تعدیل قیمت در بورس چیست؟ فرمول تعدیل قیمت سهام

در بازار بورس ایران، معمولا پس از برگزاری مجامع عمومی شرکت‌ها (چه مجمع سالیانه و چه فوق‌العاده)، شاهد تغییراتی در قیمت سهام هستیم. این تغییرات می‌توانند به خاطر افزایش سرمایه یا تقسیم سود نقدی باشند. اما آیا این تغییرات به معنای کاهش واقعی ارزش سهم هستند؟ پاسخ منفی است. اینجاست که مفهوم تعدیل قیمت وارد ماجرا می‌شود. تعدیل قیمت در واقع روشی برای از بین بردن شکاف قیمتی ایجاد شده بین قیمت سهام قبل و بعد از مجمع است. در این مقاله، بررسی می‌کنیم تعدیل قیمت دقیقا چیست، چرا اهمیت دارد، چگونه محاسبه می‌شود و چه تاثیری روی دارایی سهامداران دارد.

نکات کلیدی

تعدیل قیمت در بورس

به روشی که در آن فاصله‌های قیمتی (Price Gap) ناشی از افزایش سرمایه و تقسیم سود نقدی پوشش داده می‌شود، تعدیل قیمت می‌گویند. در این روش، ارزش سهام قبل از مجمع تعدیل می‌شود تا فاصله به وجود آمده بین قیمت‌ها پوشش داده شود. تعدیل مثبت و منفی، تاثیر مستقیم روی ارزش معاملاتی سهام دارد. به عنوان مثال، قیمت اوراق قرضه با بازده بالا در طولانی مدت کاهش می‌یابد. این به آن معنا نیست که اوراق قرضه لزوما سرمایه‌گذاری ضعیفی دارند. بازده بالای آن‌ها خسارت بیشتری را جبران می‌کند و این موضوع را می‌توان با مشاهده تعدیل قیمتی صندوق‌های اوراق قرضه با بازده بالا متوجه شد.

بیشتر بخوانید: تحلیل بنیادی در بورس

تعدیل قیمت در بورس با چه روش‌هایی انجام می‌شود؟

اشکال مختلف تعدیل قیمت در بورس شامل افزایش سرمایه، افزایش سرمایه با در نظر گرفتن آورده نقدی، بهره نقدی و افزایش سرمایه، بهره نقدی و افزایش سرمایه با محاسبه آورده نقدی و عملکرد است که در ادامه به توضیحات هر یک می‌پردازیم.

• افزایش سرمایه

در این شیوه، سرمایه قدیمی مجموعه به سرمایه جدید تقسیم می‌شود و مقدار به دست آمده در همه قیمت‌های قبل از زمان افزایش سرمایه ضرب می‌شود. این روش باعث تعدیل قیمت‌های قبلی سهام به مقدار افزایش سرمایه می‌شود. در این مرحله تنها افت قیمت در هنگام افزایش سرمایه در ارزیابی قیمت تعدیل شده منظور می‌شود. همچنین محل برآوردن افزایش سرمایه (مطالبات و آورده نقدی، جایزه یا صرف سهام) تاثیری در ارزیابی‌ها ندارد.

• افزایش سرمایه با در نظر گرفتن آورده نقدی

در شکل دیگر تعدیل قیمت در بورس می‌بینیم که گاهی شرکت‌های سهامی به منظور افزایش سرمایه سود انباشته شده ندارند یا این میزان از افزایش سرمایه مورد نظر، مکفی نیست. بر این اساس، افزایش سرمایه از محل آورده نقدی انجام می‌گیرد. در این مرحله، علاوه بر این که افت قیمت در هنگام افزایش سرمایه در نظر گرفته می‌شود؛ حق تقدم متعلق به سهامداران (هنگامی که همه یا بخشی از افزایش سرمایه از محل مطالبات و آورده نقدی باشد) نیز در ارزیابی‌ها محاسبه می‌شود. در این روش سهامداران در ازای هر سهم، به میزان درصد افزایش سرمایه حق تقدم می‌گیرند.

• بهره نقدی و افزایش سرمایه

در این شیوه، میزان تقسیم بهره نقدی شرکت و درصد افزایش سرمایه به هنگام ارزیابی قیمت کاهش یافته محاسبه می‌شود ولی محل تامین افزایش سرمایه تاثیری در ارزیابی‌ها ندارد. برای ارزیابی تاثیر تقسیم سود، میان تغییر قیمت بعد از تقسیم سود نقدی به قیمت قبل از مجمع، تناسب گرفته می‌شود و عدد به دست آمده در همه قیمت‌های قبل از مجمع ضرب می‌شود.

• بهره نقدی و افزایش سرمایه با محاسبه آورده نقدی

در شکل چهارم تعدیل قیمت که تقریبا مانند روش قبل است، حق تقدم متعلق به سهامداران در ارزیابی‌ها نیز محاسبه می‌شود. حق تقدم با رویکرد حفاظت از منافع سهامداران کنونی شرکت به این امر اشاره دارد که سهامداران کنونی شرکت‌ها در زمان انتشار سهام جدید، برای خرید این سهام در اولویت قرار دارند. اولویت خرید سهام جدید توسط سهامداران کنونی شرکت‌ها، حق تقدم خرید سهام نام دارد.

• عملکردی 

در این روش تاثیرات تقسیم سود نقدی سهام و افزایش سرمایه در ارزش سهام محاسبه می‌شود. اگر همه یا بخشی از افزایش سرمایه از محل مطالبات و آورده نقدی سهامداران باشد، میزان آورده جدید سهامداران نیز در ارزیابی قیمت تعدیلی محاسبه می‌شود. در این شیوه برخلاف مراحل قبلی، مبنای محاسبات بر پایه ارزش گشایش سهام پس از مجمع است.

فرمول تعدیل قیمت سهام

برای ارزیابی قیمت تعدیلی در این شیوه، نخست نسبت ارزش سهام پس از مجمع عادی شرکت به مجموع ارزش سهام پس از مجمع با بهره نقدی شرکت محاسبه و ضریب به دست آمده در کل ارزش‌های قبل از مجمع ضرب می‌شود. برای ارزیابی تاثیر افزایش سرمایه ارزش به دست آمده پس از مجمع به میزان افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و جایزه با احتساب مقدار افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، تقسیم و نسبت به دست آمده در ارزش‌های پیش از مجمع ضرب می‌شود. در فرمول تعدیل قیمت، اثرات همه فاکتورهای تاثیرگذار به صورت همزمان در نظر گرفته شده است. اگر هر یک از موارد تغییر کند، مقدار آن متغیر خاص صفر در نظر گرفته می‌شود.

P_{t = ارزش سهام در زمان گشایش}

P_{۰ = قیمت پایانی سهام}

D _{= درآمد نقدی توزیع شده در مجمع}

α _{= افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات}

β _{= افزایش سرمایه از محل سود انباشته شده}

مثال واقعی از محاسبه تعدیل قیمت سهام شرکت

حالا بیایید با استفاده از یک مثال فرضی، نحوه محاسبه قیمت تعدیل شده سهام را بررسی کنیم. بنابراین فرض کنید یک سهم شرایط زیر را داشته باشد:

• قیمت سهم قبل از مجمع (P₀)= ۸۰۰۰ تومان
• سود نقدی (D)= ۱۵۰۰ تومان
• افزایش سرمایه از محل آورده نقدی(α)  = ۲۰٪ یا ۰٫۲
• افزایش سرمایه از محل سود انباشته (β) = ۳۰٪ یا ۰٫۳

با جای‌گذاری این اعداد در فرمول بالا به عدد ۴۴۶۶.۶۷  تومان خواهیم رسید و این یعنی قیمت جدید سهم پس از بازگشایی و اعمال تعدیلات، حدود ۴۴۶۷ تومان خواهد بود.

همانطور که می‌بینید، این محاسبه به ما کمک می‌کند بدانیم قیمت سهم بعد از بازگشایی باید حدودا چقدر باشد تا سرمایه سهامداران حفظ شود و تحلیل ما از سهم دقیق بماند. بدون این تعدیل، ممکن است فکر کنیم سهم افت شدید داشته، در حالی‌که در واقع دارایی سهامدار یا به شکل سود نقدی یا به صورت سهام جدید جبران شده است.

نمودارهای تعدیل شده و تعدیل نشده سهام

شرکت‌ها از ابزارهای متفاوتی به منظور ارزیابی فعالیت‌های خود و تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده می‌کنند. نمودارها و منحنی‌ها از جمله ابزارهایی هستند که فعالیت شرکت‌ها را در دوره‌های زمانی متنوع نمایش می‌دهند. اگر فعالیت‌های یک شرکت منجر به فاصله قیمتی شود، نمودار فعالیت‌ها به دو شکل نمودار تعدیل شده و نمودار تعدیل نشده مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

• نمودار تعدیل شده

اگر در فعالیت‌های یک شرکت اختلاف قیمت مشاهده شود و فاصله‌های خالی میان قیمت قبل و بعد تشخیص داده شود، نمودار حاصله تعدیل شده است. در این نمودارها شکاف‌های قیمتی با گذشت زمان قابل مشاهده است. به عبارت دیگر در این نمودار تاثیر عواملی مانند افزایش سرمایه و توزیع سود نقدی از آن حذف شده است. این دو عامل باعث تغییر قیمت سهام شرکت‌ها در بازار سرمایه می‌شود.

• نمودار تعدیل نشده

در صورتی که نوسانات قیمتی ناشی از افزایش سرمایه و بهره نقدی در نمودارها مشاهده نشود، نمودار تعدیل نشده است. به عبارت دیگر، در این نمودار شکاف قیمتی و تاثیر عواملی مانند افزایش سرمایه و توزیع سود نقدی دیده نمی‌شود و فقط نوسان قیمت سهام قابل مشاهده است. همچنین در این نمودار تغییر سرمایه سهامداران در زمان افزایش سرمایه و پرداخت بهره نقدی قابل مشاهده نیست.

مزایای تعدیل قیمت

1.  تعدیل قیمت در بورس ارزیابی عملکرد سهام را تسهیل می‌کند.
2. به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند که تشخیص دهند با سرمایه‌گذاری در یک دارایی مشخص، چقدر می‌توانند کسب سود کنند.
3. ارزیابی دقیق ارزش سهام را بسیار آسان می‌کند و سرمایه‌گذاران می‌توانند به سرعت ارزشی را که از یک سهام خاص به دست می‌آورند ارزیابی کنند.
4. امکان مقایسه عملکرد دو یا چند دارایی را به سرمایه‌گذاران می‌دهد. زیرا استفاده از قیمت تعدیل شده در مقایسه بازده طبقات مختلف دارایی در طولانی‌مدت، امری ضروری است.

آیا با تعدیل قیمت، ارزش دارایی سهامداران کم می‌شود؟

خیر، تعدیل قیمت باعث کاهش ارزش دارایی سهامدار نمی‌شود. اگرچه ممکن است پس از مجمع، قیمت اسمی سهم پایین‌تر بیاید، اما در ازای آن سهامدار یا سود نقدی دریافت می‌کند یا تعداد بیشتری سهم به او تعلق می‌گیرد. بنابراین دارایی نهایی او تغییری نکرده و تنها شکل آن عوض شده است. برای مثال، اگر قیمت سهم از ۱۰۰۰ تومان به ۷۰۰ تومان کاهش پیدا کند اما به سهامدار به اندازه ۳۰۰ تومان سود نقدی پرداخت شده باشد، دارایی او همچنان همان مقدار قبلی است.

سخن آخر

تعدیل قیمت یکی از اتفاقات مهم برای سهام شرکت‌ها است که کمک می‌کند تاثیر افزایش سرمایه و تقسیم سود نقدی از قیمت سهم حذف شود. این ابزار به ما کمک می‌کند تصویر شفاف‌تری از روند واقعی قیمت سهام داشته باشیم. مهم است بدانیم که با اعمال تعدیل قیمت، چیزی از دارایی سهامداران کم نمی‌شود. بلکه فقط ساختار دارایی تغییر می‌کند. اگر می‌خواهید تحلیل دقیقی از گذشته یک سهم داشته باشید یا بازده سرمایه‌گذاری‌تان را با دقت اندازه بگیرید، باید درک درستی از مفهوم تعدیل قیمت داشته باشید.