فرآیند معاملات بلوکی در بورس

معاملات بلوکی در بورس یعنی خرید یا فروش تعداد بالایی از سهام یک شرکت؛ این گونه معاملات بدون در نظر گرفتن محدودیت حجمی بورس و معمولا از طریق مذاکرات خصوصی بین سرمایه‌گذاران نهادی و حقوقی انجام می‌شود. در این مقاله قصد داریم معاملات بلوکی را تعریف کنیم و به تفاوت‌های آن با سایر معاملات بپردازیم.

نکات کلیدی: 

معاملات بلوکی چیست؟

معاملات بورس تهران به سه گروه خرد، بلوک و عمده تقسیم می‌شود. در معاملات بلوکی و عمده، حجم قابل‌ توجهی از سهام شرکت انتقال می‌یابد. قیمت معامله بلوکی، در دامنه مجاز قیمتی سهم است و سازوکار انجام معامله و تسویه آن‌ها نیز تفاوت‌هایی با معاملات خرد دارد. دلیل انجام این خرید و فروش بلوکی سهام در بازاری خارج از معاملات بورس، جلوگیری از تاثیر آن بر روال عادی بازار است. معاملات بلوکی می‌تواند با تصویب هیئت ‌مدیره بورس و پس از اطلاع‌رسانی انجام شود.

حداقل حجم و قیمت معاملات بلوکی چقدر است؟

در حال حاضر، حداقل حجم و قیمت مقرر شده برای معاملات بلوکی به شرح زیر است:

• در بازار بورس حداقل قیمت ۲۰ میلیارد ریال (۲ میلیارد تومان) برای کل ارزش معاملات بلوکی و حداقل حجم ۵۰ برابر محدودیت حجمی هر سفارش در بازار عادی در نظر گرفته شده است.
• در بازار فرابورس ایران حجم و ارزش معاملات، بر اساس دارایی پایه شرکت‌ها در نظر گرفته می‌شود. مثلا در مورد شرکت‌هایی که سرمایه پایه آن‌ها بیشتر از ۱ میلیارد تومان باشد، حجم هر معامله بلوکی باید بالای ۰.۵ درصد تعداد کل سهام پایه شرکت باشد.

معاملات بلوکی یک شرکت در چه شرایطی ارزشمند است؟

ارزش معاملات بلوکی یک شرکت به عواملی مانند قیمت معامله، وضعیت بنیادی شرکت و هدف از انجام معامله بستگی دارد. اگر قیمت معامله بلوکی پایین‌تر از قیمت تابلو بازار باشد، نشان‌دهنده فرصتی جذاب برای خرید سهام با تخفیف است. همچنین، در صورت بالاتر بودن قیمت معامله از قیمت بازار، می‌تواند نشان‌دهنده اعتماد خریداران به ارزش آینده سهام باشد. حجم بالای معامله نیز نشانه تمایل جدی سرمایه‌گذاران کلان به سهام شرکت است که می‌تواند جذابیت معامله را افزایش دهد.

علاوه بر این، هدف از انجام معامله بلوکی نقش مهمی در ارزندگی آن دارد. اگر معامله برای تغییر مدیریت، جذب سرمایه‌گذار استراتژیک یا تقویت وضعیت مالی شرکت باشد، احتمال بهبود عملکرد شرکت و رشد ارزش سهام بیشتر است. همچنین، حضور سرمایه‌گذاران حقوقی و صندوق‌های بزرگ در معاملات بلوکی، سیگنالی مثبت به بازار ارسال می‌کند. در نهایت، وضعیت کلی بازار و چشم‌انداز صنعت مربوطه نیز می‌تواند تاثیر مستقیمی بر ارزندگی معاملات بلوکی داشته باشد.

 تاثیر معاملات بلوکی بر قیمت سهم چیست؟

به دلیل این که در بیشتر موارد معامله بلوکی با قیمتی بالاتر از قیمت سهم روی تابلو انجام می‌شود، سهامداران انتظار رشد قیمت سهم را دارند. معمولا با انتشار آگهی عرضه بلوک با قیمتی بالاتر از تابلو، معاملات سهم با موجی از تقاضا همراه خواهد شد؛ حتی اگر معامله بلوکی صورت نگیرد.

برای مثال معاملات بلوکی بانک‌های ملت، تجارت و صادرات در سال ۱۳۹۴ انجام شد. این بلوک‌ها شامل ۹۵/۱ درصد سهام بانک ملت (بیش از ۷۸۱ میلیون و ۸۹۳ هزار سهم)، ۳۹/۲ درصد بانک تجارت (بیش از یک میلیارد و ۹۴ میلیون) و ۸۴/۳ درصد از سهام بزرگ‌ترین بانک بورسی یعنی بانک صادرات (شامل دو میلیارد و ۲۱۹ میلیون و ۸۱۵ هزار) بودند.

معامله بلوکی در سه نماد مذکور باعث افزایش تقاضا برای خرید سهام در گروه بانکی شده بود و معاملات پرحجمی در این گروه به‌ ویژه سه بانک صادرات، تجارت و ملت انجام شد که به گمان بسیاری از کارشناسان بازار سرمایه، نشانه‌ای از ورود نقدینگی جدید به گروه بانک و بازار سرمایه بود. بنابراین معاملات بلوکی می‌تواند دارای ابعاد مثبتی برای بازار سرمایه باشد.

به نظر می‌رسد در این شرایط، سهام‌دارانی که نسبت به روند مثبت و متعادل بورس تردید دارند، با فروش سهام درصدد شناسایی سود بر می‌آیند. در مقابل، برخی دیگر بر این باورند که با توجه به حجم معاملات قابل توجه و ورود نقدینگی جدید، بازار سرمایه پتانسیل‌ رشد دارد.

فرآیند انجام معاملات بلوکی چگونه است؟

برای انجام معاملات بلوکی، باید مراحل زیر طی شود:

۱- ثبت پیشنهاد خرید یا فروش توسط کارگزار:

کارگزار خریدار یک پیشنهاد خرید برای اوراق بهادار مورد نظر ثبت می‌کند. در این پیشنهاد، محدوده قیمت و سایر شرایط مرتبط مشخص می‌شود. یا برعکس، کارگزار فروشنده پیشنهاد فروش اوراق بهادار خود را ثبت می‌کند. این پیشنهاد شامل مقدار، محدوده قیمت و سایر جزئیات قابل اجرا است.

۲- پذیرش توسط کارگزار فروشنده یا خریدار:

کارگزار فروشنده پیشنهاد خرید را دریافت و شرایط آن را ارزیابی می‌کند. اگر پیشنهاد مورد قبول واقع شود، فروشنده آن را می‌پذیرد.

۳- تایید ناظر:

فرآیند معامله بلوکی وارد سیستم تایید ناظر می‌شود. این مرحله شامل بازبینی توسط یک مقام ناظر برای اطمینان از پایبندی تراکنش به مقررات قابل اجرا، سیاست‌های داخلی و سایر الزامات است. در صورت عدم وجود تخلف یا مشکل، تراکنش به مرحله بعدی می‌رود.

۴- ثبت در سامانه جم:

پس از تایید معامله بلوکی، این معامله در سامانه جم ثبت می‌شود. سامانه جم یک پلتفرم الکترونیکی داخلی است که توسط کارگزاری یا فعالان بازار برای ثبت و ردیابی تراکنش‌ها استفاده می‌شود. ثبت در سامانه جم تاییدی بر اتمام تراکنش بلوکی است.

نکته: سهام درگیر در معامله بلوکی با عدد ۲ در کنار نماد اصلی مشخص می‌شود. به عنوان مثال، اگر نماد اصلی «خودرو» باشد، سهام درگیر در معامله بلوکی به عنوان «خودرو ۲» نشان داده می‌شود.

ویژگی‌های معاملات بلوکی چیست؟

از ویژگی‌های معاملات بلوکی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• دامنه نوسان قیمت مجاز در معاملات بلوکی همان محدوده نوسان در بازار خرده‌فروشی است.
• قیمت پایانی در معاملات خرد همان قیمت سهام در بازار عادی در همان روز است. معاملات بلوکی نماد جداگانه خود را دارند و در محاسبه شاخص کل بورس و قیمت پایانی در نظر گرفته نمی‌شوند.
• معاملات بلوکی هر ۵ دقیقه یک بار اتفاق می‌افتد و به صورت حراج ناپیوسته انجام می‌شود.
• نام نماد در معامله بلوکی با عدد ۲ در کنار نماد اصلی مشخص می‌شود. زمانی که نماد معاملاتی یک سهم در بازار عادی متوقف شود، نماد معاملاتی همان سهم در بازار بلوکی نیز متوقف می‌شود.
• استفاده از کد گروهی در این نوع معامله مجاز نیست و فقط سفارشات محدود در معاملات بلوکی انجام می‌شود.
• قیمت معامله در معاملات بلوکی مورد توافق طرفین معامله است.
• معاملات در بازار بلوک در نمادی مجزا از معاملات بازار عادی انجام می‌شود و در محاسبه قیمت پایانی و شاخص‌های فرابورس لحاظ نمی‌شود.

مشاهده معاملات بلوکی از طریق Tsetmc

یکی از روش‌های ساده برای مشاهده معاملات بلوکی، استفاده از روش تابلوخوانی و فیلترنویسی در سایت مدیریت فناوری بورس تهران است. اعمال فیلتر به شما امکان می‌دهد به سرعت نمادهای مرتبط را شناسایی کنید.

برای این کار:

۱- به سایت مدیریت فناوری بورس تهران مراجعه کنید.

2- به بخش فیلترها بروید و کد زیر را وارد کنید:

(118)[(118).length-1]=='2'

پس از اعمال فیلتر، لیستی از نمادهای دارای معاملات بلوکی برای شما نمایش داده می‌شود که می‌توانید اطلاعات بیشتری از آن‌ها کسب کنید.

نکته: برای مشاهده اخبار جدید معاملات بلوکی، می‌توانید به سامانه کدال، سامانه جامع اطلاع‌رسانی ناشران مراجعه کنید.

تفاوت معاملات بلوکی و عمده چیست؟

خرید و فروش سهام عمده به دو نوع عادی و شرایطی تقسیم می‌شود. در معاملات عمده عادی، نقل و انتقال ثمن و سهام ظرف ۳ روز کاری انجام می‌شود اما در معاملات عمده شرایطی، پرداخت بخشی از وجه، خارج از سازوکار بورس یا فرابورس، به ‌صورت مدت‌دار انجام می‌پذیرد.

معاملات عمده در بورس شامل محدودیت‌هایی برای انواع شرکت‌ها است. یکی از این محدودیت‌ها، وابسته بودن به ارزش سهام پایه شرکت است. مثلا در مورد شرکت‌هایی که ارزش سهام پایه آن‌ها بیشتر از سه میلیارد ریال باشد، حداقل یک درصد سهام پایه باید معامله شود. همچنین برای شرکت‌هایی که ارزش سهام پایه آن‌ها کمتر یا مساوی سه میلیارد ریال است، حداقل پنج درصد سهام پایه باید معامله شود.

در معاملات بلوکی تعداد سهام یا حق تقدم سهام بزرگتر از ۵۰ برابر محدودیت حجم هر سفارش در بازار عادی است. این عدد باید کمتر از حد نصاب‌های معاملات عمده باشد تا معامله بلوکی انجام شود. در غیر این صورت، معامله به صورت عمده انجام می‌شود. تفاوت دیگر معاملات بلوکی و عمده این است که در مورد معاملات بلوکی قبل از تاریخ عرضه اطلاعیه‌ای منتشر نمی‌شود.

تفاوت معاملات بلوکی با معاملات کد به کد چیست؟

• در معاملات بلوکی، حجم زیادی از سهام یک شرکت در یک معامله خرید و فروش می‌شود اما در معاملات کد به کد، چند معامله در بازه زمانی کوتاهی انجام می‌شود.
• معاملات بلوکی خارج از بازار و روال معاملات عادی انجام می‌شود اما معاملات کد به کد در بازار عادی انجام می‌شود.
• در معاملات بلوکی، سهام بین افراد حقوقی جا‌به‌جا می‌شود اما در معاملات کد به کد لزوما این طور نیست و ممکن است سهام بین حقیقی و حقوقی انتقال یابد.
• کد به کد کردن، معمولا با هدف تغییر یا ایجاد روند قیمتی سهم انجام می‌شود اما هدف اصلی معاملات بلوکی، انتقال سهام بین افراد حقوقی است.

سخن آخر

به عنوان جمع‌بندی می‌توان گفت معاملات بلوکی یکی از ابزارهای مهم در بازار سرمایه برای جابه‌جایی حجم بالایی از سهام است که عمدتا بین سرمایه‌گذاران حقوقی صورت می‌گیرد. این معاملات با توجه به حجم، قیمت و ماهیت خاصی که دارند، می‌توانند بر اعتماد بازار، نقدشوندگی سهام و حتی روند قیمتی بعضی نمادها اثرگذار باشند. شناخت تفاوت معاملات بلوکی با معاملات خرد، عمده و کد به کد می‌تواند به شما کمک کند تحلیل بهتری از رفتار بازار داشته باشید و تصمیمات آگاهانه‌تری برای سرمایه‌گذاری خود بگیرید.