک به قیمت تابلو و بدون تغییر در ساختار مدیریتی انجام شود، ممکن است تاثیر خاصی بر قیمت سهم نداشته باشد.
- در صورتی که معامله عمده با قیمت پایینتر از قیمت تابلو انجام شود یا فروشنده از سهامداران بزرگ باشد، ممکن است نگرانیهایی در بازار ایجاد کند و فشار فروش را افزایش دهد.
مزایای معاملات عمده چیست؟
ورود سهامداران راهبردی به شرکتها و هیات مدیره آنها یکی از مزایای کلیدی معاملات عمده در بورس است. این معاملات امکان فروش سهام بهصورت نقدی یا اقساطی را فراهم میکند و شرایط مناسبی برای کارآفرینان و سرمایهگذاران استراتژیک ایجاد میشود تا بخشی از سهام شرکتها را در اختیار بگیرند. این ویژگی نه تنها به بهبود نقدینگی شرکتها کمک میکند بلکه فرایند خصوصیسازی را نیز تسهیل میکند، چرا که امکان انتقال مالکیت سهام به سرمایهگذاران توانمند و متعهد وجود دارد.
حضور سهامداران راهبردی در هیئت مدیره باعث افزایش پایداری مدیریتی، بهبود تصمیمگیری استراتژیک و ارتقای ارزش سهام میشود. علاوه بر این، معاملات عمده با تاثیر بر ساختار مالکیت شرکتها، به آنها کمک میکند سرمایهگذاران حرفهایتر را جذب و جایگاه رقابتی خود را در بازار بهتر کنند.
محدودیت های معاملات عمده در بورس و فرابورس
محدودیتهای معاملات عمده در بازار بورس و فرابورس به شرح زیر است:
- در مورد شرکتهای بورسی با ارزش پایه سهام بیش از ۳ میلیارد ریال، حداقل ۱% از سهام پایه باید معامله شود.
- در مورد شرکتهای بورسی با ارزش پایه سهام کمتر یا مساوی ۳ میلیارد ریال، حداقل ۵% از سهام پایه باید معامله شود.
- برای شرکتهای فرابورسی با سرمایه پایه بیش از ۱ میلیارد ریال، حداقل ۱% از سهام یا حق تقدم باید عرضه شود.
- برای شرکتهای فرابورسی با سرمایه پایه کمتر یا مساوی ۱ میلیارد ریال، حداقل ۵% از سهام یا حق تقدم باید عرضه شود.
دامنه نوسان معاملات عمده چقدر است؟
در بورس و فرابورس، دامنه نوسان قیمت معاملات عمده به طور کلی مشابه معاملات عادی است اما شرایط ویژهای ممکن است دامنه نوسان را تغییر دهد. در معاملات بلوکی قیمت میتواند حتی بالاتر از قیمت تابلو باشد زیرا هدف از این معاملات اغلب بهدستآوردن مدیریت شرکت یا حفظ امتیازات است. همچنین، در بعضی موارد، اعمال نشدن محدودیت دامنه نوسان ممکن است به منظور جذب خریداران استراتژیک یا تامین مالی سریعتر شرکت باشد. این انعطافپذیری در دامنه نوسان باعث میشود که معاملات عمده تاثیرات قابل توجهی بر ارزش سهام و نقدشوندگی بازار داشته باشند.
پرداخت وجه معاملات عمده چگونه انجام میشود؟
معاملات عمده بر اساس شیوه انتقال وجه و سهام به دو دسته عادی و شرایطی تقسیم میشوند. در معاملات عادی، انتقال سهام و وجه ظرف سه روز کاری انجام میشود اما در معاملات شرایطی، انتقال سهام همزمان با قطعیت معامله صورت میگیرد و پرداخت بخشی از وجه به صورت موجل و خارج از چارچوب بورس یا فرابورس انجام میشود. این انعطاف در پرداخت، فرصت مشارکت برای خریدارانی که توان پرداخت نقدی کامل را ندارند فراهم میآورد و در عین حال امکان انتقال مدیریت شرکت به خریدار را تسهیل میکند.
زمان انجام معاملات عمده
زمان انجام معاملات عمده در بورس و فرابورس با معاملات عادی متفاوت است. در بورس، نماد معاملاتی برای معاملات عمده معمولا حداقل یک ساعت پیش از پایان جلسه معاملاتی باز میشود. در فرابورس، این زمان تغییر یافته و نماد حداکثر تا یک ساعت پس از شروع جلسه معاملاتی باز میشود. این تفاوت زمانی به بازارهای مختلف امکان میدهد تا جریان معاملات را بهتر مدیریت کنند و از هرگونه تاثیر منفی بر قیمتها یا حجم معاملات عادی جلوگیری کنند.
تفاوت معاملات عمده و بلوکی چیست؟
در معاملات عمده معاملات سهام با حجم بالا و البته ارزش بالاتر است اما معاملات بلوکی در تعریف، محدودیتها و شرایط مشخصتری دارد. در این معاملات تعداد سهم یا حق تقدم عرضهشده بیش از ۵۰ برابر محدودیت حجم سفارش در بازار عادی است. معاملات بلوکی باید کمتر از حدنصابهای معاملات عمده باشد. نکته مهم دیگر درباره معاملات بلوکی این است که برای انجام این معاملات، پیش از تاریخ عرضه هیچ اطلاعیهای صادر نمیشود که یکی دیگر از تفاوتهای معاملات عمده و بلوکی است.
نکات مهم در عرضه معاملات عمده
- معاملات عمده در بازاري مخصوص و مجزا انجام میشوند.
- کارگزار فروشنده تنها در صورتی میتواند عرضه سهم را انجام دهد که حداقل سه دقیقه از زمان ثبت بهترین سفارش خرید گذشته باشد.
- در معاملات عمده، فروشنده باید یک نفر باشد مگر این که طبق مقررات، کد تجمیع صادر شده باشد. همچنین عرضه سهام باید به طور یکجا و از یک کد معاملاتی باشد.
- کارگزار خریدار صرفا میتواند در یک سفارش خرید رقابت داشته باشد و امکان رقابت با چندین سفارش برای اشخاص و یا گروههای مختلف را ندارد. همچنین کارگزار نباید در یک معامله در دو سمت عرضه و تقاضا به صورت همزمان فعالیت داشته باشد.
- برای انجام معاملات عمده، نماد سهم در بازار عادی باید باز باشد.
مقایسه انواع معاملات در بازار بورس
برای این که درک بهتری از تفاوت انواع معاملات معاملات عمده و بلوکی و خرد در بورس داشته باشید، جدول زیر میتواند مفید باشد:
| ویژگی | معاملات عمده | معاملات بلوکی | معاملات خرد |
| حجم معامله | زیاد (بیش از درصد مشخصی از سهام شرکت) | زیاد (بیش از ۵۰ برابر محدودیت سفارش بازار عادی) | کم (معمولا توسط سرمایهگذاران حقیقی) |
| دامنه نوسان | ندارد یا قابل تغییر | دارد (مشابه بازار عادی) | دارد |
| قیمت معامله | معمولا بالاتر از قیمت تابلو | ممکن است بالاتر از قیمت تابلو باشد | بر اساس عرضه و تقاضای بازار |
| زمان انجام معامله | بورس: ۱ ساعت قبل از پایان / فرابورس: ۱ ساعت بعد از شروع | مشابه بازار عادی | در طول ساعات عادی بازار |
| اطلاعرسانی قبلی | دارد (با انتشار اطلاعیه رسمی) | ندارد (بدون اطلاعیه قبلی) | ندارد |
| تاثیر بر شاخص و قیمت پایانی | دارد (در صورت اختلاف زیاد قیمت پایه) | ندارد (در محاسبه شاخص لحاظ نمیشود) | دارد |
| نوع سهامداران | سهامدار حقوقی و راهبردی | عمدتا سهامدار حقوقی | سهامدار حقیقی و خرد |
| بازار انجام معامله | بازار عمده (مجزا) | بازار بلوک (مجزا) | بازار عادی |
| محدودیت حجمی | ندارد | ندارد | ندارد |
| نحوه تسویه | عادی (۳ روزه) یا شرایطی (خارج از سیستم) | مشابه معاملات عادی | در سیستم پایاپای |
سخن آخر
در این مطلب به این موضوع پرداختیم که معاملات عمده در بورس چیست و گفتیم در معاملات عمده باید تعداد سهام مورد معامله از درصد معینی از کل سهام شرکت بیشتر باشد. نحوه انجام این معاملات بسیار مهم است زیرا در مواردی، سبب وارد شدن سهامدار راهبردی به مجموعهها و ترکیب هیئت مدیره آنها میشود. این امر در مدیریت شرکتها بسیار مهم است. از سوی دیگر معاملات عمده، فروش را به صورت نقد و اقساط ممکن میسازد. این کار باعث میشود کارآفرینان بتوانند قسمتی از سهام شرکتها را در اختیار بگیرند و این موضوع، موجب تسهیل در روند خصوصیسازی خواهد شد.
